కలం కలలు

దర్శనాలు

2012-01-26T21:19:00.000-08:00

ఆ విముక్తాకాశతలాన విలాసంగా
విహరించే విహంగం
మదిలో అసూయ గుప్పిస్తోంది
అప్రయత్నంగా రెక్కగూడు తడుముకున్నాను
ఎక్కడో అగాథపు లోతుల్లో మొండి పర్వతం
ఇబ్బందిగా కదులుతూనే ఉంటుంది
ఊహల్లో ఎగిరే నాకింత అత్యాశ కలిగితే,
గతించిన యుగాల్లో సుఖించిన రెక్కజోరు
కడలి హోరులా ఊపుతూనే ఉండాలిగా

ఈ విశాలభూతలాన విస్తారంగా
పరుచుకున్న వనం
ఎదలో అనుభూతిని రగిలిస్తోంది
అనుకోకుండా కళ్ళు మూసుకున్నాను
ఇక్కడే ఎక్కడో శాపవిముక్తి పొందని నిస్త్రాణ దేహమొకటి
స్థాన భ్రంశం కోసమని ఆరాటపడుతుందేమో
కలలకే అబ్బురపడే నేను,
భ్రమణ కాంక్షకి లోనైతే
కామరూప విద్యల కలదిరిగిన విలాసాలు
శ్వాస నిశ్వాసలుగా ఆయువిస్తున్నాయేమో

అనుభవానికి రాని ఆరాటాలు ఆగవెందుకో
ఆనవాళ్ళ మాయతివాచీ మీద పయనాలు చేస్తుంటాయి
నిదురలోనూ మూత పడని మనసు,
మూస్తున్న కళ్ళలో పక్క వేసుకుంటుంది
కుతూహలపు కేరింతలతో
వింత ప్రదర్శనలు చూసి వస్తుంది

మా ఊరి వనాలు నవ్విన వేళ

2011-12-31T15:10:00.000-08:00

"new year is one imaginary mark on time continuum" (ఎక్కడ విన్నారీ మాట?)

ఇక మా ఊరి వనపు శోభలు చూసొద్దామా? ఈ మొదటి పూవు చాలా అపురూపం.

తెల్లజిల్లేడు - ఎంతో పూజ్యనీయమైన దళాలు, పుష్పాలు

వెనక్కి చూసుకుని పోయినేడాది ఎక్కువగా ఆనందపడ్డ ఘడియల్లోని 'కొన్ని' ఛాయలు. మా నేల తల్లి అలకలు - ఎందుకో ఈ అందాలన్నీ ఆ తల్లి ముంగురులా అనిపించింది. ఆ ఏమున్నది ఇందులో అనుకుంటే ఏమీ లేదు. కానీ, స్వానుభూతి, స్వీయ గమనికలు, స్వయం జ్ఞాపకాలు అమేయములు. అవి మెండుగా కలిగాయి. ఇక్కడ ఇస్తున్న చిత్రాలు అన్నీ "మా" సొంతమే! నా ఆనంద సాగర కెరటాలే. తరలి వెళ్ళిన తరుణాన నా కనులకి అందిన భాగ్యాలే. జతగా పడిన పాదాలు - పదాలకి కూడా జత కలుపుతూ - కళ్ళకి కొత్త అందాలు, మనసుకి కొత్త ఆనందాలు ఇస్తుంటే మరింత అపురూపమీ ప్రకృతి శోభ.

"తరలి రాదా తనే వసంతం తన దరికి రాని వనాలకోసం" - ఇక మనబోటి వారికీ తప్పదుగా! హరిత ప్రభలు, ఆరు ఋతువుల పిలుపులు ఇవేగా ఆహ్వానాలు. మీకూ అందాయా లేదా?

స్వానుభూతిలేక శాస్త్రవాసనల చే

సంశయంబు విడదు సాధకునకు

చిత్రదీపమునను చీఁకటి పోనట్లు,

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పదిలంగా ఏరి, మృదువైన రేకుల మెత్తదనాన్ని, పరిమళాన్ని ఆఘ్రాణిస్తూ - రుక్మిణీ సత్యల నాధుని పాట్లు తలుచుకున్నాను. పారిజాతాపహరణం తలపుల్లోకి రాక మానదుగా?

సురభిళము అంటే ఈ పువ్వు సోత్తే సుమా!

దేవ లోకాన కాదు భూలోకానా దివ్య ప్రభలు వెదజల్లు

సువర్ణగన్నేరు - ఎందరు ఇలా ఆ కొమ్మను వంచి ఊసులాడగలరు?

ధవళ కాంతుల దర్శనాలు

ఈ తొండది ఎంత అదృష్టమో, నిమిషానికో మొక్క మీద నివాసం

గరుడవర్ధనం - హరివాహన నామధారిణి - ఏంచేతనో?

నందివర్ధనం - హరుని వాహన గుర్తు. విచ్చితే ప్రసన్నత కి మారు పేరుగా!

నీటి మీద తెప్పలు - తెల్లని నవ్వులు

పాత పలకరింపులు

మందారాన్ని ఎరుగని వారికి మోక్షముందా?

బంతి రేకు ముడవనినాడు ఎంకి మావ దరిజేరునా

నూరువరహాలు - కోయాలంటే అసలు మనసు రాదు, ఎంత గుట్టుగా, గుత్తుగా పూస్తాయో!

నక్షత్రాలు నేలమీదకి వస్తే ముందుగా ఈ రూపు దాల్చవూ?

పొగడ పూల సోయగం పొగడతరమా?

అలోవెరా అంటే ఆరోగ్యం కలబంద అంటే ఐశ్వర్యం :) ఈ కథ ఎరుగుదురా? చెప్పనా?

ఫల హారములు

నిజమండి, బ్రేక్ఫాస్ట్ అంటే అక్షరాల 'ఫలహారము' - ఎందరు ఉన్నారేమిటి - అచ్చంగా పళ్ళు ఫలాల ఉదయపు అల్పవిందు అందుకునేవారీనాడు?

కర్పూరకేళి కి సాటి ఏది? కదలీ ఫలం అనుకోగానే పురాణగాధ జ్ఞప్తికి రాకా మానదు

పారిజాతాపహరణం లో సత్యభామ రోదించిన విధము, ముక్కు తిమ్మన "ముద్దు పలుకులు" గా:

ఈసున బుట్టి డెందమున హెచ్చిన శోకదవానలంబుచే
గాసిలి యేడ్చె ప్రానవిభు కట్టెదుటన్ లతాంగి పంకజ
శ్రీసఖమైన మోముపయి చేలచెఱంగిడి బాలపల్లవ
గ్రాస కషాయ కంఠ కలకంఠ వధూకల కాకలీ ధ్వనిన్

కంఠ వధూ కల కాకలీ ధ్వనిన్'' - అంటే ఆమె, లేతచివుళ్లను తినడంవల్ల మనోహరమైన స్వరం కలిగిన ఆడుకోకిల యొక్క స్వరం అవ్యక్త మాధుర్యంతో నిండిపోయింది... అటువంటి స్వరంతో ఆమె ఏడ్చింది. ("ఈనాడు" సౌజన్యం)


మామిడి పూత నవిలి కోయిల మత్తుగా కూయదూ?

జామ కాయ ని గూర్చి ప్రబంధం లో రాస్తే - మధురమీనాక్షమ్మ చిలుక/హనుమన్న ఆకతాయితనమో ఉంటాయేమో?

కొబ్బరి మొవ్వ ని తాకి, కొబరాకు బూర ఊదనిదే బాల్యం దాటదు గోదారమ్మ ఒడి బిడ్డలకి

అవుతుంటాయిలా

2011-12-29T22:51:00.000-08:00

వెర్రి గొంతుక విచ్చి దుఃఖమొక్కటి

నిట్టనిలువునా దులపరిస్తూ

ఆషాడ వర్షం లా

కదం తొక్కిన ఆశల అల

ఒడ్డున ఒంటరిగా సాగిలపడి

నురగలు కక్కుతున్న అశ్వమై

కూలిన కల మొదల్లో

వేళ్ళూనిన నమ్మకం

నిక్కపొడిచి వచ్చిన పుట్టగొడుగులల్లే

శీర్ణ అన్వీక్షణం,

నెరతనము చూపిన ఎడబాటు

నీడని మోసిన తోడుని చూసి

నేలకి రాలిన తోకచుక్కలై

అపుడపుడూ కాదు

అంతకంటే తరుచుగా

మనసిచ్చిపుచ్చుకున్న

మదివాకిళ్ళలో

ప్రకృతి చిత్రాలు రూపుదిద్దుకుంటాయి

కురవక కుసుమం – మరువక పత్రం

2011-12-13T21:14:00.000-08:00

“ఆంజన గంధీమ్ సురభీమ్ బహ్వన్నమ్ ఆకృషి ఫలామ్

ప్రా అహమ్ మృగానామ్ మాతరమ్ అరణ్యానీమ్ ఆశంశిషామ్”

(అంజనగంధి, సౌరభం వ్యాపింపజేసేది, పుష్కలంగా ఆహారం ప్రసాదించేది, కృషిచేయకనే ఫలమిచ్చే శక్తిగ లిగినది, మృగాలకు తల్లి అయిన అరణ్యాని దేవికి మ్రొక్కుతున్నాను)

అప్రయత్నంగా ఈ ఏడాది మొదల్లో చదివిన “వనవాసి” నవలలో ప్రస్తావనకి వచ్చిన - ఋగ్వేదంలోని అరణ్య దేవతని గురించిన – స్తోత్రం నా హృదయమండలాన ప్రతిధ్వనించింది. అందుకు కారణం; వినాయక వ్రత కథ లోని నైమిశారణ్య వర్ణన. ఆ కానన దర్శనం నాలోని ప్రకృతారాధకురాలికి మృష్టాన్నభోజనం అనే చెప్పాలి.

“శ్రీమదఖిలాండకోటి బ్రహ్మాండ నాయకుండగు భగవంతుని సృష్టిని శ్రేష్టమగు ఈ భరతఖండమున నుత్తరభాగమునందు ఆర్యావర్తమను పుణ్యభూమి యొప్పుచుండు. అందు కల్హార కేదార కరవీర జాజి విరజాజి జపా పాటలీ కేతకీ నాగ పున్నాగ మల్లికా మతల్లికా కుంద కురవక మందార చంపక చాంపేయా ద్యనేక పుష్పరాజి విరాజితమును, సాల రసాల తాలహింతాల తమాల తక్కోల చూత పూగ వకుళ అశోక కపిత్థాశ్వత్థప్లక్ష కాద్యనేక వృక్ష శోభితంబును, హంస కారండవ చక్రవాక జలకుక్కుట కోకిలాద్యనేక పక్షికృత కోలాహల నివాహంబును, నిర్మల ప్రవాహ రమణీయ సరోవరయుక్తంబును, ప్రాణాయామ ప్రత్యాహార ధాన్యధారణ సమాధ్యష్టాంగ యోగా నిష్ఠాగరిష్ఠ హరి హర పూజా మకరంద పానానంద తుందిల హృదయారవింద మౌనివర్య దివ్యాశ్రమ విలసితంబునగు నైమిశారణ్యంబు వెలయుచుండు.”

చదువుతుండగానే “వనవాసి” నవలలో పరిచయమైన లవటులియా అడవి లోని సరస్వతీ హ్రదం, కుశీనది, పూల్కియా, నాఢా, మోహన్పురా మహారణ్యాల దివ్య సౌందర్య కాంతులు ఒక్కసారిగా పునర్దర్శనమిచ్చాయి. వాటి వైనాలు తప్పక మళ్ళీ తెలుపుతాను.

ఈ మధ్యనే అలవడిన కావ్యపఠనాలు మరిన్ని జాడల్ని అప్పజెప్పాయి. ఉదాహరణకి 'సంగీత రహస్య కళానిధి' బిరుదాంకితుడైన రామరాజభూషణుని “వసుచరిత్రము” నుంచి వసంత ఋతు ప్రభని, ప్రభావాన్ని కళ్ళకు కట్టించే ఈ పద్యాలు.

సీ:// లలనా జనాపాంగ వలనా వసదనంగ తులనాభికా భంగ దోఃప్రసంగ
మలసానిల విలోల దళసా సవ రసాల ఫలసాదర శుకాల వన విశాల
మలినీగరు దనీక మలినీకృత ధునీ కమలినీ సుఖిత కోక కుల వధూక
మతికాంత సలతాంత లతికాంత రనితాంత రతికాంత రణతాంత సుతనుకాంత

తే.గీ.// మకృత కామోద కురవకా వికుల వకుల
ముకుల సకల వనాంత ప్రమోద చలిత
కలిత కలకంఠ కులకంఠ కాకలీ వి
భాసురము వొల్చు మధుమాస వాసరంబు

అలాగే గజేంద్ర మోక్షము కథలో ఘోరాటవి పద్యము, గద్యము గా వర్ణించబడింది. నాకు యధావిధిగా అడవిని గురించిన దర్శనాలు గగుర్పాటుని కలుగజేశాయి.

వచనము:
అది మఱియును మాతులుంగ లవంగ లుంగ చూత కేతకీ భల్లాత కామ్రాతక సరళ పనస బరరీ వకుళ వంజుల వట కుటజ కుంద కురవక కురంటక కోవిదార ఖర్జూర బారికేళ సిందువార చందన పిచుమంద మందార జంబూ జంబీర మాధవీ మధూక తాల తక్కోల హింతాల రసాల సాల ప్రియాళు బిల్వామలక క్రముక కదంబ కరవీర కదళీ కపిత్థ కాంచన కందరాళ శిరీష శింశు పాశోక పలాశ నాగ పున్నాగ చంపక శతపత్ర మరువక మల్లికామతల్లికా ప్రముఖ నిరంతర బసంతనమయ సౌభాగ్య సంపదంకురిత పల్లవిత కోరకిత కుసుమిత ఫలిత లలిత విటప విటపి వీరున్నిపహాలంకృతంబును, మణివాలుకానేక విమల పులినతరంగిణీ సంగత విచిత్ర విద్రుమలతా మ్హోద్యాన శుక పిక నికర నిశిత సముంచిత చంచూపుట నిర్దళిత శాభిశాఖాంతర పరిపక్వ ఫలరంధ్రప్రవర్షిత రసప్రవాహ బహుళంబును, గనక మయ సలిల కాసార కాంచన కుముదకహ్లార కమల పరిమళ మిళిత కబళాహార సంతతాంగీకార భార పరిశ్రాంత కాంతా సమాలింగిత కుమార మత్త మధుకర విటసముదయ సమీపసంచార సముదంచిత శకుంత కలహంస కారండవ జకుక్కుట చక్రవాక బక బలాక కోయప్టిక ముఖర జలవిహంగ విసర వివిధ కోలాహల బధిరీబూత భూనభోంతరాళంబును దుహినకరకాంత మరకత కమలరాగ వజ్రవైదూర్య నీల గోమేధిక పుష్యరాగ మనోహర కనక కధౌత మయూనేక శిఖరతట దరీవిహరమాణ విద్యాధరవిబుధ సిద్ద చారణ గరుడ గంధర్వ కిన్నర కింపురుష మిధున సంతత సరససల్లాప సంగీత ప్రసంగ మంగళాయతనంబును, గంధగజ గవయ గండబేరుండ ఖడ్గ కంఠీరవ శరభ శార్దూల శశ చమర శల్య భల్ల సారంగ సాలాపృక వరాహ మహిషమర్కట మ్హోరగ మార్జాలాది నిఖిల మృగనాధ సమూహ సమర సన్నాహ సంరంభ సంచకిత శరణాగత శమన కింకరంబునై యొప్పు న ప్పర్వత సమీపంబునందు.

మరి కాస్త ఆసక్తి పుట్టి అక్కడా ఇక్కడా వెదికితే

“వన్యధాస్యంబులు ముడియలం గావళ్ళం బెట్టించు
కొని కదలి కదలికా, చందన, స్యంద్న, మరువకా, గురు, కురవకా
శోక పూగ పున్నాగ, భూర్జ, ఖర్జూర…”

అంటూ శకుంతల కి పెట్టిన సారె తాలూకు వివరాలు పలుకరించాయి.

నిజానికి ఈ పద విందులు పుష్కలంగా అందించే మన సాహిత్య మనే పర్వతపాదాన నాకీ అలౌకిక ఆనందం ప్రాప్తించిందేమో! రానున్న నాళ్ళలో మరిన్ని భాగ్యాలు కలుగుతాయేమో.

ఈ వర్ణనలు నాకు పూర్తిగా పదం పదం గా అవగతమయ్యాయా అన్నది కాదు ప్రశ్న, అలా చదువుతూ పోతుంటే, భాషతో పనిలేని ఒక అనుభూతి కలుగుతుంది. ఆ వనాల్లోకి వెళ్ళి రాగలిగాను. ఆ కాలాల కమనీయతని చూస్తున్నాను.

మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుతుంటే ఎన్నోసార్లు ఆఘ్రాణించిన మరువక పత్ర మధురిమ మనసుని ఊపేసింది. ఒక్కసారైనా కురవక కుసుమాన్ని చూడాలనిపించింది. కనీసం చూసినవారిని చూడాలనిపించింది. రక్తపలాశ వృక్ష ఛాయల్లో చరించాలని ఉంది. చక్రవాకాన్ని వెక్కిరించాలని ఉంది.

నాలాంటివారు చెప్పే ఊసేదన్నా ఉంటే వినాలనీ ఉంది.

నిత్య శోభ

2011-12-07T22:03:00.000-08:00

నక్షత్ర భరిణెలు తెరుస్తూ నడిచిపోయినట్టున్నారెవరో!

పగలంతా ఆకాశం నోరావలించి తెల్లబోయింది

వెన్నెల కాంతులు పరుగులు పెడుతూ నేలవాలుతున్నాయి

దోసిలి పట్టిన జాజులు జాజరగా అద్దుకుంటున్నాయి

కలం మూయకనే ఊహలు నిదురలోకి జారుకున్నాయా?

