December 21, 2008

ఫ్లాబర్ - పానుగంటి

నా దగ్గర ఉన్న "మేడం బొవరీ" నవల నోర్టాన్ క్రిటికల్ ఎడిషన్ వాళ్ళు ప్రచురించింది, గనుక దానికి అనుబంధంగా నవలా నేపథ్యం వివరాలు, విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలు గట్రా ఇచ్చారు. వాటిలో ఫ్లాబర్ తన ప్రియురాలు లూయీ కొలెట్‌కు రాసిన ఉత్తరాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఇవి "మేడం బొవరీ" రచనా సమయంలో రాసినవి. ఈ క్రింది ఉత్తరంలో ఈ నవలా స్వరూపం ఎలా ఉండాలనుకుంటున్నాడో చెప్తున్నాడు ఫ్లాబర్:
Crossiet, January 16, 1852

There are in me, literally speaking, two distinct persons: one who is infatuated with bombast, lyricism, eagle flights, sonorities of phrase and the high points of ideas; and another who digs and burrows into the truth as deeply as he can, who likes to treat a humble fact as respectfully as a big one, who would like to make you feel almost physically the things he reproduces; this latter person likes to laugh, and enjoys the animal sides of man . . .

-- ఉత్తరం ఇంకా ఉంది; ప్రస్తుతానికి ఇక్కడ ఆపుతున్నాను. నేనీ ఉత్తరాన్ని నిన్ననే చదివాను. ఉత్తరం మొదట్లో ఫ్లాబర్ తనకీ రకం లక్షణాలు గల శైలి పట్ల మక్కువ ఎక్కువ అని పేర్కొన్నాడు:

Bombast: అంటే విషయాన్ని మించిన గాఢత గల పదాలు వాడటం.

Lyricism: అంటే పదాలలో లయ.

Sonorities of phrase: పదాల ఎన్నికలో శ్రావ్యతకు ప్రాధాన్యత.

-- ఇవన్నీ సరే మరి "eagle flights" అంటే ఏమిటి? మామూలుగా అయితే ఈ మెటఫోర్‌కు అర్థం నాకు తట్టేది కాదు. అయితే అంతకు కొన్ని రోజుల ముందే నేను పానుగంటి వారి "సాక్షి" వ్యాసాలు మొదలు పెట్టాను. దానికి ఉపోద్ఘాతం రాసిన మధునాపంతుల సత్యనారయణ శాస్త్రి గారు సందర్భానుసారంగా పానుగంటి వారి వాక్యాలు కొన్నింటిని ఊటంకించారు. ఇక్కడ పానుగంటి వారు గద్య సాహిత్యంలో భవిష్యత్తులో రావాల్సిన మార్పుల్ని సూచిస్తూ ఇలా అంటున్నారు:

"చిత్రములైన శైలీ బేధములు, మన భాషలో మిగుల నరుదుగా నున్నవని వేరే చెప్పనేల? రైమని పేక చువ్వ పైకెగిరినట్లున్న శైలి భేదమేది? కాకి పై కెగిరి యెగిరి రెక్కలు కదలకుండ జందెపు బెట్టుగ సాపుగ వాలుగ దిగునప్పటి లఘుపతన చమత్కృతి కనబరచు శైలి పద్ధతి యేది? తాళము వాయించునప్పటి తళుకు బెళుకులు, టింగుటింగులు, గలగలలు, జలజలలు గల శైలి యేది?. . . భయంకరమయును మనోహరమై, మహాశక్తి సక్తమయ్యు మార్దవమై, ధారాళమయ్యు విశాలమై, స్వభావ సమృద్ధమయ్యు సరసాలంకార భూయిష్ఠమై, సముద్ర ఘోషము గలదయ్యు సంగీత ప్రాయమై. . . చదువరులకు గనుకట్టై, వాకట్టై, మదిగట్టై తల పులిమినట్లు శ్వాసమైన సలుపకుండ జేసినట్లు, ముష్టివాని చిప్పనుండి మూర్ధాభిషిక్తుని కిరీటము వరకు, భూమి క్రింది యరల నుండి సముద్రములోని గుహల వరకు, నెవరెస్టు కొండ నుండి యింద్ర ధనుస్సు రంగుల వరకు, మందాకినీ తరంగ రంగద్ధంసాంగనా క్రేంకారముల నుండి మహాదేవసంధ్యా సమయ నాట్య రంగమున వరకు మనోవేగముతో నెగురు శక్తి కల చిత్ర విచిత్ర శైలి భేదము లింక నెన్నియో భాషలో బుట్టవలసియున్నవి."

-- ఈయనది మరీ మోమాటం యవ్వారం లాగుంది; లేకపోతే ఓ ప్రక్కన చదువరులకు "గనుకట్టై, వాకట్టై, మదిగట్టై తల పులిమినట్లు శ్వాసమైన సలుపకుండ" జేయునట్టి ఇలాంటి వచనం తనే రాసేస్తూ, మళ్ళా ఏదో "బుట్టవలసియున్నవి" అంటాడేమిటి! ఒక్కసారి పై పేరాను గట్టిగా పైకి చదువుకుంటే తెలుస్తుంది ఆ గద్యంలోని మజా.

