November 23, 2014

నరేష్ నున్నా "అపరిచితం" నవలపై నా ప్రసంగం

"అపరిచితం" నవల మీద తెలుగు యూనివర్శిటీలో జరిగిన ఒక ప్రోగ్రాంలో నేను చదివిన ప్రసంగపాఠం ఇది:--


"అపరిచితం" గురించి మాట్లాట్టానికి ముందు... నరేష్ నున్నా రచనల మీద నా జనరల్ ఇంప్రెషన్ ఏంటో చెప్దాం అనుకుంటున్నాను. ఆమధ్య ‘అపరిచితం’ చదివాకా ఒక వ్యాసం రాయాలని అనుకున్నాను. దానికి పేరు ఆలోచిస్తే నాకు తట్టింది: the naresh nunna problem. నరేష్ నున్నాతో ఇబ్బంది. ఒక రచయితగా ఆయన్ని ఎంత ఇష్టపడతానో అంత ఇష్టపడను. నరేష్ నున్నా రచనల్ని నాలుగేళ్లుగా చదువుతున్నాను. కథలూ, కవితలు, రివ్యూలు, సినిమా రివ్యూలూ... ఫేస్బుక్ పోస్టులతో సహా నరేష్ ఏ అక్షరం ముక్క రాసినా తప్పిపోనివ్వను; కానీ నాకు నచ్చిన రచయితల జాబితాలో ఆయన పేరు చేర్చటానికి సంకోచిస్తాను.

ప్రతీ పుస్తకం నిజానికి ఒక సమక్షం. పుస్తకం రూపమూ, అక్షరాల వరుసలూ, కాగితం వాసనా ఇలా భౌతికమైన సమక్షమే కాదు. పుస్తకానికి ఒక ఆత్మిక సమక్షం కూడా ఉంటుంది. అది పుస్తకంలోంచి వ్యక్తమయ్యే ఆ రచయిత sense of life కి సంబంధించినది. ఒక పుస్తకాన్ని ఇష్టపడ్డామంటే ఆ రచయిత ఎసెన్షియల్ సమక్షాన్ని ఇష్టపడటమే. “ఎసెన్షియల్ సమక్షం” అని ఎందుకంటున్నానంటే, పుస్తకానికి బయట ఆ రచయితని మనం సోషల్గా కలుసుకున్నప్పుడు మనకి తెలిసేది అతని సూపర్‌ఫిషియల్ సెల్ఫ్ మాత్రమే. కానీ రచన వెలువడేది అతని అంతరంగపు అట్టడుగుతలం నుంచి. అది అతని అసలు సెల్ఫ్.

నరేష్ నున్నా రచనల్లోంచి వ్యక్తమయ్యే ఈ ఎసెస్షియల్ సెల్ఫ్ చాలా ఘాటైన స్వభావం కలది. ఎందుకంటే, నరేష్ నేరేటర్లందరూ నరేషే. వాళ్లది చాలా స్ట్రాంగ్ వాయిస్. వాడికి నచ్చేవీ నచ్చనివీ ఉంటాయి. వాడు హైలీ జడ్జిమెంటల్. వాడు ఎక్కడా దాక్కోడు, నేరేషన్ వెనుక నక్కటానికి ట్రై చేయడు, తన సమక్షాన్ని less imposing గా మార్చటానికి ట్రై చేయడు. సో, నరేష్ పుస్తకాల సమక్షమంటే నరేష్ నేరేటర్ల సమక్షమే. ఆ సమక్షాన్ని నేను ఇష్టపడను. It’s as if i am in a unpleasant company. Why is it unpleasant… అంటే నాకు ఎప్పుడూ అస్పష్టమైన కారణాలే తట్టాయి. ఇక్కడా అవే రాసుకున్నాను.

Despite his seemingly modern syntax and etc, at the heart ఆయనొక భావకవి. భావకవులతో, వాళ్ల సెన్స్ ఆఫ్ లైఫ్‌తో, నేను ఎంపతైజ్ కాలేని లక్షణాలు నరేష్ లోనీ ఉన్నాయి.

భావకవులు చాలామందిలో వాళ్ళు ప్రపంచాన్ని చూసే తీరులో ఒక snobbish quality ఉంటుంది. ప్రపంచాన్ని they don’t take it as it is. They choose. And their choice is affected by what they think as higher taste or high plane of life.

అలాగే భావకవుల ‘అమలిన శృంగారం’ కాన్సెప్టు నరేష్ లోనూ కనపడుతుంది. నరేష్ తన వచనాన్ని తన నాయికల వైపు ఎంత దట్టంగా మోహరించినా, అందులో సెక్స్ ఉండదు.