కలల పుస్తకం పుటలు రంగుల్లో తడిసిపోతున్నాయి

నిన్న విన్న పాటొకటి తలపుల తడారనివ్వట్లేదు

పొడిబారిన కన్నులు రెప్పతోడుకని తహతహలాడుతున్నాయి

బాట మీద నీడ ఒకటి ఇటుగా సాగింది

నిట్టూర్పు సడలిన ఊపిరి నిమ్మళించింది

ఆకు కంబళిలో తలదాచిన గాలి తొంగిచూసింది

నవ్వుల మూటలు వీపునెత్తుకుని వాకిలి దాటింది

నిశ్శబ్ద గీతం

2011-11-30T21:17:00.000-08:00

ఏటి దాపున అరటి తోటలో
ఎండకి కమిలిన చిరు మొలక
పొగమంచు పూతతో పరవశించింది

నిశ్శబ్దపయనాలు చాలించిన ఏరు
చినుకుకొక కన్నుగా తనువెల్లా విప్పార్చి
తెలవారే తూర్పుకి కొత్త పాట వినిపించింది

ఆకుల వీవెనలు చిరుగాలి జల్లుతుంటే
పచ్చిక పాన్పు నక్షత్ర దర్శనానికి రమ్మంటుంటే
కునుకు మరిచిన కన్ను, ఏటిలో తెప్ప ఊసులాడుకున్నాయి

ఏటిగట్టున రేయిపవళ్ళ లెక్క ముగిసింది
తోట మలుపున నిరీక్షణ వీడ్కోలు చెప్పింది
తనవారి రాకకి మురిపాలు మూటగట్టి
ఎదలోని ప్రకృతి ఎందుకో మూగపోయింది

దేవుణ్ణి అటకాయించిన మనిషి

2011-10-03T15:39:00.000-07:00

అతణ్ణి మొదట గౌస్‌ మియా హోటల్లో చూసాను. ఆ రోజు జరిగిన గలాటాలో అతను పోషించిన పాత్ర అంత తొందరగా మర్చిపోగలనా! ఆ హోటలుకేదో వేరే పేరు వుంది, ఏదో ఫలానా `కెఫె' అని పైన రాసి వుంటుంది గానీ, పెయింటూడొచ్చేసి చదవడానికి రాదు. అందరూ గౌస్‌ మియా పేరుతోనే దాన్ని పిలుస్తుంటారు. ఈ చిన్న మురికి హోటల్లో ఇరానీ చాయీ, ఉస్మానియా బిస్కట్లూ, సమోసాల్తో పాటూ, చవగ్గా భోజనం దొరుకుతుంది. రుచుల పట్టింపు లేకుండా కడుపు నిండడమే ముఖ్యమయినవాళ్ళు యిక్కడ తింటారు. గోడకోమూల గౌస్‌ మియా నెత్తి పైన తగిలించిన టీవీలో ఏదొస్తే అది చూస్తూ నాలిక మీంచి ఏం లోపలికి వెళ్తుందన్నదన్న ఎరుక లేకుండా పొట్ట నింపుకోవచ్చు. భోజనమైం తర్వాత పక్కనే వున్న పాన్‌బడ్డీలో సిగరెట్‌ తాగితే అంతా ఒకటే రుచి. నేనుండే సందు చివర్నే ఈ హోటలు కావటంతో నా అన్న పానాదులన్నీ దాదాపు యిక్కడే అయిపోతాయి.

ఆ రోజు అలాగే టీవీ చూస్తూ సమోసా పుణుకుతున్నాను. ఈలోగా ఐదుగురు అట్టహాసంగా లోపలికి వచ్చారు. హోటలంతా కలయజూస్తున్నారు. అదెంత హోటలుందని అదేపనిగా కలయజూడ్డానికి! వాళ్లక్కావాల్సిన వాళ్ళెవరో వెంటనే కనపడ్డారు. ఓ మూల కూర్చుని చాయి తాగుతున్న ఆ ఇద్దరు కుర్రాళ్లూ కూడా వీళ్లని చూడనే చూసారు. వెంటనే కప్పులు కింద పెట్టి లేచారు. బల్లల మధ్య నుంచి పారిపోయే ప్రయత్నం చేసారు. కానీ ఆగంతుకులు వెంటనే చుట్టూ కాసేసారు. అప్పటికీ ఇద్దర్లో ఒక కుర్రాడు టిఫిన్లూ, టీలూ సర్వు చేసే పెద్ద కిటికీలాంటి కంతలోంచి వంటగదిలోకి దూకి వెనక తోవ గూండా పారిపోయాడు. ఒకడు మిగిలిపోయాడు. ఈ ఐదుగురూ వాణ్ణి చుట్టుముట్టేసారు. వాడి మొహంలో భయం లేదు సరికదా, ఎవడో శంకరన్న పేరు చెప్పి బెదరిస్తున్నాడు. వీళ్లు "క్యా బతాయెగారే తెరీ మాక్కీ..." అని మొదట చెంపలు వాయించడంతో మొదలు పెట్టి, తర్వాత బల్లల మూల కుదేసి తన్నుల్లోకి దిగారు. అందరితోపాటూ నేనూ లేచి నా ప్లేటు సమోసాతో సహా బయట పాన్‌ షాపు దగ్గరకొచ్చేసాను. తింటూ చూస్తున్నాను. మా బస్తీలో అడపాదడపా యీ గొడవలు మామూలే. ఒకళ్లొస్తారు, సంఖ్యలో తక్కువున్న యింకొకళ్లని యిలా కొట్టిపోతారు. ఈ దెబ్బలుతిన్నవాళ్ళు మళ్లా రెండ్రోజులకు సంఖ్యాబలం కూడగట్టుకుని మొదటివాళ్ల మీదకి పోట్లాటకి వెళ్తారు. గౌస్‌ మియా కౌంటరు వెనక నుంచి లేచి వచ్చి బూతులు తిడుతున్నాడు. బయటికి పోయి కొట్టుకొమ్మని అదిలిస్తున్నాడు. వాళ్ళు గౌస్ మియాని పట్టించుకోకపోలేదు. కానీ, "నువ్వుండన్నా యీ నాకొడుకు..." అనేదో సర్ది చెప్తూనే, ఆ కుర్రాణ్ని బాదుతున్నారు. యింతలో అక్కడ ఊహించనిది ఒకటి జరిగింది. అంతదాకా నేను గమనించ లేదుగానీ నా ఎదుట టేబిల్‌ మీదే కూర్చుని ఓ బక్కపలచని రోగిష్టి మనిషి దాల్చావల్ తింటున్నాడు. కస్టమర్లందరూ గొడవకి బయటకొచ్చేసారు గానీ అతను అక్కడే కూర్చుని వున్నాడు. ఇప్పుడు ఉన్నట్టుండి లేచాడు. తిన్నగా ఆ గలాటా మధ్యలోకి వెళ్లి తన్నుల తింటున్న కుర్రాడికి తను అడ్డబడిపోయాడు. కాళ్లా వేళ్లా పడి బతిమాలడం మొదలుపెట్టాడు కొట్టవద్దని. "తూ కౌన్‌ రే" అంటూ అతణ్ణీ కలిపి కొడుతున్నారు వీళ్లు. చిత్రమేమిటంటే, అప్పటిదాకా తన్నులు తింటున్న కుర్రాడు కూడా ఇతణ్ణి తన మీద నుంచి లెమ్మని విదిలించుకుంటున్నాడు. అందరికీ కాసేపట్లోనే అర్థమైంది, అతనికీ ఈ గొడవకీ ఏ సంబంధమూ లేదని. సంబంధం లేని వాణ్ణి ఉత్తపుణ్యానికి వాళ్లు మాత్రం ఎంతని తన్నుతారు. గొడవాపి "అరె తూ బీచ్‌ మే క్యుం ఆతారే" అని అయోమయం మొహాల్తో అతణ్ణి అడుగుతున్నారు. తప్పుకోపోతే చస్తావని బెదిరించారు. అతను మాత్రం కన్నీళ్లు కార్చేస్తూ "అన్నా మనం మనం... వద్దన్నా... బాధపెట్టుకోద్దన్నా...!" అని వాళ్ల కాళ్లు పట్టుకుంటూనే వున్నాడు. ఈ అదను చూసుకుని అప్పటిదాకా తన్నులు తిన్న కుర్రాడు చటుక్కున టేబిల్స్‌ మీద ఎక్కి ప్లేట్లు ఎడాపెడా తన్నేస్తూ పరిగెట్టి మా మధ్య నించి సందు చేసుకుని రోడ్డు మీదకి పారిపోయాడు. ఆగంతుకులకి యింకా తమ కాళ్ల దగ్గర దేకుతున్న అతణ్ణి ఏం చేయాలో తెలియలేదు. అతను కలగజేసుకోనంతవరకూ యీ సన్నివేశంలో తాము హీరోలు, యిప్పుడు విలన్లు. "అరె పోరా భయ్‌ పాగల్‌గా!" అని అతణ్ణి తమ కాళ్లతో పక్కకి నెట్టేసి బయటికి నడుచుకుపోయారు. గందరగోళం సద్దుమణిగింది. అందరం లోపలికి వెళ్ళాం. అతను వళ్లు దులుపుకుంటూ లేచి మళ్లీ తన కంచం దగ్గరకొచ్చి కూర్చున్నాడు. ఎవరో అతణ్ణి పిచ్చోడివా అని అడిగారు. యింకెవరో, అతని మంచికే అన్నట్టు బండబూతులు తిట్టారు. అతను తింటూనే తన జాలి గొంతేసుకుని అందర్నీ ఉద్దేశించి మాట్లాడటం మొదలు పెట్టాడు. అందరూ ఒక అమ్మకి పుట్టిన కొడుకులమే అన్నా అంటూ మొదలెట్టి మమ్మల్నీ, రోడ్డు మీద ట్రాఫిక్‌నీ, చూపుకందని నగరాన్నీ, పరివ్యాప్త సప్త సముద్రాల్నీ, కక్ష్యలో తిరిగే భూమినీ అంతట్నీ తనతో కలిపేసుకుని ఏదో పిచ్చి వాగుడు వాగాడు. కాసేపటికే అందరూ అతణ్ణి పట్టించుకోవడం మానేసారు. గౌస్‌ మియా టీవీలో ఏదో ఛానెల్‌ మార్చాడు. నా ధ్యాస అటు మళ్ళింది.

తర్వాత మళ్లీ చాన్నాళ్లకి గానీ అతను నాకు కనపడలేదు. సిటీలో ఒకసారి తారసపడిన ఏ యిద్దరి అపరిచితుల త్రోవలూ మళ్లీ ఎప్పుడుకోగాని దగ్గరకు రావు. అలా వచ్చేటప్పటికి అవతలివాళ్లని ఎపుడైనా కలిసామని కూడా మర్చిపోతాం. వాళ్లు మళ్లీ మనకు అపరిచితులే అయిపోతారు. కానీ అతణ్ణి కలిసిన సందర్భం నన్ను తొందరగా మర్చిపోనియ్యలేదు. పైగా అతణ్ణి రెండోమారు కలిసింది కూడా — సాధారణంగా కథల్లో కృతకంగా అనిపించే కాకతాళీయతతో — దాదాపు అలాంటి సందర్భంలోనే.

నేను ఉద్యోగానికి లోకల్‌ రైల్లో పోవాలి. మా బస్తీ స్టేషనులో లోకల్‌ రైళ్లు మాత్రమే ఆగుతాయి. రాత్రి సమయాల్లో అది దాదాపు నిర్మానుష్యంగా వుంటుంది. ఒక రోజు రాత్రి రైలు దిగి వస్తుంటే అల్లంత దూరంలో ప్లాట్ఫాం మీద జనం గుంపుగా కనిపించారు. దగ్గరికి వెళ్లేసరికి మళ్లీ అతనే! మళ్లీ ఏదో గలాటాలోనే! ఇప్పుడు పాత్రధారులు యిద్దరే. ఒకడు తన్నేవాడు, ఒకడు తన్నించుకునేవాడు. తన్నుతున్నది ఒక తెల్లగడ్డం పంజాబీ ముసలాయన. తన్నించుకునేవాడు అతను. ఇద్దరూ బలహీనులే. కాబట్టి చుట్టూ వున్న వాళ్ళు తొందరగానే, తమకు వినోదపు మోతాదు చాలినంత అందిందనుకోగానే, కలగజేసుకున్నారు. ఈ తెల్లగడ్డం ముసలాయన నాకు ఓ పది రోజుల్నించీ ఈ స్టేషన్‌ ప్లాట్ఫాం మీదే కనిపిస్తున్నాడు. అతను ఉత్తరాది వాడని, ఈ ప్రదేశానికి కొత్త అని చూస్తేనే తెలుస్తుంది. ఏదో రైలు తప్పి జేబులో డబ్బుల్లేక ఇక్కడ దిగి వుండచ్చని నేననుకున్నాను. నా కంటపడిన తొలి రోజుల్లో తెల్లని బట్టల్లో మల్లెపూవులా వున్నాడు. ఆరడుగుల ఎత్తూ, దబ్బపండులాంటి ఛాయతో వుంటాడేమో... ఆ కచరా పరిసరాల్లో మరీ కొట్టొచ్చినట్టు కనపడేవాడు. పంచెకున్న పటకాలో తోలు తొడుగున్న ఓ చురకత్తి కూడా కనపడేది. కానీ చూస్తుండగానే కొన్ని రోజుల్లోనే అతని దర్జా వడలిపోయింది. పరిస్థితి అధ్వాన్నమయిపోయింది. ప్లాట్ఫాం చివర చీకటిలో రాత్రుళ్ళు గుడుంబా తాగడానికొచ్చే బస్తీ జనం కొందరు ఆయన్ని ఏడిపించడం మొదలుపెట్టారు. పట్టుసడలిన వృద్ధ శరీరం పట్టుసడలని పంజాబీ దర్పాన్ని కాపు కాయలేకపోయింది. వాళ్లు అతని చురకత్తిని కూడా లాగేసుకున్నారు. చూస్తుండగానే మల్లెపూవులా వుండేవాడల్లా, చెత్తకుండీలో నివసించేవాడిలా తయారయాడు. — నేను దగ్గరకు వెళ్లేసరికే ముసలాయన్ని వెనక్కి లాగారు. ముసలాయన మాంచి వేడి మీద వున్నాడు. ఎవర్నీ తన మీద చేయి వేయనివడం లేదు. ఎవర్నీ దగ్గరకు రానివ్వడం లేదు. తను `దరోగా' చేసి రిటైరయ్యాననీ, దగ్గరకొస్తే చమ్డాల్లేవదీస్తాననీ పంజాబీలో బెదిరిస్తున్నాడు. అందరూ యిదెక్కడి గోల అని నవ్వుకుంటూ పక్కకి తొలగిపోతున్నారు. ఆయన్నెందుకు కెలికావని అతణ్ణి తిడుతున్నారు. అపుడే మరో అనూహ్య సన్నివేశం జరిగింది. అతను ప్రయాసగా లేచి నిలబడ్డాడు. ముసలాయన దగ్గరికి వెళ్లాడు. ముసలాయన తర్జని చూపించి బెదిరిస్తూనే వెనక్కి అడుగులు వేసాడు. అతను తన జేబులోంచి డబ్బుకాయితాలు తీసి, ముసలాయనకి యివ్వచూపాడు. ఇది ఊహించని ముసలాయన అపనమ్మకంతో ఆగాడు. కాసేపు డబ్బుల వంకా అతని వంకా మార్చి మార్చి చూసాడు. ఉన్నట్టుండి డబ్బులు లాక్కుని, తన మురికి జుబ్బా జేబులో కుక్కుకుంటూ, సణుక్కుంటూ వెనుదిరిగి వెళిపోయాడు. అదే ఆ ముసలాయన్ని నేను చివరిసారి చూడటం. ఆ డబ్బుల్తో ఎక్కడికి చేరాలో అక్కడికి చేరి వుంటాడనుకుంటాను.

అపుడే చీకటి ప్లాట్ఫాం మీదకి వెలుగు తివాచీ పరుస్తూ లోకల్‌ ట్రయిన్‌ రావడంతో చుట్టూవున్నవాళ్లలో చలనం వచ్చింది. గొడవసంగతి వదిలేసి రైలెక్కే హడావుడిలో పడ్డారు. అతనికి దెబ్బలు గట్టిగానే తగిలాయనుకుంటా కాస్త కుంటుతూ నడుస్తున్నాడు. నేనూ నెమ్మదిగా పక్కనే నడిచాను. అసలేమైందని అడిగాను. "నా బాష అర్థం కాలేదన్నా ఆయినికి, ఎక్కడికెల్లాలని అడిగా, తన్నేసాడు" అని నవ్వాడు. ప్లాట్ఫాం చివరిదాకా మాట్లాడుకోకుండానే పక్క పక్కన నడిచాం. రోడ్డు మీదకెళ్లాలంటే ఇళ్ల మధ్య ఓ ఇరుకు సందులోంచి వెళ్లాలి. సందు చివర ట్రాఫిక్ వెలుగు కనిపిస్తున్నా సందు మాత్రం కటిక చీకటిగా వుంది. అతను ఆ సందులోనే ఒక ఇంటి దగ్గర ఆగి పైకి మెట్లెక్కబోయి తూలాడు. నేను దగ్గరకెళ్లి సెల్ఫోను లైటు మెట్ల మీద వేసాను. పైనుంటావా అని అడిగితే అవునన్నాడు. ఇంటి సైడుగోడకానుకుని కట్టిన ఆ మెట్లు తిన్నగా పై వాటాకెళ్తున్నాయి. నాకు కుతూహలం కలిగింది. పద తీసికెళ్తానన్నాను సెల్ఫోను లైటు మెట్ల మీద వేస్తూ. కుంటుకుంటూ, మధ్యమధ్య నా మంచితనాన్ని పొగుడుతూ, పైకి నడిచాడు. గుమ్మం పైనున్న గూట్లో తాళం చెవికోసం కాసేపు తడిమి, తలుపు తీసాడు. అలవాటుగా లోపల గుడ్డిబల్బు ఆన్చేసి నన్ను ఆహ్వానిస్తూ కుంటుకుంటూనే వెళ్ళి చొక్కా విప్పి మేకుకి తగిలించాడు. లోపల గదికి ప్లాస్టరింగేమీ కాలేదు. ఇటుకల కట్టుబడి అంతా బయటకే కనిపిస్తుంది. గదికి ఓ మూల నేల మీద బొంత పరుపు, మరో మూల కిరోసిన్ పొయ్యితో వంట సామాను. గదిలోకి వచ్చీరాగానే కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించేది కిటికీ ప్రక్కన వేలాడుతున్న పెద్ద పసుపురంగు మికీమౌస్ కాస్ట్యూము. దాన్ని పరకాయిస్తుండగానే అతను అక్కడున్న ఇనప కుర్చీ ఖాళీ చేసి కుర్చోమని ఇచ్చాడు. కూర్చుంటూ ఆ కాస్ట్యూము గురించి అడిగాను. "అదా! నేను బట్టల షాపులో పన్చేస్తా అనా. పండగల టఁయాల్లో ఆ తొడుగేసుకుని మా షాపు ముంగట ఎగరాల" లుంగీ నడుం చుట్టూ మొలత్రాడు బిగించి పరుపు మీద కూర్చుంటూ చెప్పాడు. ఆ స్పాంజి కాస్ట్యూము నైనా మోయగలదా అనిపించే బక్క శరీరం అతనిది. మోకాలి చిప్ప దగ్గర దెబ్బ గట్టిగా తగిలిందనుకుంటా, లుంగీ పైకి లాగి నిమురుకుంటున్నాడు. ఈనుపుల్లల్లాంటి కాళ్ళు. నా కుతూహలాన్ని దాచుకోదలచుకోలేదు. ఆ రోజు గౌస్ మియా హోటల్లో జరిగింది అతనికి గుర్తు తెచ్చి, సంబంధం లేకపోయినా ఎందుకలా వాళ్ళకు అడ్డపడ్డావని అడిగాను.