అయితే మనక్కావాల్సిన విషయం ఇది కాదు. ఇందులో ఆయన ఓ శైలీ లక్షణాన్ని సూచిస్తూ "కాకి పైకెగిరి యెగిరి రెక్కలు కదలకుండ జందెపు బెట్టుగ సాపుగ వాలుగ దిగునప్పటి లఘుపతన చమత్కృతి" అంటూ ఓ పోలిక వాడాడు. ఎందుకో ఈ పోలిక నాకు బాగా గుర్తుండిపోయింది. తత్ఫలితంగానే నిన్న ఫ్లాబర్ "eagle flight" అనగానే అతనేమంటున్నాడో చప్పున అర్థమైపోయింది. అంటే, గ్రద్ద ఆకాశంలో పైకంటా ఎగిరాక రెక్కలు అల్లార్చడం మానేసి సాపుగా వాలుగా క్రిందకు జారే గమనంలో ఎలాంటి లయాత్మకమైన సౌందర్యం ఉంటుందో అలాంటి సౌందర్యం గల వచనం అన్నమాట. (పానుగంటి కాకి అన్నాడు, ఫ్లాబర్ గ్రద్ద అన్నాడు; కాని ప్రాథమికంగా పోలిక ఒకటే కదా.) ఫ్లాబర్ ఎలాంటి వివరణ ఇవ్వకుండా క్లుప్తంగా "eagle flight" అని వాడి ఊరుకోవడాన్ని బట్టి బహుశా ఇది ఫ్రెంచి సాహిత్యంలో వచన సౌందర్యాన్ని వర్ణించేటపుడు సాధారణంగా వాడే మెటఫోరే అయి ఉంటుంది. కాని పానుగంటి కూడా అచ్చంగా అదే మెటాఫోర్‌ని వాడటం, అది కూడా వచన సౌందర్యాన్ని సూచించేందుకే వాడటం నాకు విశేషమనిపించింది. ఇంతే సంగతి.

ఇక ఫ్లాబర్ ఉత్తరంలో ఇందాక ఇస్తానన్న మిగతా సగం కూడా ఇక్కడ ఇచ్చేస్తున్నాను. ఇది ఫ్లాబర్ రచనా దృక్పథంలో వస్తువుది ఎంత అల్పమైన స్థానమో చెప్తుంది:

What seems beautiful to me, what I should like to write, is a book about nothing, a book dependent on nothing external, which would be held together by the strength of its style, just as the earth, suspended in the void, depends on nothing external for its support; a book which would have almost no subject, or at least in which the subject would be almost invisible, if such a thing is possible. The finest works are those that contain the least matter; the closer expression comes to thought, the closer language comes to coinciding and merging with it, the finer the result. I believe that the future of Art lies in this direction. I see it, as it has developed from its beginnings, growing progressively more ethereal, from the Egyptian pylons to Gothic lancets, from the 20,000-line Hindu poems to the effusions of Byron. Form, as it is mastered, becomes attenuated; it becomes dissociated from any liturgy, rule, yardstick; the epic is discarded in favor of the novel, verse in favor of prose; there is no longer any orthodoxy, and form is as free as the will of its creator . . .

It is for this reason that there are no noble subjects or ignoble subjects; from the standpoint of pure Art one might almost establish the axiom that there is no such hing as subject, style in itself being an absolute manner of seeing things.