అలాగే స్త్రీని భావకవులు ఒక ethereal, mysterious being గా చూడ్డానికి ఇష్టపడతారు. నరేష్ కూడా అంతే. నరేష్ లో ఈ స్త్రీ అనే సబ్జెక్టు ఆల్మోస్ట్ ఒక మోనోమానియాలాగా ఉంటుంది. ఆయన స్త్రీలో ప్రపంచాన్ని చూసుకోగలడు. దానికి భిన్నంగా... నాకు స్త్రీ అనేది... she is just part of the whole deal. సృష్టిలో being కి ఉన్న అనేకానేక ప్రొజెక్షన్స్ లో స్త్రీ ఒకటి మాత్రమే.

పై లక్షణాలన్నీ నరేష్ నేరేటర్ల స్వభావంలో అప్రయత్నంగా “వ్యక్తం అయ్యేవి” మాత్రమే ఐతే, నాకు పెద్ద ఇబ్బంది ఉండేది కాదేమో. కానీ ఆ నేరేటర్లు.. they are vehemently expressive about them, వాళ్లు వాటిని చాటుతారు, అగ్రెసివ్‌గా డిఫెండ్ చేసుకుంటారు. ఎవర్నుంచి? పాఠకుల్నుంచి. నరేష్ నున్నా text లో పాఠకుల అవేర్నెస్, పాఠకుల రియాక్షన్ పట్ల అంచనా ఎప్పుడూ వుంటుంది (పాఠకుల్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని రాయటం కాదు, that’s different).

ఇలాంటి నేరేటర్ల సమక్షం... it’s rather irksome to me.

So.. ఇదీ నాకు ఆయన రచనలతో ఉన్న ఇబ్బంది.

కానీ నరేష్‌ రచనల్లో నన్ను మంత్రముగ్ధుణ్ణి చేసేదేంటంటే, రూపకాల్ని పుట్టించగలిగే ఆయన కపాసిటి. మళ్ళీ అందులో ఏ ఒక్కటీ క్లీషేల బరువుతో ఉన్నది కాదు. అవి జెన్యూన్ గా ఆయన sensory experience నుంచి పుట్టినవి.

నేనిందాక అన్నానే, స్త్రీ అనే సబ్జెక్టు ఆయన mono mania అని. కానీ ఈ మెటఫోర్స్ దగ్గరకి వచ్చేసరికి దానికి అవతల ఉన్న నరేష్ కనిపిస్తాడు. ఒక రసార్ధ్రమైన మనసున్న మనిషిని చూపిస్తాయి ఆ మెటఫోర్స్. అవి.. somehow... ఏదైతే నేనిందాక అన్‌ప్లెసెంట్ సమక్షం అన్నానో, దాని అవతల నుంచి వస్తాయి. తనలో ఏ ప్లేన్ నుంచి ఆయన ఈ మెటఫోర్స్ ని సృష్టిస్తాడో గానీ, I absolutely love that part of him.

* * *

ఇక అపరిచితం విషయానికొస్తే...

"అపరిచితం" ఫస్ట్ డ్రాఫ్ట్ వెర్షన్ లాంటిది ఒకటి పంపించారు నాకు చదవమని. ప్రతీ డ్రాఫ్ట్ వెర్షన్లోనూ ఉండే లోపాలు అందులోనీ ఉన్నాయి. కానీ, ఈ ఫైనల్ వెర్షన్ లో లేని thematic unity అందులోనే బాగుందనిపించింది. బహుశా ఈ రచనని ఒక పుస్తకంగా అచ్చేసేందుకు వీలయ్యేటన్ని పేజీల్లో విస్తరించటానికి, ఆయన ఈ యూనిటీని త్యాగం చేసి, కొన్ని ఇర్రిలవెంట్ ఎపిసోడ్స్ ని ఇరికించారేమో అనిపించింది.

ఉదాహరణకి... ఇందులో కర్నాటక కాంపులూ - అక్కడ స్కార్లెట్ కథా, రాజ్‌బీర్ పాయల్ వీళ్ల కథ.. ఇవన్నీ అసలు కథతో సంబంధం లేని అంశాలు. అయినా వీటికి రిలవెన్స్ ఉందీ అని మనం అంగీకరించాల్సివస్తే... అప్పుడు ఇది నవల కాదు, memoir (స్మృతిరచన) అనుకోవాల్సొస్తుంది. పేరు ఏదైతేనేం అనొచ్చు కానీ, ఇది స్మృతి రచన ఐనపుడు, దీని గురించి మాట్లాడటానికి వేరే సెట్ ఆఫ్ క్రైటెరియా అవసరమవుతుంది.

ఇక, నరేష్‌ భాష గురించి కొంత మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను:-

నరేష్‌కీ ఆయన భాషకీ మధ్య ఉన్నది ఒక పారడాక్సికల్ రిలేషన్‌షిప్. ఆయన భాషని చాలా ఎక్కువ నమ్ముతూనే, చాలా తక్కువ నమ్ముతాడు.