"అలా ఎట్లా అంటావనా. నీకూ నాకూ అందరికీ సంబంధం వుంది. అలా జరగనీకూడదనా..."

మళ్ళీ అప్పటి హోటల్లో వాగిన పిచ్చి వాగుడే మొదలుపెట్టాడు. నేను అతని విపరీత చర్యల వెనుక ఒక తాత్త్విక భూమికని ఆశిస్తున్నానని నాకు తెలియదు. కానీ అతని మాటల్లో అలాంటిదేమీ కనపడకపోయేసరికి అసహనంగా అనిపించింది. వెళిపోదామనిపించింది. అది నా మొహంలో కనిపించిందనుకుంటా. ఉన్నట్టుండి "ఉండనా నువు, నీకు చెప్తాను" అని లేచాడు. నాకీ కుర్చీ ఇచ్చేటపుడు దీని పైనున్న సామాను తీసి పక్కనపెట్టాడు. ఇపుడు అందులోని ఓ ప్లాస్టిక్ బాక్సులోంచి ఒక ఫోటో తీసి నా చేతికిచ్చాడు. అది బ్లాక్ అండ్ వైట్ పాస్పోర్టు ఫొటో. ఎవరో అమ్మాయిది. ఎనిమిది పదేళ్లుంటాయి. "ఈ పిల్ల పేరు దుర్గ అనా. మన బస్తీలో ఆ చివరాఖర మోరీల కాడ లాండ్రీవోళ్ళుంటారే. ఆళ్ల పిల్ల. ఇపుడు చచ్చిపోయింది. ఆళ్ళమ్మనడిగి తెచ్చినా యిది." పిల్ల మొహం కళగా వుంది. పాపం అనిపించింది. ఈ ఫోటో నాకెందుకిచ్చావని అడిగాను. అప్పుడు చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు. అతని మాట తీరు కాస్త చిత్రంగా వుంటుంది. వేర్వేరు మాండలికాల కిచిడీలా వుంటుంది. అతను చెప్పింది చెప్పినట్టే రాయాలంటే నాకే మాండలికమూ సరిగా రాదు. పైగా ఒక వరసలో పద్ధతిగా మాట్లాడడు. అటుపోయి ఇటుపోయి చుట్టుతిరిగి చెప్తాడు. కాబట్టి అతను చెప్పిందాని సారాంశం నేనిక్కడ చెప్తాను.

దుర్గ ఇతణ్ణి మొదటిసారి కలిసినపుడు ఈ మికీమౌస్ కాస్ట్యూము లోనే బట్టల షాపు ముందు ఎగురుతున్నాడు. ఆ రోజు బడి మానేసి చెక్కర్లు కొడుతూన్న దుర్గకి ఈ పెద్ద మికీమౌస్‌ నచ్చింది. ఆ పూటంతా దాని చుట్టూతానే తిరుగుతూ కాలక్షేపం చేసింది. ఆమెకి ఒక మనిషి అందులో వున్నాడన్న స్పృహ వుందో లేదో తెలియదు గానీ, లేనట్టే ప్రవర్తించింది. అతనూ అలాగే నటించాడు. విసుగొచ్చే దాకా ఆడి వెళ్లిపోయింది. బడి ఎగ్గొట్టడం ఆమెకి రోజువారీ దినచర్య అనుకుంటా. ఏదో నిజంగా బడికి బయల్దేరినట్టే భుజాన బాగుతో సహా అన్నీ సర్దుకుని బయల్దేరేది. కాసేపు బస్టాండులో ఏ బస్సూ ఎక్కని ప్రయాణికురాలిలాగా, కాసేపు వినాయకుడి గుడి దగ్గర ఏ కోరికా లేని భక్తురాలిలా, కాసేపు క్రికెట్ గ్రౌండ్లో ఏ పక్షమూ వహించని ప్రేక్షకురాలిలా కాలక్షేపం చేసి బడివిడిచిపెట్టే సమయానికి ఇంటికి వెళిపోయేది. ఈసారి ఆమె మజిలీల్లో ఈ బట్టలషాపు కూడా చేరింది. దాదాపు ప్రతీ పూటా ఏదో ఒక సమయంలో బట్టల షాపు దగ్గరికి వచ్చి మికీమౌస్‌ని పలకరించడం మొదలుపెట్టింది. అతను గొంతు మార్చి కవుర్లు కూడా చెప్పేవాడు. మొత్తానికి మికీమౌసూ, దుర్గా ఒకరికొకరు అలవాటయిపోయారు. ఒకరోజు మంచినీళ్ళు తాగడం కోసం ముసుగు తీసి పట్టుకున్నప్పుడు అతని అసలు రూపు చూసింది. కాసేపు అతని దగ్గరికి రావడానికి కూడా సిగ్గుపడింది. కానీ అప్పటికే యిద్దరి మధ్యా బాహ్యరూపాల కొక్కేల్ని విడిచి గాల్లో మాయలా మనగలిగే స్నేహం ఏర్పడిపోయివుండటంతో, కాసేపటికే మళ్ళీ దగ్గరకొచ్చేసింది. అడపాదడపా గదికి కూడా వచ్చి కవుర్లు చెప్పేది. అతను చేసిచ్చిన టీ తాగాక ఇంటికి వెళ్లిపోయేది. తాను చావబోతుందని దుర్గకీ తెలుసు. అందుకనే అనుకుంటా ఏదో ఆరిందాతనం వుండేదామెలో. తన గురించి పెద్దవాళ్ళు మాట్లాడుకునే మాటలు అడపాదడపా విన్నదో ఏమో, చావు గురించి వాళ్ళు మాట్లాడే ముదురు మాటలే మాట్లాడేది. కానీ తనకి నిజంగా చావంటే ఏంటో తెలియదు. ఒకానొక రోజు తను హఠాత్తుగా వుండటం మానేసాకా, తన తోటి ప్రపంచం మాత్రం యథావిధిగా వుంటూ పోవడమంటే ఏమిటో ఊహించలేదు. మొదట్లో తను చనిపోబోతున్నానని దుర్గ చెప్పినపుడు, అతను నమ్మలేదు. అదే పనిగా అంటంతో ఓసారి ఇంటి దాకా దింపి వాళ్ళమ్మని అడిగాడు సంగతి. ఆమె అవునంది.

ఆమె వంతు చేయగలిగింది ఆమె చేసింది. పిల్లని తీసుకుని నీలోఫర్ చుట్టూ గాంధీ హాస్పటల్ చుట్టూ తిరిగింది. కాని వాళ్ళు చెప్పినవన్నీ విన్న తర్వాత ఆమె ఓ నరకప్రాయమైన మీమాంసని ఎదుర్కోవాల్సివచ్చింది. ఆసుపత్రి ఖర్చులన్నీ భరించి ఈ పిల్లకి చావు కొన్నాళ్ళు వాయిదా వేసి, ఎలాగూ చనిపోవడం ఖాయం కాబట్టి, తర్వాత ఆ ఖర్చుల బరువుని మిగతా కుటుంబ భవిష్యత్తుపై మోపడమా; లేక ఇప్పుడే చికిత్స మానేసి, ఆసుపత్రి ఖర్చులు మిగుల్చుకుని, అవేవో మిగిలిన కుటుంబానికి పనికొచ్చేలా చూడటమా అన్న మీమాంస అది. ఆమె రెండో మార్గాన్నే ఎన్నుకుంది.

అతిసన్నిహితుల సమక్షం మన నుంచి హఠాత్తుగా లాక్కోబడినపుడు మాత్రమే చావు స్వరూపం ఏవిటో మనకి తెలిసేది. దుర్గ చనిపోబోతోందన్న నిజానికి సంసిద్ధుడవ్వగలిగేంత సమయం అతనికి దొరకలేదు. కొన్ని నెలల్లోనే ఆమె చనిపోయింది. ప్రపంచం అంతా అతని చుట్టూ యథాతథంగానే వుందిగానీ, ప్రపంచాన్ని అర్థవంతంగా నిలబెట్టే లోపలి పునాది ఏదో కూలిపోయింది. ఇప్పుడీ పై నిర్మాణం అంతా వట్టి డొల్ల. చిన్న అపనమ్మకానికి అంతా కుప్పకూలిపోతుంది. పిచ్చితనంలోకి నెట్టేస్తుంది.

కథ యిక్కడిదాకా నాకు చెప్పాకా అతను సంయమనం కోల్పోతున్నట్టనిపించాడు. మళ్ళీ వెనక్కి వెళ్ళి దుర్గ తనతో వున్న రోజులన్నీ గుర్తు తెచ్చుకోవడం మొదలుపెట్టాడు. నేను టైము చూసుకున్నాను. కాసేపయితే గౌస్‌మియా హోటలు కట్టేస్తాడు. రాత్రికి తిండి వుండదు. సంభాషణని మళ్ళీ దారికి తెద్దామని అతణ్ణి అనునయిస్తూ కొన్ని మాటలు చెప్పాను. ఒడుపుగా అసలు విషయానికి తీసుకొచ్చాను. కానీ నిన్ను నువ్వెందుకిలా బాధ పెట్టుకుంటున్నావని అడిగాను. సమాధానం చెప్పబోయేముందు కాసేపు నన్ను ఖాళీ కళ్ళతో చూశాడు.

"అర్థమవ్వట్లేదా అన్నా! నిన్నూ నన్నూ అలా చంపేసినా, ఏదో పాపంగా ఆలోచన చేసుంటాం, ఏదో పాపం పని చేసుంటాం, అందికే దేవుడులా చేసాడూ అనుకుంటాం. ఈ పిల్ల సంగతికొచ్చేతలికి అలా ఏవుందన్నా? అది పసిది! ఆలోచించు ఒక్కమాటు. నేనాలోచించాను. డూటీ కూడా మానేసి, తిండి తినకండా, నిద్రపోకండా ఆలోచించాను. ఒకటే అర్థవైంది. ఇక్కడ జరిగే క్రూరత్వం అన్నాయం యిదంతా, ఈ పద్ధతి లేకుండా జరిగే పతీదీ, ఆ దేవుడికి ఒప్పుదల మీదే జరుగుతుంది. ఇదంతా ఆయన యిలాగే సృష్టి చేసిపెట్టేడు. ఆయన మనల్ని సుఖం పెట్టే టఁయాలకన్నా కన్నా, బాధ పెట్టే టఁయాలే ఎక్కువ, నువ్వే చూడు. ఒక్కోపాలి ఎవళ్ళం ఏం చేయలేం. దుర్గ సంగతే చూడు. దాన్ని ఆయన సొయంగా బాధపెట్టేడు. అదాయన చేతుల్లో పవరు, తిన్నగా పసిపిల్ల మీద చూపెట్టేడు. ఆయన పవర్ని ఎవళం ఏం చేయలేం. కానీ యింకో రకంగా కూడా చేస్తాడు. మనలో మనకి పెట్టి, మనకి మనల్నే ఎదురు నిలబెట్టి, మనకి మనవే తోడు రాకండా చేసి బాధలు పెడతాడు. నేను ఏంటి ఆలోచించానంటే, అలాంటాటికి ఎదురెళ్ళచ్చు. దేవుడికి ఎదురెళ్ళచ్చు. ఆయన అనుకున్నదాన్ని అవకుండా చేయచ్చు. నా కళ్ళముందు ఆ కుర్రాడా రోజు తన్నులు తిన్నాడు. ఇయ్యాల్దాకా పాపం ఆ ముసలాయన ఊరూపేరూ తెలీని చోట బాధలు పడ్డాడు. మరియ్యన్నీ ఆ దేవుడు చేసిన లోకంలో జరుగుతున్నయే కదా. నేనేం చేసాను! నేనడ్డం వెళ్ళాను. అలా జరగనివ్వలేదు. నాకేం పెద్ద బలం లేపోవచ్చు. ఆ రోజు చూసావుగా నన్ను చితకబాదేసేరు. కానీ... నేను లొంగిపోతన్నానన్నా! నా మీద పడే పతీ దెబ్బా కూడా ఆయన దాష్టీకానికి ఎదురెళ్ళటవే. నేనేం చేయలేపోవచ్చు. కానీ నేనాయనకి ఎదురుంగున్నానని ఆయనకి తెలియాల! అందికే యిదంతా!" మాటలు పూర్తయేసరికి అతను చెమటలు పట్టి వున్నాడు.

బహుశా నిన్ను తనకు వ్యతిరేకంగా నియమించుకున్నదీ దేవుడేనేమో, అందామనుకున్నాను. కానీ ఎందుకో ఆ ముతక వాదన అతని ముందు వినిపించాలనిపించలేదు. చాలామంది మంచి చేయడం ద్వారా దేవుని మార్గంలో ప్రయాణిస్తున్నామని అనుకుంటారు. ఇతను మంచి చేయడం ద్వారా దేవుణ్ణి ఎదుర్కుంటున్నాను అనుకుంటున్నాడు. దేవుడున్నాడో లేదో నాకు తెలియదు. ఉన్నాడంటే మంచివాడా చెడ్డవాడా అన్న ప్రశ్నొస్తుంది. దానికి మన మంచి ఆయనకి మంచి కాదు, మన చెడ్డ ఆయనకి చెడ్డ కాదు అన్న సమాధానమొస్తుంది. లేదా అసలాయనకి మంచీ చెడ్డా లేనేలేవన్న సమాధానమొస్తుంది. కానీ మన మనుష్యజాతి మనుగడ కోసం మనకో మంచీచెడ్డా వున్నాయి. మన మంచి నిలవాలి, మన చెడ్డ పోవాలి. అది దేవుడికి మిత్ర పక్షాన నుంచుని చేసినా, వైరి పక్షాన నుంచుని చేసినా పెద్ద తేడా పడదనుకుంటాను. పైగా ఎలాగూ ప్రేమ కన్నా ద్వేషం తీక్షణమైన భావం. అది తరుముతుంది. పని చేయిస్తుంది. అతడి చేత అదే పని చేయిస్తుంది.

కుండలో మంచినీళ్ళు ఓ గ్లాసు తను తాగి ఓ గ్లాసు నాకిచ్చాడు. నేను అతడి వాదనకు అంగీకార సూచకంగా రెండు మూడు మాటలు చెప్పాను. నువ్వున్నంత సేపే దేవుణ్ణి ఎదుర్కోగలవు, ఏదైనా చేయగలవు, కాబట్టి ప్రమాదాల్లోకి వెళ్ళవద్దని చెప్పాను. సెలవు తీసుకుని మెట్ల మీంచి తడుముకుంటూ క్రిందకి దిగి చీకటి సందులోకి వచ్చాను. ఎందుకో తల పైకెత్తి చూసాను. అతని గది కిటికీలోంచి గుడ్డి బల్బు వెలుగు కనిపిస్తోంది. తల యింకాస్త పైకెత్తి చూసాను. నగరాకాశంలో నక్షత్రాలు లీలగా వెలిసిపోయినట్టు వెలుగుతున్నాయి.

(ఈ కథ "సాహితీ స్రవంతి" మాసపత్రిక జనవరి 2012 సంచికలో ప్రచురితమైంది.)

చేతి సంచీ

2011-09-25T22:29:00.000-07:00

మూరెడు జాజులు, చిట్టిచేమంతి దండలు,

తామరాకు పాన్పు మీద నాగావళులు

జిలేబి, పకోడీ గుట్టు విప్పిన ఘుమఘుమలు,

సందెగాలి మోసుకొచ్చిన పరాచికాలు

ఊరుసద్దుమణిగాక పుట్టే ఊసుల భోషాణం,

కొత్త మురిపాల జోరుకి సాక్ష్యం చేతిసంచీ.

దినసరి వెచ్చాలు, పండుగ సరంజామాలు

ఉయ్యాల తాళ్ళు, గిలక్కాయల మోతలు

పలకా బలపాలు, పుస్తకాలు, పూస మిఠాయిలు

కాలిపట్టీలు, పరికిణీలు, పెళ్ళి శుభలేఖలు

సాంసారిక పయనాల కథాసరిత్సాగరం

శతకోటి గాథలు తీసినా తేలికపడని చేతిసంచీ

*** ఎప్పటికీ చేతి సంచీ మోసిన జ్ఞాపకాలు మధురమే! అసలు జీవితమే ఓ చేతి సంచి.

విహ్వలత

2011-09-14T19:55:00.000-07:00

మబ్బుల ముసుగులో దాగిన హస్తమేదో
ఆబగా జాబిలిని నలిబిలి చేస్తుంది
చీకటి కొరవడిన పగలు త్వరగా తెమిలి
వెన్నెల వేషం వేసుకుని ఈ వింత చూస్తుంది
గుబురుమాను బంధనాల్లో
విలవిల్లాడుతున్న పెనుగాలి ఊళలు
దిగంతాల్లో ధ్వనిస్తున్నాయి
తూనీగల రొదకి బిత్తరపోయిన కీచురాయి
నేలమాళిగలో మొహం దాచుకుంది
పెంటకుప్పల మీద
అద్దపుముక్కలో పేడపురుగు సింగారించుకుంటుంది
ముసురు పట్టిన రోజుల మునుపటి ఊసులు
మురుగువాసన కొడుతున్నాయి
కళ్ళకలక మనసుకి సోకింది
మనసుకి పట్టిన పీడ మహమ్మారి అయింది
అనుదిన ప్రతీక్షణలో విహ్వలించి ఆశ క్షీణ క్షణప్రభలోకి మాయమైంది.