ఈ పేరాలో ఒక వాక్యంలో ఫ్లాబర్, పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుల ఆలోచనల్లో ఒక సామ్యం కనిపిస్తోంది. "verse [discarded] in favor of prose" అంటూ ఫ్లాబర్ వచనానికి, కవిత్వానికి మధ్య హద్దుల్లేని భవిష్యత్తుని ఊహించాడు. అదెలా ఉంటుందో తన వచనంతోనే నిరూపించి చూపాడు కూడా. తను ఊహించిన భవిష్యత్తుకు తనే ఒక పునాది వేశాడు; ఒక పరంపరకు ఆద్యుడయ్యాడు. ఆ తర్వాత వచ్చిన కాఫ్కా, ప్రౌస్ట్, నబకొవ్, జాయిస్‌ల వచనంలో బోలెడంత కవిత్వం ఉంటుంది. నేను వాళ్ళ వచనాన్ని కవిత్వం చదివినంత ఉత్తేజంతో పైకే చదువుకున్న సందర్భాలు బోలెడున్నాయి. పైన పానుగంటి వాక్యాల్ని మళ్ళీ చదివితే, ఆయన కూడా వచనాన్ని కవిత్వపు స్థాయికి తీసుకువెళ్ళడం గురించే మాట్లాడుతున్నాడని బోధపడుతుంది. అయితే ఆయన ఊహించిన భవిష్యత్తు తెలుగులో సాకారం కాలేదు. ఒకరో ఇద్దరో వచనంలో కవితా మాధుర్యాన్ని చూపడానికి ప్రయత్నిచిన వాళ్ళున్నా, అది పరంపరగా మారింది లేదు; ఇపుడిక సాధ్యం కాదేమో కూడా. దానికి నాకు కనిపిస్తున్న ఒక కారణం: చాలా తొందరగా శిథిలావస్థకు చేరిపోతున్న తెలుగు భాష. ఎంత తొందరగా అనేదానికి ఒక ఉదాహరణ చెప్తాను. నేను ఈ మధ్య చదివిన చాలా మంది రచయితలు పంతొమ్మిదో శతాబ్దం వాళ్ళే. ఇటీవలే పూర్తి చేసిన "సెంటిమెంటల్ ఎడ్యుకేషన్" 1850ల్లో ప్రచురితమైన నవల. కానీ నా పఠనం ఏ అవాంతరాలు లేకుండా సాఫీగా సాగిపోయింది. పంతొమ్మిదో శతాబ్దపు ప్రెంచి సమాజాన్ని నా కళ్ళ ముందున్నట్టే చూశాను; పాత్రలతో, సంఘటనలతో మమేకమయ్యాను. ఎందుకంటే, ఆ ప్రపంచం ఇప్పుడు కాలంతో పాటు అదృశ్యం అయిపోవచ్చుగాక, ఆ భాష మాత్రం అలాగే ఉంది. నన్ను కాల ప్రవాహాన్ని దాటించి గత శతాబ్దపు ఆవలిగట్టుకు తీసుకెళ్ళడానికి పటిష్టమైన వంతెనగా ఇంగ్లీషు బాష ఇంకా అలానే నిలిచి ఉంది, ఆ వంతెనను అలా నిలబెట్టిన మూల స్తంభాలే నిఘంటువులు. ఇదే మెటఫోర్ తెలుగుకు అన్వయిస్తే, ఇక్కడ మూలస్తంభాలు సరిగా లేని వంతెన క్రమంగా క్రుంగిపోతోంది; ఆవలిగట్టైతే ఉంది, కాని నన్నక్కడకు తీసుకుపోయే వంతెనే శిథిలమైపోయింది. 1850ల్లోని ఇంగ్లీషు భాష నన్ను పెట్టని ఇబ్బంది 1920ల్లోని తెలుగు భాష పెడుతోంది.

ఇక సమకాలీన తెలుగు రచనల్లోని వచనం గురించి ఎంత తక్కువ మాట్లాడితే అంత మంచిది. జనరంజక రచనలపేరిట వచ్చే పిప్పిని వదిలేసి, కళాత్మక రచనలుగా పేర్కొనబడుతున్న రచనల్నే ఉదాహరణగా తీసుకుంటాను. ఇది "మునెమ్మ" అనే నవలలోని ఒక పేరా:
అప్పుడు చెరువు నీళ్లలో ఊరివాళ్ళం ఓ పది మందిమి ఈదులాడుతున్నాం. వాళ్ళలో నేనూ ఒకడిని. అప్పుడు నా వయసు ఇరవై ఏండ్లు. మేమంతా రొమ్ములోతు నీళ్ళలో నిలబడి, నోటి నిండా నీళ్ళు తీసుకుని తలలు పైకెత్తి, ఆ నీళ్ళను పిచికారీ చేసినట్లు ఆకాశంలోకి చిమ్మితే ఆ నీటి బిందువులపైన సాయంకాలపు సూర్య కిరణాలు పడి ఇంద్రధనుస్సులు ఏర్పడుతున్నాయి. దిగువ వీధి సాంబశివుడు మా అందరిలో పెద్దవాడు. వాడి ఛాతీ మీద, దవడల మీద కండరాలు దిట్టంగా ఉంటాయి. వాడు నోటి నిండా నీళ్ళు తీసుకుని, పైకి చిమ్మితే ఏర్పడే ఇంద్రధనస్సులో ఏడు రంగులు ఎంత స్పష్టంగా కనబడతాయని. అలాంటి ఇంద్రధనస్సును వాడు మా అందరి కోరికను మన్నిస్తూ అప్పటికే ఇరవైసార్లు చూపించాడు. వాడు మరోసారి నోట్లో నీళ్ళు పోసుకుని పైకి చిమ్మబోతూ గబుక్కున ఆగి, "ఇదేవి జూసినారు. అట్ట జూడండి. ఆ రంగులు జూడండి" అంటూ చెరువు కట్టవైపు చేయి చూపించాడు.

సులభమైన శైలి పేరిట హెమింగ్వేకు పేలవమైన అనుకరణలతో, మేజిక్ రియలిజం పేరిట అర్థం లేని కల్పనలతో ఇలాంటి నిస్సారమైన వచనం రాసి దీన్ని గొప్ప కళ అని నమ్మమంటే నిజంగా ఏమనాలో అర్థం కాదు.
.

0 స్పందనలు:

మీ మాట...