ఉదాహరణకి తక్కువ నమ్మకం ఎక్కడంటే.... ఒక్కోచోట, తను చేరవేయాలనుకున్న దృశ్యాన్ని ఒక ఖచ్చితమైన మెటఫోర్ తో చేరవేశాక కూడా, మళ్ళీ తానే అపనమ్మకంతో దానికి చిన్న చెల్లి లాంటి ఇంకో తోకని తగిలిస్తాడు. దానివల్ల చెప్పదల్చుకున్నది పాఠకుని మనసులో లోతుగా దిగటం అటుంచి, ఈ అనవసరమైన multiplication of emotion వల్ల, needless accumulation వల్లా... అనుభూతిని ఖచ్చితంగా చేరవేయగలిగే ఆ మొదటి మెటఫోర్ సాంద్రత కూదా పల్చబడుతుంది. కొన్ని ఉదాహరణలిస్తాను:

తాగుడు అలవాటు లేదని నేరెటర్ని ప్రవాసి ఎత్తిపొడుస్తూ ఏదో అంటే... తాగుబోతువాళ్ళంటే తనకు చులకన లేదని చెప్తూ.. నిన్ను నేనెందుకు చులకన చేస్తాను.. ఇంతటివాణ్ణీ... అంటూ ఆయన ఎంతటివాడో ఇలా చెప్తాడు:
“పుప్పొడి రేణువుల్లో అనేకానేక పూలవనాల సారాన్నో, జల ప్రళయంలో ఒకానొక వానచినుకు మూలాన్నో... ఇంకా... ఇంకా విశ్వానంత చైతన్యపు inscape ని ఇసుక రేణువలోనో దర్శించే నీ మూడో కంట్లో నేనొక నైతికాల నలుసెందుకవుతాను కవీ!!” అంటాడు.
ఇక్కడ పుప్పొడి రేణువుల్లో పూలవనాల సారం, జలప్రళయంలో ఒకానొక వానచినుకు మూలం.. అంటే మైక్రో లోంచి మాక్రోనీ, మాక్రో లోంచి మైక్రోనీ చూడగలిగే ద్రష్టత్వం... అని చెప్పటం... నిజానికి మొదటి రెండు మెటఫోర్స్ బాలెన్స్‌డ్ సిమ్మెట్రీతో ఆ భావాన్ని చేరవేస్తున్నాయి. మూడోది అనవసరం.

అలాగే ఇంకో ఉదాహరణ... చాన్నాళ్లు ఆమెని చూడకపోవటం వల్ల ఆమె రూపం తన జ్ఞాపకంలో ఎలా మారిందో తల్చుకుంటాడు.
“ఆమె ముఖం గుర్తు తెచ్చుకోవాలని చాలా సార్లు కళ్లు మూసుకున్నాను. చిమ్మచీకట్ల దిగుడుబావి లోలోతుల్లో నీటిచెమ్మ తొణికినట్టు, కారుమబ్బులకి అందని ఆకాశవీధిలో వెలుతురు దిష్టిచుక్క మెరిసినట్టు.. ఏదో నమ్మకమైన భ్రాంతిలాంటినవ్వులా మాత్రమే ఆమె రూపం గుర్తుండిపోయింది.”
నిజానికి మొదటి మెటఫోర్ చెయ్యాల్సిన పని చేసేసింది. “చిమ్మచీకట్ల దిగుడుబావి లోలోతుల్లో నీటిచెమ్మ తొణికినట్టు” కాలక్రమేణా ఆమె జ్ఞాపకచిత్రం తన ఖచ్చితమైన రూపాన్ని కోల్పోయింది. మనకి అలా జరుగుతుంది... ఒక జ్ఞాపకాన్ని మనం పదే పదే వాడటం వల్ల.. అందులో డిటెయిల్స్ అన్నీ మాసిపోయి అలుక్కుపోతాయి. ఆ భావాన్ని మొదటి మెటఫోర్ చాలా అందంగా చేరవేసింది. ఇక “కారుమబ్బులకి అందని ఆకాశంలో దిష్టిచుక్క మెరిసినట్టు” అన్న రెండో మెటఫోర్ కూడా మొదటిదాని పనే చేస్తోంది, కానీ అంతకన్నా ఇనెఫిషియంట్‌గా చేస్తోంది. దాన్ని జత చేయటం వల్ల మొదటి మెటఫోర్ యునీక్నెస్ పల్చబడిపోతుంది. ఇలా ఎందుకు చేయటం అని ఆలోచిస్తే... కారణం భాషని తక్కువ నమ్మటమేమో అనిపిస్తుంది.