బోగీ ధ్వనులు: అత్తయ్య రైలెక్కదిక

2011-09-11T22:06:00.000-07:00

‘లక్ష్మీసమానురాలైన వదిన గారికి,

నమస్కరించి రాయునది ఏమనగా మేము క్షేమం...’ అలవాటైన మొదటి పంక్తులు బట్టీయం వచ్చిన చిట్టికి ఎప్పటిలానే కుతూహలం 'ఆ తర్వాతి పంక్తుల్లో ఏమి రాశారు ధనత్తయ్య,' అని. పదేళ్ళ ఆ పి‌ల్లకి తండ్రిని ఆనుకుని అలా ఆ కుర్చీ అంచున కూర్చుని చేసే పనుల్లో అత్యంత ఇష్టమైన పనుల్లో అదొకటి. ఉత్తరం తర్వాతి పంక్తుల వెంట కనులు కదలగా, పైకి చదువుతూ పోయింది.

“ధనం వస్తుందట. ఏమే సీతా, వినిపించిందా?” మాధవ చివరి గుటక చోడి జావ పూర్తిచేస్తూ లోపలికి తొంగి చూస్తూ అరిచాడు.

ముందు వసారా లో కేన్ కుర్చీ లో ప్రతి సాయంత్రం ఆఫీసు నుంచి రాగానే కూర్చుని అలా పిల్లలతో వచ్చిన ఉత్తరాలు చదివించటం, ప్రత్యుత్తరాలు రాయించటం, హోమ్ వర్కులు చూడటం వంటి పనులు అతనికి షరామామూలే. తర్వాత వస్తూ తెచ్చిన పళ్ళు, చిరుతిళ్ళు తినిపిస్తూ కబుర్లూను. చిట్టి దస్తూరి బాగుండటం, పిలవగానే రావడం వలనేమో ఆ పని ఎక్కువగా దాని స్వంతమయేది. కానీ, దానికి ఆ పనిచేయటం వలన లాభించే అదనపు చిరుతిండి మీద మక్కువ ఎక్కువ. పనికి ఆహార పథకం వంటి ఆ కార్యక్రమానికి అదే మేస్త్రీ.

“ఊ, ఊ, మీ పిల్ల చదివితే ఊరికి దండోరా కాదూ?” నవ్వు మిళితమైన సన్నని స్వరం లోపల్నుంచి. ఏమే అనబడిన సదరు సీత, ధనం చిన్ననాటి స్నేహితురాళ్ళు, ఇప్పటి వదినామరదళ్ళూను.

“ధనత్తయ్య తనకెందుకు రాయరు?” చిట్టి బుర్ర కి సమాధానం దొరకని ప్రశ్న మళ్ళీ ఎదురైంది. తను కాదూ ఉత్తరం రాసేది. కానీ, ఆ ఆలోచన నిడివి కాస్త మాత్రమే. అత్తయ్యకి వేసే ప్రశ్న గా దాన్ని మార్చేసిన దాని చిన్ని మనసు మరొక విషయంలోకి ఇట్టే జారిపోయింది.

“నాన్న గారు, నేనూ వస్తా స్టేషన్ కి.” అంది ‘వద్దు’ అన్న సమాధానం వస్తే పేచీకి ముందే సిద్దపడుతూ.

***

“... గోదావరి ఎక్స్ప్రెస్ మరికొద్ది నిమిషాలలో రెండవ నెంబర్ ప్లాట్ ఫారమ్పైకి వచ్చును!” అనౌన్సర్ గొంతు వింటూ జడ చివర అమ్మ కట్టిన రిబ్బన్ పువ్వు సర్దుకుంటూ చిట్టి కళ్ళు విప్పార్చి రైలు రాక కోసం వంగి వంగి చూస్తుంది.

బండి రాకకి సిద్దపడుతూ ప్లాట్ ఫారం అంతా అన్ని రకాల వాళ్ళ సందడి.

ఇంజను కాస్త విసురుగా వెళ్ళినా, బోగీలు లయగా ఊగుతూ నిదానంగా వేగం మందగిస్తూ బండి ఆగగానే, అత్తయ్య వస్తున్న బోగీ గుమ్మానికి కాస్త ఎడంగా, తండ్రి చిటికెన వేలు ఊతగా నిలబడి ఆత్రంగా చూస్తున్న చిట్టి కళ్ళకి చెయ్యి నిదానంగా గాల్లో కదుపుతూ నవ్వుతున్న ధనత్తయ్య కనపడటమే తరువాయి – “అత్తయ్య అత్తయ్య” చేయి లేపి చూపుడు వేలు గాల్లోకి తిప్పటం చిట్టి వంతు అయింది.

అత్తయ్య తెచ్చే కోనసీమ వంటలే కాక, ఉన్నన్నాళ్ళు తలకి పెట్టే రకరకాల జడపిన్నులు, బిళ్ళలు, తన కబుర్లకి ఊ కొడుతూనే అమ్మ తోనూ ఊసులాడే అత్తయ్య చెలిమి చిట్టి కి మహా ఇష్టం.

ఆ సాయంత్రం వంట వేళ “అత్తయా, ఓటి అడ్డగాలి మిమ్మలని” వత్తి పలుకుతూ ఆరిందాలా చూస్తున్న చిట్టి బుగ్గ పుణుకుతూ “అడగరా అమ్ములు” అంది ధనం.

“నాకెందుకు ఉత్తరాలు రాయరు మీరు. ఎపుడూ అమ్మ జట్టేనా?” దాని గొంతులో ధ్వనిస్తున్న మారాముకి ముచ్చట వేసింది ధనానికి.

“విన్నావా అన్నయ్య?” పక్కనే కూర్చుని తను తెచ్చిన కజ్జికాయ, కారం గులాబీపూలు నవుల్తూ పాండవోద్యోగం పద్యాలు నెమరేస్తున్న మాధవకేసి చూస్తూ నవ్వింది ధనం. ఓ పక్కగా కూర్చుని దొండకాయలు తరుగుతున్న సీత తానూ నవ్వు కలిపి “మరదేగా మీ అన్నయ్యకి ఉత్తరాల బంటు.” అంది.

“ఇకపై నీకే రాస్తాలే” అన్న ధనం ఆ మాట మీదే ఉందిక. వాళ్ళ మైత్రికి అదొక మైలురాయి. చిట్టికి ఉత్తరాల పట్ల మక్కువ పెరుగుతూ పోయింది.

***

"ప్రియమైన అత్తయ్యకి..." కొత్త సంబోధన పాత పిలుపుగా స్థిరపడింది.

ఎన్ని బోగీల్లో అత్తయ్య రాకకి సాక్షి అయిందో, అంతకు మించినన్ని సార్లు అత్తయ్య ఊరు స్వాగతించగా రైలు ప్రయాణాలు సాగించింది.

“ధనత్తయ్య వస్తుందట” లేదూ “ధనత్తయ్య దగ్గరకి వెళ్ళొస్తాను” అన్న నాందీ తో రైలు రాకకి ఎదురుచూపులు, బోగీ తలుపులకి చూపుల తడుములాట నిత్యం సాగాయి.

వయసుతో ఎదిగిన అనుబంధం అలానే నిలిచింది, పెళ్ళయి చిట్టి ప్రవాసపు మనిషి అయిపోయింది. పిల్లలకి చెప్పే కథల్లో ఒకటిగా తన చిన్ననాటి రైలు ప్రయాణాలు మిగిలిపోయాయి.

ఎపుడో రెండు మూడేళ్ళకి పుట్టింటికి రావడం, ధనత్తయ్య దగ్గరకి సమయానుకూలంగా కారుల్లో రాకపోకలు.

నడుమ తనకి వచ్చే లేఖల్లో “ధనం వచ్చి వెళ్ళింది, నీకు ఇమ్మని...” ఫలానా ది ఇచ్చింది, “... నిన్ను తలుచుకుని నవ్వుకున్నాము,” తండ్రి రాసే ఆ విశేషం యేదో ఒక అనుభూతిని వెదికి తెచ్చేది. అవన్నీ ఎక్కువగా ప్రయాణాల తాలూకావే.

చాలా అరుదుగా ఫోన్లు చేస్తూ ఇంకా ఉత్తరాల్లోనే తరుచూ పలుకరింఛే మాధవయ్య, ధనత్తయ్య చిట్టికి యాంత్రిక జీవిత పరుగుల్లోంచి చిన్ననాటి సంగతులు వెలికి తీస్తుంటారు. క్రమేణా వాటి రాకా తగ్గుతూ ఉంది పెరుగుతున్న వారి వయసునీ, అనారోగ్యాన్ని ఎత్తిచూపుతూ. ఎక్స్ప్రెస్ వేగం నుంచి నత్త నడకకు మారినా ఉత్తరాల బండికి బోగీలు కలుస్తూనే ఉన్నాయి.

అది చిట్టి తన చేతిలో ఉత్తరం తిరిగి పదోసారి చదువుకోవటం. అత్తయ్యకి కాన్సర్. హస్తవాసి మంచిదన్న కారణంగా వైద్యానికి చెన్నై వెళ్ళాల్సి రావటం. క్లుప్తంగా అదీ సారాంశం.

దాదాపు పదినెలలు ఎక్కే రైలు దిగే రైలు గా గడిచిపోయింది ధనానికి జీవితం.

చీకటి పట్టునే ఫోను మ్రోగింది. నిద్దట్లో ఉలిక్కి పడింది చిట్టి. అదొక బెరుకు ఆ అసహజమైన సమయాన ఆ మోత.

“ధనత్తయ్య వెళ్ళిపోయిందమ్మా,” మాధవయ్య గొంతులో బాధ, చిప్పిల్లిన చిట్టి కంటి చెమరింపులో తేలింది.

లేఖల బోగీలు ఆగిపోయాయి. కూత వేస్తూ కాలం గతం లోకి పరిగెట్టుకుపోయింది.

గురూణాం గురుః

2011-09-05T21:49:00.000-07:00

నాన్నా! దేవులపల్లి “నీ ఆప్తమిత్రులెవరని అడిగితే నా తండ్రిగారని చెప్పటం లాంటిదే” అని వాడకూడని ఒక పోలిక తేల్చారు. కానీ “నీ ఉత్తమోత్తమ ఆదర్శ గురువెవరు?” అనడిగితే ఆయనా నా తండ్రనే చెప్పేవారేమో? అవును ఎందరు గురువుల్ని పరిచయం చేసావో గుర్తుందా? అందర్నీ నీలోనే దర్శించి నేనూ అనుకునేదాన్ని కాబోలు “గురుభ్యోం నమః” అని. నీవు చెప్పనిదే ఏ గురువు నాకు తెలుసు చెప్పు?

నిన్ననుసరించాలనే కాదూ నా తొలి అడుగు పడతా? పడుతూ లేస్తూ నీ పక్కన పెరిగెట్టాలని కాదూ, బుల్లి చిరుత బిరుదు అందుకుంటా?

కేన్ కుర్చీలో హిందూ చదువుతూ, నడుమ భారత కథలు చెప్పే సమయాల్లో – అచ్చంగా నీవు ద్రోణుడువి, చీపురుపుల్ల బాణాలు కరివేరు కొమ్మలకి ఎక్కుపెట్టే నేను సవ్యసాచిని.

బృహస్పతి, వశిష్టుడు, సాందీపుడు, విశ్వామిత్రుడు, చండామార్కులవారు, శుక్రాచార్యుడు, శంకరాచార్యులు, చాణుక్యుడు, వేమన, ఆఖరుకి పరమానందయ్య – ఎన్ని నీ ఏకపాత్రాభినయాల నా శిష్యరికం తరించిందో గుర్తుందా, నాన్నా?

ఎన్ని శాస్త్రాలలో అఖండ ప్రతిభ కనపరిచావో, అది నాకే తెలుసు కాదు కాదు నాకు మాత్రమే తెలుసు - అమ్మ పోపులో ఘాటుకి మూలం నాన్న, నానమ్మ గీతాపారాయణ ధ్వనికి ప్రతిధ్వని నాన్న గళం, పెరట్లో తీగెకి పూత-పిందే లెక్కలన్నీ నాన్నకే తెలుసు, నాన్న చేతి సంచీ తూకాలు, రంగు రుచుల పాఠాలు వల్లించనివారికి “తాయిలం” అంటే తెలుసునా?

మాగిన పళ్ళు, ఉప్పుడు పిళ్ళు, శనివారాల రాత్రుళ్ళు, నా కునికిపాట్లకి నీ గదమాయింపు ముక్తాయింపు. నా ఉడుకుమోత్తనాల ప్రదర్శనలకి నీ చిరునగవు కానుకల చదివింపులు. – నాన్నా! ఎంత నేర్పావని ఎన్ని లెక్కలేసి చెప్పనిప్పుడు? నీ “బబ్బురాసిమానం” ముద్దు మురిపాల్లో తేలిందా? నీ శిక్షణలో “మొండిఘటం” మెత్తబడిందా? నీ “అమ్మడు” కి జీవితపు ఓనమాలు, జీవన మాధుర్యాలు పరిచయం చేసినది నీవే కాదా? “మీ అమ్మ...” అని లెక్కలేనన్ని పర్యాయాలు నీ ద్వారా తెలిసినవే విన్నా వింతైన గాథలెన్నో. మా అమ్మకి నన్నొక ఏకలవ్య ని చేసింది నీవు కాదూ? “మా అమ్మ” అని నా నానమ్మ ఆపేక్షలో వాటా కొట్టేసిన దొంగవి నీవు కాదూ? నీ వీపున ఉప్పుమూటలా ఊరేగుతూ - ఎంత హాయైన విమానయానం - పనిలో పనిగా ఎక్కాల వల్లెవేత. పదాలు, పద్యాలు, పాటలు, పాండిత్యాలు, వార్తలు, వ్యవహారాలు - అన్నీ అక్కడే అభ్యాసం.

పాఠశాల, కళాశాల గురువులు విద్యలు నేర్పారు, పెద్దలు, ఆప్త బంధువులు బుద్దులు గరిపారు – అయినా నన్నందుకు సంసిద్దం చేసిందెవరు? గురువు పదం తలచగానే మనసుకి తోచే చిత్రం నువ్వే! సాధించిన విజయాలు, సాదర గౌరవాలు గతిస్తున్నా “నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు తళుకుబెళుకు రాళ్ళు తట్టెడేల” అని నీవిచ్చిన ఆ అభినందన నన్ను వీడదుగా!

ఒకసారి “గురుపూజాదినోత్సవం” సందర్భంగా నేను చెప్పాల్సిన ఉపన్యాసం రాయటం మరిచిపోయానన్న విషయం, స్కూల్ బాగ్ బేగ్ భుజాన వేసుకుంటూ జ్ఞప్తికి వచ్చి, నిలుచున్న నీ కాళ్ళు ఆలంబన చేసుకుని రాగాలు పెడ్తుంటే – గడ్డం గీసుకుంటూ, అశువుగా చెప్పేసావు, ఆవలీలగా రాయించావు. గుర్తుకొస్తుందా? నాకెందుకు గుర్తంటే, క్రమమైన నీ దైనందిన జీవితం అప్పటికే నాకు అవగాహనకి వస్తుంది. అలా చక చకా నీ పనికానిస్తూ నా అవసరాన్ని తీర్చిన నీవొక వీరుడువి మరి! నిర్వ్యాపారంగా సమయం వెళ్ళమారుస్తూ, ఘడియలు వృథా చేసే ఎందరికి నీ సమయపాలన ఎన్నిమార్లు ఉదహరించానో?

ఎంత ఆదర్శం, ప్రభావం నాలో నింపావో అంతే మీమాంస, సంశయం జీవితానుభవం నింపుకొస్తున్నా – నెట్టుకొస్తున్నా నెగ్గుకొస్తున్నా జీవితాంతం వెలుగునీడల సాక్షిగా, హృదయతంత్రులు మీటుతూ – “నాన్నే నా గురువు” హిందూస్థానీలో ఆలాపననైనా, కర్ణాటక స్వరగానమైనా – అదే నా పదం.

చీకిపోయిన చినుకులు

2011-08-23T22:20:00.000-07:00

వానతెరల్లో మసక చూపుకి ఉన్నపాటుగా ఉలికిపాటు

పిచ్చుకొకటి విగతజీవియై పడిఉందక్కడ

వెల్లకిలా ఆకాశాన్ని నోరు వదిలిచూస్తూ

చితికిన వంటిమీద కదిలివెళ్ళిన చక్రాల గుర్తు

విహ్వలతతో కుప్పకూలినట్లు నానిన ఆకొకటి తోడుగా

నిన్న రెక్కలెగరేసి వెక్కిరించినదీ పిట్ట కాదు కదా?

మనసంగీకరించట్లేదు – ఓ స్వేచ్ఛ మలిగిపోయిందంటే

రావికొమ్మ రాసుకున్న గోడ పగుళ్ళువారినట్టు

ఈ క్షణపు నిట్టూర్పుకు గతపు మచ్చ మీద పెచ్చురేగింది

గదిలో నలుగురు ఆకతాయిలు

గోడహద్దుల వెంట తరిమి తరిమి,

గొళ్ళెపు మోతతో రెక్క విరిగేలా ఎగిరిస్తూ,

పసితనపు పిచ్చి పూనకంలా, పిచ్చుక పాలిట శాపంలా.

గది వెలుపల నా బిక్కమొహానికి – నా వెర్రికేకలకి

గోనె సంచీలో బిగించి కట్టిన పిట్ట స్పర్శ బదులు ఇచ్చింది.

“పలుకదిక, ఆటకట్టిక” అరుపుల కేళిలో అదిరిపడ్డ నా గుండె.

పెరట్లో గుట్టుగా కప్పెట్టిన గుప్పిళ్ళలో మట్టి వాసన మిగిలేఉందేమో,

ఇప్పటికీ అమ్మమ్మ ఇంటి దూలాల్లో పిచ్చుక కేక ధ్వనిస్తుందేమో.

అటక మీద చింకిపాతలు హరికెను లాంతరు మసి తుడిచినట్లు

చీకిపోయిన శోకపు చినుకులు

ఆదరాబాదరా బతుకుల బురదని కడుగుతుంటాయి

కంటి ఎదుటి దైన్యాన్ని తప్పుకుపోతున్నందుకు కసురుతుంటాయి

బోగీ ధ్వనులు: పసితనపు రైలుబండి వెళ్ళిపోయింది

2011-08-19T21:54:00.000-07:00

"తొంగర తొంగర రారా రైలుబండి వచ్చేసి..." ఇంటి నుంచి పట్టాల దాకా పరుగులో అదొక్కటే ఆ పిల్లదాని జపమంత్రం. తనకి నోరు తిరగని 'ద' వీలైనంత వాడదు లేదా మాట అక్కడ మింగేయటం దానికి పరిపాటి. అంతా దాన్ని చిట్టి అనటమే గానీ నామకరణం నాడు పెట్టిన పేరు ఊసు ఎవరూ ఇంతదాకా తలపెట్టలేదు.

ముందుగా పరిగెడుతున్న చిట్టి పొట్టిజడ పట్టి ఆపబోతే ఊడివచ్చిన దాని ఎర్ర రిబ్బన్ వంక చూస్తూ, ఆనక అది పెట్టే గగ్గోలు గుర్తొచ్చి, మరింత వెనకబడిన నాని గాడి నిక్కరు జేబులోకి దూరి బయటపడిన అబ్బులు చేతిలో ఐదు పైసల బిళ్ళ. చిట్టిని దాటే కంగారులో వీడి రాకని నానీ అసలు పట్టించుకోలేదు. బొద్దుగా ఉండే నానీ పక్కన వీడు మరీ రివటలా ఉంటాడు. తారాజువ్వలా పరుగెడుతున్న చిట్టి పరుగు ఆపలేదు, నానీ దాన్ని దాటలేదు - దాని రిబ్బనుముక్క వాడి జేబులోకి జారిపోయింది. అబ్బులు నోట్లో సగం నానిన తాటితాండ్ర.

వీళ్ళు ముగ్గురూ పరుగందుకున్న ఎత్తరుగుల గుమ్మానికి ఎదురు వరసలో సరీగ్గా నాలుగో ఇంటి ప్రహరీ మలుపులో పరికిణీ తట్టుకుని పడకుండా లాఘవంగా వడివడి అడుగులేస్తూ వచ్చి కలిసింది అమ్మాజీ. కుప్పెలేసి అల్లిన జడలో పసుపు కనకాంబరాల దండ. మూసిన గుప్పెట్లో చిట్టికని దాపరికంగా తెచ్చిన ఉప్పులో ఊరేసి ఎండబెట్టిన మావిడిబద్దలు.

నలుగురి పరుగూ మరింత ఊపందుకుంది. అనసూయమ్మగారి ఇంటి గోడకి కొట్టిన పిడకొకటి అబ్బులి గాడి ఆకతాయితనానికి గురైంది. గోడ మీదుగా వీధిలోకి వాలిన కొమ్మనున్న సీతాఫలపు పువ్వు చిట్టికి ఫలహారమైపోయింది.

ఇంకొక్క ఇల్లు దాటితే ఎగువ పట్టాల మీదకి పోవటానికి చిన్న మిట్టదారి. అక్కడ జట్టులోకి చేరింది సిద్దయ్య గారి కస్తూరి. కాలి గజ్జెలు ఘల్లుమనేలా అది వీధి మెట్ల మీదకి చెంగుమని గెంతగానే "బేగీ వచ్చేయమ్మా. సందలాడే దాకా ఉండక" సుబ్బమ్మామ్మ కేక.

ఐదుగురు పట్టాల దగ్గరకి రాగానే బొంగరాలచెట్టు నీడన పడుకున్న వెంకన్న తాత "జార్త బుల్లెమ్మా" అన్నమాట అందరికీను. అక్కడ వాళ్ళు ఉన్నంత సేపూ మానుకి వీపు చేర్చి ముడతలు పడ్డ నుదురు మరింత ముడుచుకునేలా పొరకమ్మిన కళ్ళు విప్పార్చుకుని చూస్తూనే ఉంటాడు. ఆ వాడకట్టులో పిల్లకాయల ఆటపాటలకి పెద్దలు అడ్డం పడనిది అడుగడుగునా ఇలా కాచుకునే మామ్మలు, తాతలు ఉండబట్టే.

చక చకా వెంట తెచ్చిన పిన్నీసులు, ఐదు పైసల బిళ్ళలు పట్టాల మీద పేర్చి రేగివడియం చీకుతూ కస్తూరి, చిట్టికి రెండిచ్చి మిగిలిన మావిడి బద్ద నవులుతూ అమ్మాజీ, అబ్బులు గాడి తాటి తాండ్రకేసి ఆశగా చూస్తున్న నాని మీద జాలిపడి వాడికొకటిచ్చి మిగిలిన బద్ద చప్పరిస్తూ చిట్టి - చెట్టు పక్కగా ఉన్న సిమెంటు బెంచీ మీద కూర్చుని వంగి వంగి రైలు వచ్చే వైపుగా చూపులు సారించారు.

మరొక పావుగంటకి రైలు రాక పోకా రెండూ అయిపోయాయి. చివరి బోగీ స్టేషను వదులుతుండగా గార్డు ఊపుతున్న పచ్చ జెండాకి బదులుగా చేతులు జాపి "టాటా టాటా" అరుస్తూ పరుగులు అయ్యాయి. అణిగిన ఐదు పైసల బిళ్ళ నాదంటే నాదని గుద్దులాటలూ ముగిసిపోయాయి. ఇళ్ళకి తిరుగుముఖం పట్టారు. ఇందాకటి పరుగు ఇపుడు నడకలోకి, దాదాపు కాళ్ళీడ్చటం లోకి దిగింది. రిబ్బనూడిన జడ చేతిలో పట్టుకుని చిట్టి రాగాలు తీస్తుంది. ఊడిన కాలి గజ్జెల గుత్తి పట్టుకుని బిక్కమొహమేసుకుని కస్తూరి. సాగిపోయిన పూలదండ ని దిగులుగా చూస్తూ అమ్మాజీ. చిట్టి ఏడుపు ఇంటికి చేరగానే ఇంకాస్త హెచ్చు స్థాయికి చేరుతుంది, తన వీపు సాయి మావయ్య చేతిలో మోత మోగుద్దని గుర్తున్నా "ఏరా! నా బిళ్ళ దొబ్బేసావు కదరా. మాయమ్మ కి చెప్తా..." అబ్బులు గాడికేసి తర్జని చూపిస్తూ నాని గాడి బింకాలు. ఇవేమీ పట్టనట్టు జేబులో పోసుకొచ్చిన వేపిన వేరుశెనక కాయలు వలుచుకు తింటూ పొట్టు దారంటా పోస్తూ, నుదురు మీదకి నూనె కారేలా పట్టించి పక్క క్రాఫు తీసి దువ్విన తల శ్రద్దగా సర్దుకుంటూ అందరికన్నా వెనగ్గా అబ్బులు గాడు తాపీగా నడిచివస్తున్నాడు.

ఈ కథ ఇలా వాళ్ళు నిద్రలోకి వెళ్ళే వరకు ఇంకొన్ని మెలికలు - చిట్టికి సముదాయిస్తూ అమ్మమ్మ పెరుగు బువ్వ పెట్టటం, నాని గాడిని ఉప్పుమూటలా మోస్తూ "అది చిన్నది కదా నాని, అలా ఏడిపించకురా. సెలవలవ్వగానే వెళ్ళిపోతుందిగా," అని అంతకు మునుపు వేసిన రెండు దెబ్బలూ మరిచేలా సాయి మావయ్య బుజ్జగింపులు, అమ్మాజీకి వాళ్ళమ్మ సన్నజాజి దండ తురమటం, కస్తూరికి సుబ్బమ్మామ్మ వచ్చే ముక్కోటి ఏకాదశికి సబ్జీ గింజల రంగు సోడా కొనిపెడతానని మాయచేయడం, అబ్బులు గాడు ఎక్కాల పుస్తకం పదోసారి వల్లెవేసేదాకా వాడి తాతగారైన రఘునాయకులు గారు వేసే కేకలు సందు చివరిదాకా వినిపించటం - తో ముగుస్తుంది, మళ్ళీ మర్నాడు ఇదే కథ - ఇలాగే మొదలు ఎలాగోలా సుమారు ఇలాగే ముగుస్తుంది.

అప్పుడు - ఎన్నో సందేళల్లో కాకిపిల్లల మాదిరీ పిల్లకాయల నేలకి ఆనీ ఆననట్టు పడే కాలి గుర్తులు, గాలి తిరుగుళ్ళు ఆ ఎర్రమట్టి సందు తన వంటి మీద అచ్చువేసుకుంది!!! వీధి గోడలు, బోగీ కిటీకీలు వాళ్ళ 'కావు కావు' లకి చెవులు మూసుకున్నాయి. ఇప్పుడో - పసితనపు రైలుబండి వెళ్ళిపోయింది. జ్ఞాపకాల కూత మాత్రం తిరిగి తిరిగి వినిపిస్తుంది.

ఉనికి

2011-08-10T23:17:00.000-07:00

దగ్ధ వృక్ష శిలాజాలు
వజ్రకాంతులుగా

విముక్తి పొందుతాయి

స్తబ్ద దిగుళ్ళు విడిచి
మెరుపుకలలు పలుకరిస్తాయి

ఉరిమే మబ్బును చూసి
కప్పపిల్ల కిలకిలా నవ్వుతుంది
విఘాతాల విధ్వంసం కసిరితే

ఆశ ధిలాసాగా విచ్చుతుంది

పువ్వు విప్పారినపుడు
చిరుగాలి మేను
జాజర జడిలో జలదరిస్తుంది
మనసు పొంగినపుడు
అనుభూతి

పరవశంగా పరిమళిస్తుంది

భూమ్యాకాశ గతుల్లో

ఋతు సంక్రమణమల తాకిడితో

ప్రకృతి నిరంతర ప్రవాహం
స్థితిగతుల్లో జీవనం
మౌక్తిక సృజనలో

మునిగితేలే సాగరం

"Quotation admits inferiority" పై తిరుగుబాటు

2011-08-07T22:12:00.000-07:00

"గుడి కూలును, నుయి పూడును

వడి నీళ్ళం జెరువు తెగును, వనమును ఖిలమౌ

చెడనిది పద్యం బొకటియె

కుడి యెడమల కీర్తి గన్న గువ్వల చెన్నా!

గుడి కూలును, నుయి పూడును

వడి నీటను చెఱువు తెగును, వనమును ఖిలమౌ

చెడనిది పద్యమె సుమ్మీ

కుడి యెడమల నరసి చూడ గువ్వల చెన్నా!!"

పైన కాస్త పద కూర్పు తేడాలతో ఉన్న పద్యాలలో ఏది గువ్వల చెన్నడి శతకం లోనిదో నాకు తెలియరాలేదు. గుడి, నుయ్యి, చెరువు, వనము వంటి మానవుడు ప్రతిష్ఠించేవన్నీ నశిస్తాయి కానీ పద్యమయమైన కావ్య రచన చిరకాలం నిలిచి ఉంటుందని కవి పద్య ప్రశస్తిని తెలుపుతున్నాడు. మానవ సంభవ సప్త సంతానాల్లోనూ కావ్యం అత్యంత కీర్తిని ఇవ్వగలదీను కూడా. ఇక,

"తేనె సోఁక నోరు తీయన యగురీతి
తోడ నర్థమెల్లఁ దోఁచకుండ
గూఢ శబ్దములను గూర్చిన కావ్యమ్ము
మూఁగ చెవిటి వారిముచ్చ టగును"

ఈ పద్యం మొల్ల రామాయణం పీఠిక లోనిది. తేనె సోకగానే నోరు తీపెక్కినట్లు చదవగానే అర్థం తోచాలి - లేదూ, నిగూఢ శబ్దాలతో ఉన్న కావ్యం మూగ వాళ్ళకి, చెవిటివాళ్ళకి ముచ్చటట. నాకెంతగానో నచ్చిందీమాట. నిజానికి నాకు, సాంప్రదాయ ఛందోబద్ద పద్యాలకీ నడుమ ఎడానికి వివరణ ఇచ్చినట్లైంది. నిన్నంతా నా ఆలోచనకు అర్థం తోచే, తాత్పర్యానికి కూతూహలం కలిగించే, పంచుకోవాలన్న తహతహ జనింపచేసే కావ్యాలు, పద్యాల ప్రవాహాన మునిగి తేలాను. ఇక్కడవన్నీ రాయను, నాదిప్పుడే మొదలైన ప్రస్థానం, ఏమి చెప్పినా పునరుక్తి అవుతుంది. నాకూ రాయాలన్న తపన పుట్టింది. మెహెర్ కి హెచ్చరిక ఇచ్చాను. :)

మరీ ఆగని చర్వితచర్వణాలు - ఇవి ఎటువంటివి అంటే - చదివిన వారికి తెలిసిన పాత ఊట కాస్త ఘాటుగా చవులూరించాలి. లేదా, కొత్త చింతపండు వేసిన చారు ఉడుకులు ఆవురావురుమనిపిస్తాయే, అలా మీ భోషాణాల్లో కొత్త రుచులు వెదికించాలి.

"అల్లసాని పెద్దన అటు ఇటు ఏడ్చేను. ముక్కు తిమ్మన ముద్దుముద్దుగా ఏడ్చేను. భట్టుమూర్తి బావురుమని ఏడ్చేను."

ఈ సంగతి రామలింగడి పరిహాసం అని సాహిత్యకారుల నమ్మిక. మనుచరిత్ర లో వరూధుని, పారిజాతాపహరణం లో సత్యభామ, వసుచరిత్రలో గిరికల ఏడుపుల వర్ణనల ఆధారంగా వచ్చిన ప్రస్తావన(ట). ఈసరికే చదువరికి గుర్తుకు వచ్చి ఉండాలి ఈ ముగ్గురి కథానాయికల ఏడ్చిన తీరుతెన్నులు, సందర్భాలు. నేను గుర్తులు పెట్టి వెళ్తున్నాను, మీ దారిన మీరు వెళ్ళి ఫలాలు సేకరించుకోండిక. ఈ సాహితీవనాల బాటలన్నీ దివ్యానుభూతికి సోపానాలు కదా!

బెల్లం జిలేబీ వంటి పెద్దన అల్లికల పలుకుల తీపి తెలుస్తుంది. తిరుమల దేవికి ఆరణ కవియైన తిమ్మన రాయల వారి ఆగ్రహాన్ని శాంతింపజేయటానికి చేసిన కావ్య సృష్టి పారిజాతాపహరణమట. అనుకోకుండా తగిలిన దేవేరి పాద స్పర్శకి అలిగిన నాధుని చల్లబరచటానికి, సమాధానపరచటానికి సాక్షాత్తు సత్యాపతితో పోల్చాడీ కవీశ్వరుడు. ఇక చిత్రకారుడు, అపారమైన సంగీతజ్ఞానమూ కలిగిన రామరాజభూషణుడు (శ్రీకృష్ణ దేవరాయుల అల్లుడైన అళియ రామరాజు ఆస్థానానికి 'భూషణ'మైన కవి కాబట్టి రామరాజభూషణుడు అనే పేరు ప్రసిద్ధి. ఆయన అసలు పేరు భట్టుమూర్తి) ఎంతో మనోహరం గా రాగాలు మలిచినంత మధురంగా శబ్ద/పద్య చిత్రణ చేసాడు. గిరిక ఏడుపుని శోకాన్ని, విషాదాన్ని పలికించగల కాంభోజి రాగాన చూపటం రసపోషణకి చిహ్నం.

వేయిపడగల్లో విశ్వనాథవారు "ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము" గూర్చిన ప్రస్తావన ప్రధాన పాత్ర ధర్మారావు ద్వారాగా తెస్తారు, చదవాలన్న మక్కువ కలిగేలా. ఇక్కడొక పిడకల వేట.

*****

ఈ నవల విశ్వనాధ స్వీయానుభవాల సారాంశం అని, ప్రధాన పాత్ర ధర్మారావు - విశ్వనాధ సత్యనారాయణే అని పరిశీలకుల అభిప్రాయం.

"వేయిపడగలు"లో ధర్మారావు పాత్రకు విశ్వనాథ స్వీయ జీవితాన్నే ఎక్కువ ఆపాదించాడనడానికి మరో ఉదాహరణ... విశ్వనాథ నిజ జీవితం లోంచి జలసూత్రం రుక్మిణీనాథ శాస్త్రి రాసిన ఒక వృత్తాంతం:

విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు ఖరాఖండీ మనిషి. ఆయన్ను అర్థం చేసుకోడానికి, ఆయన చిన్ననాట జరిగినది, కొడాలి ఆంజనేయులుగారు చెప్పింది ఇక్కడ వ్రాస్తాను.

విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారూ, కొడాలి ఆంజనేయులుగారూ జంట కవులు. అంతేకాదు, సత్యనారాయణగారి తండ్రీ, ఆంజనేయులు గారి తండ్రీ స్నేహితులు. సత్యనారాయణగారూ, ఆంజనేయులుగారూ ' సత్యాంజనేయులు ' అనే పేరుతో కవిత్వం వ్రాసారు. ఇద్దరూ సాహితీ సమితి సభ్యులు అయినారుగూడానూ. సత్యనారాయణగారూ ఆంజనేయులుగారూ కలిసి నడిచి ప్రయాణం చేస్తున్నారు. ఇద్దరూ ప్రాణస్నేహితులు. జంటకవులు. మాట్లాడుకోవడంలో శ్రీనాధుడి ప్రసక్తి వచ్చింది.

" శ్రీనాధుడు ఓ గొప్పేమిటి పోదూ " అని అన్నారు సత్యనారాయణగారు.

ఆంజనేయులుగారికి అది నచ్చలేదు. మాటామాటా జరుగుతోంది. శ్రీనాధునివైపు ఆంజనేయులుగారూ, ఆయన చెప్పింది ప్రత్యాఖ్యానం చేస్తూ సత్యనారాయణగారూనూ. కొడాలి ఆంజనేయులుగారికి కోపం వచ్చింది. చాచి, ఫెళ్ళున లెంపకాయ కొట్టారు, సత్యనారాయణగార్ని. సత్యనారాయణగారు అదిరిపోయారు. ఆ దెబ్బకు కంటనీరూ, నిప్పులూ వస్తున్నై. వెంటనే స్థిమితపడ్డారు.

" ఆంజనేయులూ! నువ్వు కాబట్టి సరిపోయింది, బతికి పోయావ్ !! " అన్నారు సత్యనారాయణగారు. ఇద్దరూ మౌనంగానే నడుస్తున్నారు. వాగు అడ్డం వచ్చింది. ఈ ఆంజనేయులుగారు వాగు దాటలేరు. సత్యనారాయణగారు, ఆంజనేయులుగారిని ఎత్తుకుని బిడ్డను అక్కున చేర్చుకున్నట్లుగా, ఆ వాగును దాటారు. అంతే.