భాషని ఎక్కడ ఎక్కువ నమ్ముతాడనిపిస్తుందంటే... ఆయన తన text లో ఎక్కడా ఖాళీలు వదలడు. భాషపై అతి నమ్మకంతో, అంటే తాను అనుభూతించినదంతా వ్యక్తం చేయగల శక్తి భాషకి ఉన్నదన్న నమ్మకాన్ని దాని మీద పెట్టి, పాఠకుడు వచ్చి నింపుకోగలిగే పొయెటిక్ శూన్యాల్నీ ఖాళీల్ని వాడికి వదలకుండా... అంతా తన వైపు నుంచే చెప్పాలనుకుంటాడు. అలా చెప్పగలిగే శక్తి భాషకి ఉందనుకుంటాడు. దీని వల్ల... ఒక్కోసారి బెల్లం మీద మూగిన ఈగల్లా.. అనుభూతి మీద ఆయన పదాలు మూగేస్తాయి. ఫలితంగా ఏ భాషైతే ఒక వారధిగా పన్చేయాలో, అదే ఒక తెరలాగా అడ్డం పడుతుంది.

ఇంకోటి, ఆయన వాక్యాన్ని ఒక స్ట్రిక్ట్ యూనిట్‌గా తీసుకుంటాడు. అంటే ఒక అనుభూతి మొదలైందంటే, అది ఆ వాక్యం ముగిసేలోగా దాని అంతు చూడాలి. అందుకోసం ఆయన వాక్యాల లెంగ్త్ పెరిగిపోతుంది. అంటే, He tries to cram in as much as he can in to one sentence. The result is... తెలుగుకు అసహజమైనన్ని క్లాజులతో ఆ వాక్యం పెద్దదవుతుంది. ఇలాంటి వాక్యాల్ని మధ్యలో పుల్‌స్టాపులు perilous balance తో పట్టి ఉంచుతాయి. కానీ.. ఎప్పుడైతే వాక్యాన్ని ఒక యూనిట్‌గా తీసుకున్నామో... అప్పుడు మనం భావాన్ని in terms of language చూట్టం మొదలుపెడ్తాం... in terms of linguistic possibility. ఫలితంగా భావ ప్రవాహంలో స్మూత్ ఫ్లో మిస్సవుతుంది. ఇలాంటి well packed వాక్యాలు.. విడిగా మంచి కోటబుల్ కోట్స్ ఐతే అవ్వొచ్చు. కానీ సొంత సెంచరీ కోసం చూసుకునే బాట్స్‌మన్స్ లాంటివి అవి. చదువరిని మొత్తంలో సంలీనం కానీయవు. పుల్‌స్టాపులు ఎదుర్రాళ్లలాగా తగిలి అడ్డుపడతాయి.

In spite of all this... ఆయన ఒక జెన్యూన్ ఆర్టిస్ట్, అండ్ ఇన్వెంటర్. మొదటి చెప్తే రెండోది చెప్పక్కల్లేదు. అసలైన ఆర్టిస్టు తన కళని అంతరంగపు లోతుల్లోంచి తీసుకొస్తాడు. ప్రతీ అంతరంగమూ తనకే ప్రత్యేకమైన కొలతలు కలిగివుంటుంది కాబట్టి.. అక్కణ్ణించి బయటకొచ్చే కళ కూడా ప్రత్యేకమైన పద్దతినీ, form నీ డిమాండ్ చేస్తుంది. అప్పుడు సహజంగానే వాళ్ళు ఆ form కోసం తపనపడి వెతుక్కుంటారు. ఫలితంగా ఇన్వెంటర్లు అవుతారు. నరేష్ పద్ధతీ, form ఆయన సొంతంగా వెతుక్కున్నది. తెలుగులో రాయబడిన ఇంకే పేజీల్లో ఎదురుకానిది. ఏదీ అరువుతెచ్చుకున్నది కాదు. ఆయన తన ఇన్‌స్ట్రుమెంట్‌ని ఇంకా పెర్ఫెక్షన్ వైపు తీసుకెళ్తున్నారని.. ప్రతీ సక్సెసివ్ రచన వల్లా తెలుస్తుంది. కాబట్టి.. I am happy that I am here & I’m happy that there is so much more to come.

*

1 comment:

  1. పుస్తకానికి బయట ఆ రచయితని మనం సోషల్గా కలుసుకున్నప్పుడు మనకి తెలిసేది అతని సూపర్‌ఫిషియల్ సెల్ఫ్ మాత్రమే. కానీ రచన వెలువడేది అతని అంతరంగపు అట్టడుగుతలం నుంచి. అది అతని అసలు సెల్ఫ్.... మెహెర్ గారు!..ఇలా అని అంచనా వేయడానికి తగిన ఆధారాలేముంటాయి readerకి? 2. రచయిత తన రచనల్లో పట్టుబడతాడు అని అంటారు కొందరు.. ఎంతవరకు నిజం?

    ReplyDelete