స్నేహితులంటే ప్రాణం పెట్టగలిగినవాడు ఆయన. మనుష్యులయందు, మనుష్య హృదయాలమీదా అమోఘమైన విశ్వాసం, సాంప్రదాయికమైన ఆచార వ్యవహారాలమీదా ముఖ్యంగా భారతీయ సంస్కృతి మీద, అచంచలమైన తాత్పర్యం కలవాడాయన. కనుకనే ఎవరు ఏమాత్రం వైదొలగినా, కరవొస్తాడు. కవిగా " నా మాతృభాష నానా దుష్ట భాషల ఔద్ధత్యమును తల నవధరిస్తోందో " అని వాపోతాడు. వాపోయేటట్టు తన పఠితలను చేస్తాడు. తూగరు కన్నెల చుక్క కన్నెలు తొంగి చూడడమూ, వేదకాలపునాటి ముత్తైదువలూ అవీ మనకు చూపిస్తాడు. సత్యనారాయణగారి సృష్టి ఇంద్రజాలంలో నిలిచిపోయి, అదే లోకంగా అవుతాం మనం.

- వేయిపడగల్లో శ్రీనాథుడి గురించిన వాదన, అపుడు స్నేహితుడు రాఘవ ధర్మారావుని చెంపపగలగొట్టడం... వీటన్నింటికీ ఈ సంఘటనే మూలమనిపిస్తోంది కదూ!

*****

ఇక నా ఊసులోకి, విశ్వనాథ వారి పీఠిక తో ఉన్న ఈ పింగళి సూరన కావ్యాన్ని చదవటం మొదలు పెట్టాను. ఇంతకు మునుపే చదివినవారి స్పందన చెబితే వినాలనుంది.

ఇంకొక ముచ్చట - ఈ బ్లాగులో చదివాను. ఇంకా చాలా విశేష రచలున్నాయిక్కడ.

"విశ్వనాథవారిని ‘పాషాణ పాక ప్రభో’ అని పిలవగలిగిన దమ్మున్న జరుక్ శాస్త్రి, ఆ ఒక్కమాటే అనేసి ఊరుకోలే! దానికి తగ్గట్టు ఇనపముక్క లాంటి ఒక పద్యంగూడా చెప్పాడు. ఆ పద్యం ఇది:

“కించిత్ తిక్త కషాయ బాడబ రస క్షే పాతిరే కాతి వా
క్సంచార ప్రచయావకాశములలో కవ్యుద్ఘ! గండాశ్మముల్
చంచల్లీల నుదాత్త వాగ్గరిమతో సాధించి వేధించుమా!
పంచారించి ప్రవహ్లికావృతి కృతిన్ పాషాణ పాక ప్రభో!”

ఇంత దిట్టమైన పద్యంచెప్పగల ప్రతిభ వున్నవాడు కాబట్టే, జరుక్ శాస్త్రి ‘వాగుడు’ ని ఎంతెంతవారైనా సహించి ఊరుకున్నారు. విశ్వనాథవారి ఏఒక్క పద్యానికో ఇది పారడీ కాదు. స్థూలంగా వారు పద్యంచెప్పే రీతి మొత్తానికి పారడీ!"

బ్లాగరి, వెంకట్ బి. రావు గారికి ఎంతైనా ధన్యవాదాలు.

ఇలా చెప్పాలనే ఉందింకా...కానీ అంతకు మించి చదవాలనీ, వినాలనీ ఉంది మరి!!! కనుకనే 'కొటేషన్' ఇకపై నా సాహిత్యారోగ్య సూత్రం!!! :)

వనవాసి: సమ్మిళిత సౌరభాలు

2011-08-02T23:18:00.000-07:00

ఆకాశంలో ఇంద్ర ధనుస్సు చూచి "అది చూశారూ, బాబుగారూ, అది చీమల పుట్టలోనించి పుట్టుతుందండి. నా కళ్ళారా చూశానండి" వంటి మాటలతో, "నక్షత్రాలంటే యమధర్మరాజుకి వేగులవాళ్ళని" నమ్మబలుకుతూ సత్యచరణ్ బాబుకి నవ్వు ఆపుకోలేని అవస్థలు కలిగించే రాజూపాండే హిందీ, సంస్కృతం తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు. పర్వత సానుల్లో చెట్ల కింద కూర్చుని చిన్న పద్దు పుస్తకం లో ఈక కలం తో రాజు రాస్తున్నది కవిత్వం ఏమోనని సత్యచరణ్ కి అనిపిస్తుంది. అడవి నడుమ సాగుకి తీసుకున్న కాస్త భూమినీ పట్టించుకోని అతని తీరుకి ఆశ్చర్యపడిన సత్యచరణ్ కి రాజు ఇచ్చిన సమాధానం

"ఈ జీవితం లో వ్యవధి బహు తక్కువ బాబుగారూ! అడవి కొట్టాలని బయలు దేరతాను. ఎన్నెన్నో ఆలోచనలు వస్తాయి. కూర్చుని తలపోస్తూ ఉంటాను. ఈ అరణ్యం చూశారూ! చాలా చక్కని చోటు. పువ్వులు కలకలలాడుతూ ఇక్కడ ఎంతకాలంనించి పూస్తున్నాయో! పక్షులు కలధ్వనులు చేస్తూ పిలుస్తాయి. చల్లని పిల్లగాలులతో కలిసి దేవతలు మెల్లమెల్లగా దిగివచ్చి, ఇక్కడే భూమి మీద అడుగు పెడతారు. ధనలోభం, ఇచ్చిపుచ్చుకునే వ్యవహారాలు ఎక్కడ ఉంటాయో, అక్కడంతా గాలి విషపూరితమైపోతుంది. అటువంటిచోట దేవతలు ఉండలేరు. ఇక్కడైతే, పనిలో పనిగా అరచేతిలో నైవేద్యం ఇస్తే, దేవతలు అల్లా వచ్చి, మన చేతిలో నుంచి స్వయంగా స్వీకరిస్తారు. చెవిలో రహస్యాలు చెపుతారు. అంతటితో, విషయ సంపత్తి నుంచి మనస్సు దూరమైపోతుంది."

రాజూపాండే కవి మాత్రమే కాదు, వేదాంతి కూడా! అని సత్యచరణ్ మన చేత కూడా అనిపిస్తాడు. విజ్ఞానం అనేది మనిషికి అపరిమిత సాహసం ఇస్తుంది. రాజు లోని ఈ పోకడ తనకి తెలిసిన విషయ ప్రకటనల్లో నిర్భీతిగా నిస్సంకోచంగా సత్యచరణ్ తో వాదనకి దిగేందుకూ పురిగొల్పుతుంది. అమాయకత్వం లోనే విజ్ఞానపు ఛాయలు. వెనువెంబడే మొండి వైఖరి.

సూర్యుడు తూరుపున గుహల్లో అభ్రకపు రధమెక్కి, ఉదయాంచలం ఎక్కి పడమర సముద్రాన అస్తమిస్తాడనే రాజూపాండే ని నెగ్గలేననే సత్యచరణ్ ఊరుకున్నాడా? అతను చెప్పేవన్నీ నమ్మే గంగోతాల మూఢత్వం అని సరిపెట్టుకున్నాడా? వారిలోని సహజ హృదయ సౌందర్యం చూశాక ఇవి అంతగా పట్టలేదా?

*****

డెబ్బై యేళ్ళ ద్రోణమహతో శివలింగం ప్రతిష్ఠించి రోజూ ఉదయాన్నే క్రోసు దూరం వెళ్ళి నదిలో ప్రాతః స్నానం చేసి నీళ్ళు తెచ్చి నిష్ఠగా అభిషేకం చేసి, ఏడు ప్రదక్షిణాలు, సాష్టాంగ దండ ప్రమాణం చేస్తుంటాడు. ఎందుకంత దూరం వెడతావు? దగ్గరలో మడుగులో నీళ్ళు తీసుకురావచ్చుగా? అన్న సత్యచరణ్ కి "మహాదేవుడికి ప్రవాహ జలంతోనే తృప్తి, బాబుగారూ! రోజూ అభిషేకం చేసే భాగ్యం దొరికింది, ఇదే నా జన్మకు సార్థకమండి" అని సమాధానమిస్తాడు ద్రోణుడు.

భక్తుడే భగవంతుణ్ణి కల్పిస్తాడు - అంటాడిక్కడ రచయిత. చదువు సంస్కారాలు అంటని ఈ గంగోతా వృద్ధుడు ఆ ప్రాంతాన భక్తిప్రపత్తులు పెరగటానికి దోహదమౌతాడు. నిర్మలమైన ఫలాపేక్షలేని భక్తిని అనుభూతిలోకి తెస్తాడు.

కడుపారా తిండిలేని, సరైన కట్టుబట్టలు లేని దైన్యాన నిలిచున్నా దైవమనే శక్తి పట్ల ఆ అపార నమ్మకం అతి సుందరమైన అనాది భక్తికి ఆలవాలం.

*****

వేదకాలపు అరణ్యదేవతను, వన గ్రామాన్ని స్ఫురింపజేస్తూ ఈ నవలలో ఎన్నెన్నో ఘట్టాలు కన్నులు కట్టేట్టు చిత్రించిన బిభూతిభూషన్ భూమాత ఒడిలో, సహజ ప్రకృతి పరిసరాలలో పుట్టిపెరిగిన మానవులని పరిచయం చేస్తాడు. నాకు తెలిసిన భారతీయ సాహిత్యంలో అత్యంత ఆనందాన్నిచ్చిన ఈ రచన లో ఇటువంటి దర్శనాలు ఎన్నో!

కింకిణీరవము

2011-07-25T21:24:00.000-07:00

పటమటి నుదుటి బొట్టు నీడలు

నీటి వాలులో పసిడి దీధితులు

తెలవారి తిరిగొచ్చే ధవళ కాంతులు

గరికె మేనికి గంధపు చెమరింతలు

శిఖరకేతనపు పచ్చల వీవెనలు

మూసిన గుప్పిట మేల్కొలుపులు

విరిసీ విరియని నవ్వుల దొంతరలు

కిటికీ రెక్కకి తగిలించిన జ్ఞాపకాలు

*****

[మెహెర్ గీసిన చిత్రం - నా మనసు గీతం

ఇరువురి హృదయ ఏక లయ]

వనవాసి : ఆటవిక జాతి ఆనవాళ్ళు- అనాది జీవన దర్పణాలు

2011-07-21T22:57:00.000-07:00

బిభూతి భూషణుని "వనవాసి" సత్యచరణ్ బాబు ఆరేళ్ళపాటు తాను వసించిన కాననం లో రూక్ష కర్కశ భైరవీ స్వరూపం దర్శించి, ఆ గాఢారణ్య వ్యాప్తి, రూపూ మాల్ కోష్ రాగం గా అభివర్ణించి, అంతలోనే అపురూప వనదేవతా సౌందర్యాన్ని తనివితీరా ఆస్వాదించి, అద్భుతమైన ఆది మానవ చైతన్య మూలాలను తిలకించి, హృదయాన్ని ద్రవింపచేసే మృదుమంజుల స్వనాల మాధుర్యాన ఓలలాడి, పురాతన యుగాల నాటి సముద్రాల స్వప్నాలను కాంచి, లేడి కూన కళ్ళలోనూ, అడవి నెమళ్ళలోనూ అన్య జగత్తు ఆనవాళ్ళు గుర్తించి, ప్రతి లత, వృక్షపు హృదయ స్పందన తన రక్త స్పందనలో కల్పించిన ప్రత్యనుభూతిలో మమేకమై, వెన్నెల రాత్రుల వ్యామోహాన తేలియాడి, శైలశ్రేణుల పైన ప్రసరించే సంధ్యాకాంతులను పద చిత్రాలుగా అందించి, అపర్ణాహ వేళల నీడల్లో తన అనుభవాలను సేదదీర్చి "వనవాసి" తనానికి మననీ బానిసని చేసేస్తాడు.

మనసుని అక్షరాల పగ్గానికి కట్టి ఎటువైపుగా పరుగు తీయిస్తాడో తెలియనీడు. తానే కథకుడై నడిపిన ఈ రచన ఆసాంతం చదవకుండా ఆగలేము. లెక్కలేనన్ని ఆలోచనాశ్వాలు కదం తొక్కుతూ మనలోని మనిషిని నిలవనీవు. వన సౌందర్యానుభూతిని పొందకపోతే జీవితం లో ప్రశస్తమైనదొకటి లోపించినట్టే అని తీర్మానించే "వనవాసి", చదవగలగటం మాత్రం మాటలకందని అనుభవం. అమేయమైన పఠనానురక్తికి ప్రతీక.

నేను మరొకసారి లేదా పలుమార్లు రాసుకుంటానేమో నా హృదయ స్పందనలు! ఏమో కాదు, రాస్తాను తప్పనిసరిగా. కానీ, ఈ తురి నన్ను అచ్చెరువున ముంచెత్తిన తీరులను చెప్పుకొస్తాను.

చివరి పేజీ మూసేసాక మనసుని వదలని వారిలో కొందరు - పేరు లేని ఒక వృద్ద స్త్రీ, మంచీ, సురతియా, భానుమతి. వీళ్ళనే ఎందుకు ఎంచుకున్నాను అన్నది మున్ముందు మీకే తెలుస్తుంది.

*****

"ఒక వృద్ధురాలిని చూశాను. ఆమె వయస్సు ఎనభై, తొంభై ఏళ్ళుండవచ్చు. నారపీచులా జుట్టు; ఒళ్ళంతా పొట్టు రాలుతున్నట్టుంది...-భారతచంద్రుని రచనలో, వృద్ధవేషధారిణి అయిన అన్నపూర్ణను పోలిఉంది...ఈ ప్రాంతపు ఆటవిక నాగరకతకు ఆమే చిహ్నం అనిపించింది."

అంటూ పరిచయం చేస్తూ ఆమె సంతతి ఈశ్వరుని గురించి, జగత్తును గురించి, ఊహా పరికల్పనలోనూ బిందుమాత్రమైనా పురోగమించలేదు అని వాపోయాడు. "ఈ వృద్ధురాలు ఏమి తలపోస్తుంది?" అని ప్రశ్నించుకున్నాడు. "ఒక్కొక్కజాతి, వేలాది సంవత్సరాలు గడిచినా అదే స్థితిలో స్థాణువుగా ఉండిపోతుంది." అంటూ మొదలుపెట్టి ఆ ఒక్క స్త్రీ మూర్తి తనలో రేకెత్తించిన అలజడి ని విప్పి చెప్తుంటే నాలో కల్లోల కడలిలా మిగిలిపోయింది. ఏకాంత వనవాసానికి దర్పణమై అనేకానేక ప్రతిరూపాలని బింబింపజేసింది.

*****

మంచీ - గంగోతా జాతి స్త్రీ. వృద్ధుడైన నక్ఛేదీ భక్త కి రెండవ భార్య, పడుచు ప్రాయపు అమాయకురాలు. అతని కుటుంబ జరుగుబాటుకి ఆమే మూల కారణం. నన్ను ముగ్దురాలిని చేసిన గుణం అది కాదు. అడవి జీవనానికి తప్పనిది క్రూర మృగాల దాడి. అంతమాత్రానికే కంగారు పడదామె. కోత పనులకి సంచార జీవనం సాగిస్తుంది.

"ఇక్కడేమో అడవి దున్నల భయం; అక్కడేమో అడివి ఏనుగుల భయం. అన్నీ మాకు అలవాటయినాయండి." అంటూ వాటితో తనకు సంభవించిన అనుభవాలు వివరిస్తుంటే ఇరవై నాలుగేళ్ల ఆ నారిలో అనాది వీరుల ఆనవాళ్ళు గోచరించాయి. ఈ తరుణి పట్ల మనకీ గాఢాభిమానం కలిగి తీరుతుంది, ఆమెని గూర్చి పూర్తిగా వివరణలు దొరికాక.

ఆమె సవతి తులసి చేత,

"మంచీ ఉన్నన్నాళ్ళూ అడవిలో ఉన్నా, సముద్రంలో ఉన్నా భయం ఉండేదికాదు. ఏం ధైర్యం? ఏం చురుకనుకున్నారు బాబూ, దానికి?"

అని చెప్పించటం మన నమ్మకానికి మరింత ఆలంబన ఇచ్చే రచయిత ప్రయత్నమా అని అప్రయత్నంగా అనిపించినా ఇవి దాదాపుగా స్వానుభవాల అల్లికలు కనుక మంచీ లోని తెగువగల ఆటవిక స్వాభావికతని స్వీకరిస్తాము. ఆరాధిస్తాము.

చివరిగా ధీర్ఘ నిట్టూర్పులో మునిగిపోతాము. ఆ వివరాలు మరొకసారి.

*****

సురతియా - పదహారేళ్ళ బీద గంగోతా జాతి పిల్ల. మంచీకి సవతి కూతురు. పొట్ట గడవడానికి తండ్రికి చాతనైనంత సాయపడుతున్న సంతు. నట్ట నడి రాతిరి ఎలుగ్గొడ్డు తన సమీపానికి వస్తే ఎలా తన ఒడిలోని జింకపిల్లని కాపాడుకుందో వివరించే సంఘటన సత్యచరణ్ బాబుతో పాటుగా మననీ విభ్రాంతి పరుస్తుంది.

"భయం వెయ్యలేదే నీకు?"

"ఓస్! భయం ఎందుకు? నాకు భయంలేదండి. చితుకులు ఏరడానికి అడివిలోకి వెళ్ళినపుడు, ఎన్ని చూశానో ఎలుగుబంటి తండాలు! అప్పుడు కూడా నాకు భయంలేదండి. భయపడితే మాకెల్లా బాబూ?"

సురతియా మాటల్లో ఈ మాత్రమూ తెలియదా అన్న అర్థం ధ్వనించింది నాకు. ఉగ్గుపాలతో సాహసాలకి ఓనమాలు దిద్దుకున్న బాలిక ఈ అడవి జాజి. స్వచ్ఛత నిండిన జలనిధిలో మాధుర్యం ఆమె తెంపరితనం.

*****

భానుమతి - రాచరికపు యువరాణి, రాజా దోబరూపన్న మనుమరాలు. దైన్యస్థితిలో ఉన్నా చక్కని సంస్కారం ఉట్టిపడే యువతి. మొగలాయి చక్రవర్తిని ఎదిరించిన సంతాల్ జాతి వారసురాలు. వేష భూషణాలు, సహజ సౌందర్యం, సరసపరిజ్ఞానం, ఆమె ఉన్నత వంశీకురాలని చెప్పకనే చెపుతాయి. "మాది రాజగోండ్ జాతి" అని సగర్వంగా తన పూర్వీకుల చరితని చాటుకుంటుంది. వయ్యారమైన నడకలు, నాట్యాలు, వన పుష్ప ధారణతో సౌకుమార్యం గా తోచే ఆమె పోకడలు మనని కాస్త తప్పు దోవ పట్టించేలోగా...

"నువ్వు పెద్దపులిని ఎప్పుడైనా చూశావా?"

అన్న సత్యచరణ్ బాబు ప్రశ్నకి సమాధానమిస్తున్న తరుణాన ఆమెలోని యోధురాలి దర్శనమవుతుంది.

భానుమతి నల్లని పెద్ద కనుబొమలు ఆశ్చర్యంతో పైకి ముడుచుకున్నాయి. "పెద్దపులినే చూడలేదా, బాబుగారూ! చలికాలంలో రండి, చకుముకిటోలా ఇళ్ళ ముందునుంచే ఆవులూ దూడల్ని పట్టుకుపోతూ ఉంటాయి.""

"నిఛనీ, బాబుగారికి చెప్పు, ఆయేడు చలికాలంలో పెద్దపులి రోజూ రాత్రి మన ఇంటి ముందుకి వచ్చి ఎలా తిరిగేదో!"

పులులు వన్యమృగాల సహవాసం తనకి అత్యంత అవసరమని నొక్కి పలికే పలుకులు అవి. రాచరికపు వన్నెలు తొంగి చూసే వైనాలు.

*****

నాకు గుర్తు ఉన్నంత వరకూ ఈ నవలలో సత్యచరణ్ బాబుకి పాములు, అడవిదున్నలు, హైనాలు, వీటితో పాటుగా కణుసులు, జింకలు, అనేకానేక పక్షులు అగపడతాయే గానీ, ఇతర పాత్రలు మరొకరు చూసిన దృష్టాంతాలను, వారి ఊహాగానాలుగా చెపుతాయే తప్ప స్వానుభావాల సాహసాలను మాత్రం ఆ స్త్రీలే మనకు చెప్పేది. వీళ్ళ ధైర్యం, తెగువ, తెంపరితనం ఏ పరిస్థితినైనా అత్యంత ఆశగా జీవన పోరాటాన భాగంగా మలుచుకున్న తీరు నన్ను కట్టిపడవేసింది. మనసులో నిలిచిపోయిన పుటల్లో అత్తరువు మరకల్లా ఈ పాత్రలు ఒక విధమైన సుగంధాన్ని విరజిమ్ముతున్నారు.

మూల రచన భిభూతి భూషణ్ బంధోపాధ్యాయ నవల "అరణ్యక" ఎంత విశిష్టమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకుందో! స్వర్గీయ శ్రీ సూరంపూడి సీతారామ్ గారు చేసిన అనువాదం అంతే ఉత్తమంగా ఉంది. నా పదకోశాగారం మరింత సమృద్ధమైపోయింది. మరొక పర్యాయం నా మరొక దర్శనం మీ ముందుకి తెస్తాను.

హోరు

2011-07-17T00:16:00.001-07:00

స్థల కాలాల్లో దూరంగానైనా సమాంతర ప్రపంచమేదో ఉండే ఉంటుంది.

అద్దంలో చందమామతో ఆగని రాముడు, మేఘాల పీచుమిఠాయి కావాలని మారాములు చేస్తుంటే, శాస్త్రజ్ఞుడొకడు శుక్రగ్రహపు ధూళిని నిశితంగా పరికిస్తున్నాడు.

చందమామ విచ్చి నవ్విన క్షణాల్లో మరెక్కడో పగటినిద్ర మనసు పలక మీద తీరని కలని తిరిగి దిద్దుకుంటుంది.

ఇరుకు నగరాల్లో చినుకుల నేల సాంగత్యం లేని ఒంటరివాన విసుగ్గా అండర్ గ్రౌండ్ డ్రైనేజీల్లోకి ఇంకిపోతుంటే ఆవలి పక్కన కొండ అంచున నది, ఎగువ ప్రవాహమై శిఖరాన్ని చేరలేక, విరహాన ఆవిరై, చినుకై సాయుజ్యం పొందుతుంది.

సృష్ట్యాది నుంచి రాధాకృష్ణుల రసవంత గాథ అనురాగ జలధి. నల్లకలువ కళ్ళలో చెంగల్వమాల మెరుపు. ఇదిగో ఓ జంట హృదయాల వేణుగానం — ఆమె పీల్చిన గాలి కణం ఊపిరితిత్తులలో రసాయనిక చర్య పొంది మళ్ళీ ఎప్పటికో మరలా అతని ఊపిరితిత్తుల్లో జొరబడే క్షణాలుంటాయా? ఉంటే, అవి అతనికి తెలుస్తాయా? అతను చూసిన నక్షత్రాన్నే, అతను చూసిన క్షణంలోనే, ఆమె చూస్తుందా? అలా జరిగితే దానికి మినుకుమినుకుల్లో ఏమన్నా ద్యుతి పెరుగుతుందా? ప్రేమ బారిన పడ్డవాళ్లింతే. ఆమె కౌగిట ఆతని గుస గుస "విశ్వమొకటి వుధ్భవించిన క్షణాన మనతో ప్రచోదితమవుతున్నాయనుకున్న మానవ లక్షణాలు.... అనురాగం, విరహం వంటి వున్నతానందాలను ప్రేరేపించగల భావ పరంపర మొదలయ్యాయి, ఆ భావాలతోటే నీ వునికీ ఆరంభమయ్యిందేమో అందుకే ఆది నుంచి నువ్వు నాకు ఎరుకే. నన్ను నాకు మిగలనీయని ఈ అనుభూతికి పదే పదే కారణమయ్యే నువ్వు నా జీవితానికి వరం" – రాధామాధవీయం. అక్కడో తరం క్రౌంచ వారసత్వ శాపభారాన్ని వేదనతో మోస్తుంది. సమకూరని మిథున భాగ్యం అందని ద్రాక్షలా ఊరిస్తుంటే అర్థవృత్తంలా అంతా బయటికి కనపడిపోతూ, తమని తాము కప్పుకోలేక, విప్పుకోలేక, కాపు లేని అనాథ గాయంలా ముసిరే ఈగల బారిన పడుతుంది.

నిన్నటి మొన్నటి చిన్నతనాల కుట్టిన పున్నాగ పూల జడల వాసన ఇంకా పూర్తి గా మనసు లో నిండనే లేదు, విరబుసే కాలాలకు కాలాతీతమయ్యిందని కబురొచ్చింది. నిరుడు కురిసిన కన్నీటి సముద్రాల ఉప్పెన పోటు ఉధృతి ఇంకా తగ్గనే లేదు, మేట వేసిన దిగులు దిబ్బల మధ్య గా రాత్రి కురిసిన వెన్నెల మరక మెరుస్తూ గూడు నుంచి జారిన చిన్నారి చిలుక కళ్ళలో మెరుపులు నింపుతోంది. ఆనంద విషాద రహిత స్వర్గ సీమల్లో అప్సర కాంతలు నాట్యమాడుతున్నారు.

'ఈ విశాల ప్రశాంత ఏకాంత సౌధం లో నిదురించు జహాపనా. నిదురించు జహాపనా.. ' — ఈ కల్పనలకు, యమున రాగాలకు అసలు అర్ధం తెలిపే బేగం యే గానాలు ఆలపించిందో? వైభవాల నడుమ అపూర్వ ఆదరణ పొందిందో, ఆదరణలోనే రగిలే నిరాశల చెరసాలలో మునిగిందో. స్వయంప్రకాశకమైన మణిపూస నవ్వుతో వెలిగిందో, ప్రాణం లేని రాళ్ళ మధ్య ఒక పాషాణమై తళ తళ లు మెరిపించిందో. ఏమో ఆమె మనస్సులో ఎన్ని అగ్ని పర్వతాలే రగిలేయో, అందమే ఆలంబనగా అదే జీవనాధారంగా ఆనందపడుతూ బతికేసిందో. వాకిట ముగ్గుతో ఇంటి శోభని వెళ్ళడించే గృహమొకటి ఊసుల పూసల పల్లకిలో మమతని మోస్తూ ఉంది. ఆలుమగలు — మగని బుగ్గన మిగిలిన తన కుంకుమ గురుతు చూసి ఫక్కున నవ్వుతూ మల్లియకి అసూయ పుట్టించే మగువకి ఆతని మనసే ధామం. ఆ క్షణమే శాశ్వతం. జ్ఞాపకార్ద దశ అక్కడ జనించదు.

ఈ హోరు ఏమిటి. ఈ అంతర్ముఖ బాహ్యస్పృహల ఆర్బాటం – దర్శనాల ఆరాటాల కలబోత ఎందుకు. ప్రాణం లేని ఈ అక్షరాలని మమకారం తో స్వీకరించే ఓ మనసు కోసమేనా? ఊహాప్రపంచాలు రూపమియ్యమని మూగగా అడుగుతున్నాయి. నిజానికి ఇది సంబరమేమో. సంతృప్తనిశ్వాసల్ని విడువగల అవలోకన భాష్యమేమో. తీక్షణమైన హోరు — కావాలి, దహించాలి. అనుభూతి రవ్వల గనిగా బతుకు మారాలి.

రంగు వెలిసిన రాజుగారి మేడ కథ

2011-07-06T14:26:00.000-07:00

శ్రీపాదపట్నాన్ని పావురాళ్ల పట్నమని కూడా అంటారు. ఆ వూరిని నిర్మానుష్యంగానైనా వూహించవచ్చు గానీ, పావురాళ్ళు లేకుండా ఊహించలేం. ఇళ్ళ వాకిళ్ళలోనూ, అంగళ్ళ ముంగిటా, బడి పెంకులపైనా, గుడి గోపురం గూళ్ళలోనూ... ఎటు చూసినా పావురాలే! ఒక్కోసారి వాటి చొరవ చూస్తే, అసలిదంతా అవి నిర్మించుకున్న వూరేనేమో, ప్రజలే పాపం కాందిశీకులై వలస వచ్చారేమో అనిపిస్తుంది. ఊరి వాళ్ళకి వీటితో మసలుకోవడం అలవాటైపోయింది. ఎండిన రెట్టల్తో తమ అరుగులన్నీ గరుకుబారినా గోకిగోకి కడుక్కుంటారేగానీ ఏ హానీ తలపెట్టరు. యిక్కడి ఊరకుక్కలు సైతం, పెంటకుప్పల మీద పులిస్తరాకులేరుకుంటున్న తొందరలో కూడా, వెన్నుపై వాలి అల్లరి చేసే తుంటరిపావురాళ్ళని పెద్దన్నల్లా ఓపిగ్గా భరిస్తాయేగానీ కసురుకోవు. వీటి పరపతికి జడిసి కాకులైతే శ్రీపాదపట్నంవైపు రానేరావు.

ఈ ఊరిపై వీటికింత మక్కువ కలగడానికి ముఖ్యకారణం యిక్కడి పాతమేడలు. నిండా గోపీచందనపు పూతతో మెరుగుపోయిన బంగారపు దిమ్మెల్లా మెరిసిపోయే యీ పాత మేడల అందం వర్ణనాతీతం. సాయంసంధ్యవేళ పల్చని ఎండలో అయితే మరీను. అటువంటి సమయాల్లో ఊర్నానుకుని పారే ఏటి మీదుగా ఎగిరే ఏ పొరుగూరి పావురమైనా సరే, ఈ పాతమేడల్ని చూసింతర్వాత కూడా శ్రీపాదపట్నానికి మకాం మార్చేయాలనే చాపల్యాన్ని నిగ్రహించుకోగలిగిందంటే, ముక్కు తిప్పుకుని ముందుకుపోగలిగిందంటే, అలా దాటిపోయిందని తోటి పావురాళ్ళకు తెలిసిందంటే, దాని మెదళ్ళో యిసుమంత రసత్వం కూడా లేదని ఈసడింపులు ఖాయం.

ఒకప్పుడు యేటి వొడ్డున జనార్దనస్వామి గుడి వున్న వీధి శ్రీపాదపట్నానికి ప్రధాన వీధిగా వుండేది. ఆ గుడిని కట్టించిన రాజవంశీకులు ఆ ప్రక్కనే రెండంతస్తుల భవంతిలో వుండేవారు. ఎన్నో తరాల బట్టి దాని బాగోగులు వాళ్ళే చూసుకుంటూ వచ్చారు. ఆ వరసలోనే జనార్దనస్వామి రథం నిలబెట్టిన పెద్ద కొట్టమూ, దూరప్రాంతాల్నించీ గుడి సందర్శనార్థం వచ్చే యాత్రికుల కోసం సత్రమూ, అర్చక కుటుంబం వుండే మండువా, యివన్నీ గాక పూజా ద్రవ్యాల్ని అమ్మే దుకాణాలూ, పూల కొట్లూ... వీటన్నింటితోనూ ఆ వీధి నిత్య సమ్మర్ధంగా వుండేది. అశ్వాలు పూన్చిన రథాలూ, పట్టుజరీతెరలు వాల్చిన పల్లకీలూ వస్తూపోతూండేవి. రాజుల ఆహ్వానంపై దూర దేశాల్నించి కళాకారులూ, ప్రదర్శకులూ వచ్చి విద్యల్ని చూపించేవారు. అయితే ఇదంతా ఒకనాటి మాట. రాజుల పరంపరలో చివరివాడైన సుబ్బరాజు గారు చనిపోయాక ఆ రాజవీధి ప్రాభవాన్ని కోల్పోయింది. కోల్పోవడమే కాదు, చెడ్డపేరూ తెచ్చుకుంది.

చెడ్డపేరుకి సుబ్బరాజు గారికన్నా, ఆయన ప్రేతాత్మ కారణమని చెప్పాలి. రెండంతస్తుల రాజభవంతిలో క్రింద అంతస్తులో యిప్పుడాయన ఆత్మ తిరుగుతోంది. పై అంతస్తులో ఆయన మనవరాలు రేణుకాదేవి వుంటోంది. ఆయన ఆత్మ పైలోకాలకు పోకుండా యింకా అక్కడే తిరగడానికి కారణం ఈ మనవరాలే అంటారు. బతికివుండగా కూతుర్ని కాపాడుకోలేకపోయాడు, చచ్చి యీ మనవరాల్ని కాపాడుకోవాలని చూస్తున్నాడని జనం మాట. ఒకప్పుడు ఆయనకు కూతురంటే పంచప్రాణాలు. ఆమె దేశంలోకే పెద్ద అందగత్తె. ఒక పొరుగూరి జమీందారు ప్రేమలో పడి సుబ్బరాజు గార్ని ఎదిరించి పెళ్ళి చేసుకుంది. వాడు ఆమె అందంలోని రాజసాన్ని, స్వభావసిద్ధమైన నిర్మలత్వాన్ని భరించగలిగే మనసున్నవాడు కాదు. కాస్త కురూపి కూడా కావడంతో ఆమె ప్రక్కన ఎప్పుడూ మాసిపోయినట్టు కన్పించేవాడు. ఆ న్యూనతను భరించలేక ఆమెను హింసించడం మొదలుపెట్టాడు. పురుడు పోయడానికని వెళ్ళిన మంత్రసానికి ఆమె గుర్రపుశాలలో నొప్పులు పడుతూ ఎదురవడాన్ని బట్టి వాడి చిత్రహింసలెలాంటివో ఊరికి తెలిసింది. రేణుకాదేవి భూమ్మీద పడిన కొన్నేళ్ళకే ఆమె మరణించింది. సహజమరణమో, బలవన్మరణమో తెలియదు. అప్పటిదాకా కూతురు పడుతున్న బాధలు సుబ్బరాజుగారు ఆ నోటా ఈ నోటా వినివుండకపోలేదు. కాని, తన మాట వినని ఫలితమేమిటో తెలుసుకున్నాక కూతురే వెనక్కి వచ్చేస్తుందని ఆశించాడు. యిలా శవం వస్తుందని ఊహించలేకపోయాడు. ఆగ్రహోదగ్రుడై పాలేళ్ళని వెంటేసుకుని వెళ్ళి జమీందార్ని చావచితక్కొట్టాడు. ఈడ్చుకెళ్ళి అతని చెరుకుతోటలోనే అతణ్ణి సజీవంగా పాతిపెట్టి, మనవరాల్ని వెనక్కి తెచ్చేసుకున్నాడు. యిప్పటికీ అక్కడ చెరుకు పంట కాపంతా చేదుగానే వుంటుందని అంటారు.

మనవరాలు రేణుకాదేవి ముమ్మూర్తులా కూతురి పోలికల్తోనే ఎదుగుతుండటం చూసాకా, ఆమెను కూడా బయటి ప్రపంచానికి పణంగా పెట్టడానికి యిష్టపడలేదు సుబ్బరాజుగారు. తన రెక్కల క్రిందే దాచేసుకోవాలనుకున్నాడు. దరిమిలా ఆ యింట్లో ఆయన మరో యిరవయ్యేళ్ళు బతికాడు. అన్నాళ్ళూ ఆ తాతామనవరాళ్ళెలా బతికారో బయటి ప్రపంచానికి పెద్దగా తెలియదు. పొలాలు కౌలుకి వదిలేశాడు. గుడిని పట్టించుకోవడం మానేసాడు. ఎప్పుడో రథసప్తమికి ఊరివాళ్ళే చొరవజేసుకుని రథాన్ని ఊరేగించేవారు. పొద్దస్తమానం మనిషెత్తు వుండే బయటి అరుగుల మీద పడక్కుర్చీలో కూర్చుని పావురాళ్లకి నూకలు చల్లేవాడు. పాలేర్లే బయటికెళ్ళి చేయాల్సిన కాసిని పనులూ చేసిపెట్టేవారు.

రేణుకాదేవి యుక్తవయస్సుకొచ్చేసరికి ఆయన చనిపోయాడు. యిక ఆమె బయటకి రాక తప్పదని శ్రీపాదపట్నం ఎదురుచూసింది. ఎవరూ బయటకి రాలేదు. భవంతి అదే నిశ్శబ్దాన్ని యథాతథంగా కొనసాగించింది. ఆ నిశ్శబ్దం వెనుక ఏవో ఘోరాలు ఊహించబడ్డాయి. అవన్నీ ఊరంతా పుకార్లుగా ప్రచారమయ్యాయి. ఆ దారంటా పోయే వాళ్ళు తలెత్తి చూస్తే అప్పుడపుడూ కిటికీ దగ్గర ఆమె ముఖం కన్పించేది. అది ఎపుడో గాని క్రిందకి చూస్తూ కన్పించేది కాదు. ఎక్కడో ఏటి కావల క్షితిజరేఖ వైపు చూస్తూ కనిపించేది. మొదట్లో ఆ ముఖంతో ప్రేమలో పడిపోయినవారెందరో వున్నారు. వాళ్ళెవరూ సాహసించని తెంపరితనం ఊళ్ళో ఓ భూస్వామి కొడుకు ప్రదర్శించాడు. ఈ ప్రపంచంలో తన మగతనానికి నిషిద్ధం ఏమీ లేదన్న గీర గలవాడు కావడంతో ఒకనాడు తెగించి ఎత్తు అరుగుల మెట్లెక్కి భవంతి లోపలికి వెళ్ళాడు. సాయంత్రానికి పిచ్చివాడై బయటికి వచ్చాడు. అతణ్ణించి తలాతోకా వున్న సంగతేదన్నా రాబట్టాలని వూరివాళ్ళు విఫల ప్రయత్నాలు చాలా చేశారు. బెదురు కళ్ళతో, చొంగ కార్చుకుంటూ, కన్నీరుమున్నీరవుతూ, “ఖాళీ ఊయల బల్ల ఊగుతోంది”, “మెడ తెగిన గొర్రెకి కళ్ళు బతికే వున్నాయి”, “కుక్కంత గండు చీమ కాపలా కాస్తుంది”... యిలా పరస్పరం సంబంధం లేని గజిబిజి దృశ్యాలు నెమరువేసుకు వణికిపోయాడు. ఈ సంఘటన ఊరివాళ్లకు కోపం తెప్పించింది. కొందరైతే భూతవైద్యుల్ని రప్పించి భవంతి వాకిట ముగ్గులేయించి నిమ్మకాయలు పెట్టి పూజలు కూడా చేయించారు. కానీ ఏ ప్రయత్నమూ దాని నిశ్శబ్దాన్ని భంగపరచలేకపోయింది.

జరిగిన అనర్థానికి కారణం మొదట్లో రేణుకాదేవే అనుకున్నారు జనం. ఆమెను ద్వేషించారు. ఆ కొన్నాళ్ళు మగరాయుళ్ళు భవంతి ముందు గుంపులుగా చేరి చుట్టలు కాలుస్తూ గుసగుసగా మాట్లాడేవారు. అమ్మలక్కలు కిటికీ వైపు మెటికలు విరిచేవారు. ఒక రథసప్తమినాటి ఊరేగింపులో నయితే, కొంతమంది దుడుకు కుర్రాళ్ళు రథం చిటారుకొమ్ము దాకా ఎక్కి, అక్కణ్ణించి ఒకే ఎత్తులో వుండే భవంతి కిటికీ మీదకి అరటిపళ్ళూ, కొబ్బరి పెచ్చులూ విసిరారు. కిటికీ ఊచల్లోంచి దూరిన ఓ పెచ్చు తగిలి ఆమె నుదురమ్మటా రక్తం కారడం కూడా చూశారు. ఆమె బాధతో తల పట్టుకుని కిటికీ తలుపు వేసేసింది. కక్షతో ఆమె ఏ దుష్టశక్తి ప్రయోగిస్తుందోనని జనం భయపడ్డారు. ఆ కుర్రాళ్ళ జీవితానికి అదే ఆఖరు రాత్రి అన్నట్టు తల్లులు శోకండాలు పెట్టారు. కానీ ఎవరికీ ఏమీ కాలేదు. దాంతో భూస్వామి కొడుక్కి పిచ్చెక్కడానికి కారణం సుబ్బరాజుగారి ప్రేతాత్మేననీ, ఆమె కాదనీ తీర్మానించారు. ఆ ప్రేతాత్మ కూడా జోలికి వచ్చినవాళ్ళనే పట్టించుకుంటున్నట్టు తోచింది. దాంతో కొన్నాళ్లకి అంతా భవంతిని పట్టించుకోవడం మానేసారు. దాని పసుపుగోడల మీద బొగ్గుతో పుర్రెబొమ్మలు గీసి, హెచ్చరికలు రాసారు.

యీ సంఘటనల వల్ల రాజవీధి మర్యాద మాత్రం దిగజారిపోయింది. ఒకప్పుడు ఆ వీధమ్మటా గేదెల్ని తీసుకెళ్ళాల్సి వస్తే వాటి పేడ నేల మీద పడకుండా రైతులు వెనక తట్టలు పట్టుకుని నడిచేవారు. యిప్పుడు అవి వేసిన పేడలు అలానే వీధిలో ఎండిపోతున్నాయి. వీధిలో సందడంతా చచ్చిపోయింది. గుడికి వచ్చేవాళ్ళు తగ్గిపోయారు. దాంతో పూల కొట్లు పండగకు తప్ప తెరవటం లేదు. సత్రం పాడుబెట్టేశారు. అప్పటిదాకా శ్రీపాదపట్నానికి నడిబొడ్డుగా మెలిగిన ఈ వీధి క్రమేపీ పక్కకి నెట్టివేయబడింది. ఊరు మరో వైపు ఎదిగింది. ఊరికి అటుచివర గడియారస్తంభం వున్న దుకాణాల కూడలి నడిబొడ్డుగా మారింది. ఏటి వొడ్డున రాజవీధి మాత్రం ఓ శిథిలవాడగా మిగిలింది.

రోజులు గడుస్తున్నాయి. రేణుకాదేవి రోజులెలా గడుస్తున్నాయో మాత్రం ఎవరికీ తెలియదు. ఆమెకి పావురాలే తిండి తెచ్చి పెడుతున్నాయనుకునేవారు. శ్రీపాదపట్నం పావురాళ్ళు అంగళ్ళలో షావుకార్లు విసిరిన నూకల్తో సరిపెట్టుకోక, ఒక్కోసారి తిండిపదార్థాలూ నిత్యావసరవస్తువులూ కూడా దొంగిలించడమే దీనికి సాక్ష్యంగా కనపడేది. దీనికి తగ్గట్టే ఆ భవంతి కిటికీ చుట్టూ పొడుచుకు వచ్చినట్టుండే గూడు ఎప్పుడూ పావురాల్తో కిటకిటలాడుతూ వుండేది. ఆమె ఎవరికి రాణి అయినా కాకపోయినా ఆ పావురాళ్లకి రాణిలానే కన్పించేది. అవి కబుర్లూ, కష్టాలూ, గొప్పలూ, చాడీలూ అన్నీ ఆమెతోనే ఏకరువు పెట్టుకునేవి. మార్దవమైన, స్నేహితం తెలిసిన రాణి! ఈ బూడిదరంగు పావురాళ్ళన్నింటిలోనూ ఆమెకు ఒక తెలుపురంగు పావురం అంటే బాగా మచ్చిక. మిగిలినవన్నీ ఊళ్ళో పచార్లకు, సొంత పెత్తనాలకూ అటూయిటూ పోతూ వస్తూ వున్నా, అది మాత్రం ఎక్కువ కిటికీ దగ్గరే గడిపేది. దాన్నొక్కదాన్నే ఆమె కిటికీ ఊచల మధ్య నుంచి లోపలికి తీసుకునేది. వళ్ళో పెట్టుకు ఆడుకునేది. ఒకవేళ ఈ పావురం కూడా తన గూటి వ్యవహారాలు చక్కదిద్దుకోవడానికి బైటకి వెళిపోతే, ఆమె కలం కాగితాలూ పుచ్చుకుని బొమ్మలేసుకునేది. ఒకసారి ఈ తెల్ల పావురాన్ని కాగితం మీద ఒంటికాలితో నిలబెట్టి దాని గోళ్ళ అంచులమ్మటా కలం కదుపుతూ గీసి, వచ్చిన ఆకృతిని చీకటాకాశంలో పెద్ద నక్షత్రంగా వాడుకుంటూ బొమ్మ గీసింది. గోడకి అతికించిన ఆ బొమ్మ చూసినపుడల్లా తెల్ల పావురం రొమ్ము విరుచుకునేది.

రేణుకాదేవి దగ్గర తనకు దక్కింది చాలా ప్రత్యేకమైన హోదా అని దానికి తెలుసు. దానికి తోడు, ఆమె చేతి స్పర్శ తన కుచ్చుటీకల కన్నా మృదువైందేదో తడుముతున్నట్టూ, ఆమె వడి వెచ్చదనం తన గూటి కన్నా భద్రమైందేదో చుట్టూ ఆవరించుకున్నట్టూ వుండేవి. దాంతో విడిచిపెట్టేది కాదు. ఆమెకు మరింత ముద్దొచ్చే చేష్టలే ప్రదర్శించాలని తపించేది. ఆమె మనసు విరిగేలా ఎపుడూ ప్రవర్తించేది కాదు. అయితే కొన్నాళ్ళకే ఆమె మనసు విరిగే పరిస్థితి కలిగింది. పావురం వల్ల కాదు, మరో వైపరీత్యం వల్ల. ఒకనాడు ఆమె వళ్ళో ఒదిగి అర్థనిమీలిత నేత్రాల్తోవున్న పావురంపై రేణుకాదేవి భళ్ళున గుక్కెడు రక్తం కక్కింది. పావురపు తెల్లని వళ్ళంతా రక్త స్నానం చేసినట్టయింది. అది బెదిరి కిందకు దూకింది. రేణుకాదేవి బాధతో కడుపుపట్టుకుని మెలి తిరుగుతూ నేల మీదకు జారి దొర్లసాగింది. పావురం బెంబేలెత్తి రెక్కలల్లార్చుకుంటూ ఆమె చుట్టూ గెంతింది. కిటికీ ఊచల్లోంచి మిగతా పావురాలూ తలలు లోపలికి పెట్టి కళవళంగా అరవసాగాయి. ఎవరికీ ఏమీ పాలుపోలేదు. చివరికి తెల్లారగట్ల ఎప్పటికో ఆమె తనంతటతానుగా స్పృహలోకి వచ్చింది.

తర్వాతి రోజులు పావురాళ్లకి భారంగా నడిచాయి. ముఖ్యంగా తెల్లపావురాయికి. దానికి యిదివరకటి మాలిమి లేదు. రేణుకాదేవి యిదివరకట్లా వుండట్లేదు. వళ్ళో తీసుకు నిమరడమైతే చేస్తోంది గానీ, ఆ పావురాయికీ తెలుస్తోంది, తన స్థానంలో వేరే ఏ పావురమున్నా, అసలు ఏదన్నా కాకి వున్నా కూడా అట్లానే నిమురుతుందని. ఆమె ఎక్కువ సమయం పందిరిమంచం మీద నిద్రపోవడంలోనే గడుపుతోంది. కిటికీ దగ్గరకు రావడం తగ్గిపోయింది. లోపలికి వచ్చే చొరవ ఎలాగూలేని పావురాలు ఏం చేసేది లేక కిటికీ దగ్గరే చక్కర్లు కొడుతున్నాయి. ఆ చొరవ వున్న తెల్ల పావురం కూడా, ఈ నిర్లక్ష్యం పట్ల తాను కినుక చెందినట్టు ఆమె గ్రహించాలనీ, తను లేని లోటు తెలిసొచ్చి ఆమే స్వయంగా రమ్మనే దాకా లోపలికి వెళ్ళకూడదనీ నిశ్చయించుకుని, ఎక్కువగా బయటే మసలుకుంటోంది. ఒకనాటి ఉదయం కిటికీ దగ్గర మిగతా పావురాళ్ళు గుంపుగా గుమికూడటం చూసి, వాటిని ఆదరాబాదరాగా తప్పించుకొని, తెల్లపావురం లోపలికి వెళ్ళేసరికి, రేణుకాదేవి నేల మీద బోర్లా వాలి తెల్ల కాగితం మీద ఏదో గీస్తోంది. అలికిడి విని తలెత్తి అలసటగా నవ్వింది కూడా. పావురాయి ఊపిరి పీల్చుకుని, గెంతుకుంటూ ఆమె భుజం ప్రక్కకు చేరింది. ఆమె వేసే బొమ్మని తల చకచకా వంకర్లు తిప్పుతూ ఆసక్తిగా చూసింది. అర్థం కాకపోయినా ఆమెను ఉత్సాహపరిచేందుకు రెక్కలల్లాడించి కువకువలాడింది. ఆమె నవ్వుతూ పావురాన్ని చేతుల్లోకి తీస్కొని ఎండిన రక్తం మరకలతో వున్న దాని శరీరాన్ని జాలిగా నిమిరింది. ముద్దుపెట్టుకుంది. తర్వాత అప్పటిదాకా గీసిన కాయితాన్ని మడిచి దాన్నో దారంతో పావురాయి కాళ్లకు కట్టింది. పొందిగ్గా దోసిట్లో ఎత్తుకు కిటికీ దగ్గరకు వచ్చి ఊచల సందుల్లోంచి గాల్లోకి వదిలింది. మిగతా పావురాళ్ళు కొంత దూరం కుతూహలంతో దాని వెనక ఎగిరాయి గాని, అది కసురుకోవడంతో తిరిగి కిటికీ దగ్గరకు వెళిపోయాయి.

ఎగరడమైతే ఎగిరింది గాని, పావురానికి ఎటువెళ్లాలో తెలియలేదు. కానీ రేణుకాదేవి దగ్గర పాత హోదా తిరిగి దక్కిన ఉత్సాహం ఎటో ఎగరమంటోంది. రేవు దగ్గర రావి చెట్టు కొమ్మల్లోంచి పలకరించిన పిట్టల్ని పట్టించుకోకుండా, పడవల తెరచాపల్ని చుట్టుతిరుక్కుంటూ, ఏరు దాటి ఉత్సాహంగా క్షితిజరేఖ వైపు సాగిపోయింది. ఎన్నో ఊళ్ళూ పొలాలూ దాటుకుంటూ పోయింది. ఒక చోట ఊరి చివర పొలం మధ్యనున్న ఓ గుడిసె దాన్ని ఆకర్షించింది. ఆ గుడిసె వాకిట్లో పాతిన కర్ర పైని చెక్కగూట్లో పావురాల సందడి కనిపించింది. ముఖ్యంగా పెంటిపావురాల వాసన మదమెక్కించేట్టు వస్తోంది. ఎగురుతున్న పావురం కాస్తా రెక్కల జోరు తగ్గించి, ఆ గూటివైపు దిగింది. దిగుతోంటే తెలిసింది అదో కుమ్మరి గుడిసె అని. కుమ్మరి వాడు అడుసు తొక్కడంలో మునిగి వున్నాడు. పావురం ఉబలాటంగా వచ్చి చెక్కగూట్లో వాలింది. అనుకున్నట్టే అక్కడున్న వాటిల్లో అందమైన పెంటిపావురమొకటి వుంది. దాని వంటి తెలుపూ, రెక్కల నాజూకూ, తోక సోకూ!... పావురానికి కైపెక్కిపోయి దాని చుట్టూ గెంతసాగింది. కాని అదేమంత ఉత్సాహం చూపించలేదు సరి కదా, దీని వంటిపై రక్తపు మరకలు చూసి రోతగా మొహం పెట్టి పక్కకు పోయింది. తెల్లపావురం అంత త్వరగా వెనక్కి తగ్గేది కాదు. కానీ యింతలోనే గూటి చుట్టుప్రక్కలా, పైనా వున్న మిగతా పావురాళ్ళన్నీ వచ్చి దీన్ని అవతలికి పొమ్మని కసురుకోవడం మొదలెట్టాయి. ఈ గలాటా అంతా విన్న కుమ్మరివాడు కొంపదీసి ఏదన్నా గ్రద్ద వచ్చివాలిందేమోనని కంగారు పడి గూటి దగ్గరకు పరిగెత్తుకొచ్చాడు. సరిగ్గా అపుడే గూట్లోంచి నెట్టబడిన తెల్లపావురం సరాసరి వాడి చేతుల్లో పడింది. అయినా అది సిగ్గులేకుండా యింకా గూట్లో పెంటిపావురం కేసే నిక్కినిక్కి చూస్తోంది. తాను కుమ్మరివాడి చేతుల్లో వున్నాననీ, వాడు తన కాళ్ళకున్న కాగితం చుట్టని విప్పదీసుకుంటున్నాడనీ కూడా దానికి స్పృహ లేదు. వాడు కాగితం తీసుకుని పావురాన్ని నేల మీదకు వదిలిపెట్టాడు. పావురానికి అదో కొత్త లోకంలా వుంది. ప్రేమకి అనువైన కొత్త బంగారు లోకం! కుమ్మరి వాడు గుడిసంతా కళ్ళకింపుగా సర్దుకున్నాడు. చుట్టూ దడికి బదులు రంగురంగుల అయిరేణి కుండలు పేర్చుకున్నాడు. గుడిసె మీదకి గుమ్మడి పాదులు దట్టంగా పాకివున్నాయి. గుడిసె చూరు క్రింద సారె తిరుగుతోంది. వాకిట్లో ఓ మూల ఆవం తెల్లటి పొగలు కక్కుతోంది. వాకిలి దాటితే చుట్టూ పచ్చగా పొలాలు ఆవరించి వున్నాయి. ఓ పద్ధతంటూ లేకుండా విసిరేసినట్టున్న ఈ అందాలన్నీ, గుడిసె వాకిట్లో నిలబెట్టిన పావురాల గూటిని ములుకుగా చేసుకుని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్నట్టున్నాయి. ఆ గూటిలో పావురాలన్నింటి మధ్యా రాణిలాగా తన పావురం! తెల్లపావురానికి, తననిలా పట్టి లాగేస్తోంది ఈ అందానికి మధ్యలో వున్న పెంటిపావురమా, లేక దాని చుట్టూ వున్న ఈ అందమా అన్నది అర్థం కాలేదు. ఆలోచించలేక తల విదుల్చుకుంది. ఓ ప్రక్క కుమ్మరి వాడు అప్పటిదాకా అడుసు తొక్కిన బురద కాళ్ళతోనే గుడిసె గుమ్మంలో కూచుని రేణుకాదేవి పంపిన బొమ్మని ఏకదీక్షగా చూస్తున్నాడు. ఇదే అదనుగా మళ్ళీ ఓసారి గూటి మీదకు ఎగురుదామా అని చూసింది తెల్లపావురం. కానీ పైన అవి యింకా గోల చేస్తూనే వున్నాయి. పెంటిపావురమైతే లోకంలో ఆడజాతి నిరసన అంతా తన కళ్ళల్లోనే పెట్టుకు చూస్తోంది. తెల్లాపావురం మాత్రం ఆ నిరసనను పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. రేణుకాదేవి మిగతా పావురాలన్నింటినీ కాదని దీన్ని మాలిమి చేసినప్పటి నుంచీ, దీనికి తన ఆకట్టుకునే శక్తి మీద బోలెడు భరోసా వచ్చేసింది. అయితే అన్నీ తొలిచూపులోనే అయిపోవాలంటే ఎలాగని తనకు తానే సర్ది చెప్పుకుని, మళ్ళీ వచ్చి ప్రయత్నిద్దాంలే, అప్పటికీ కాకపోతే, మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చి ప్రయత్నిద్దాం లెమ్మనుకుంది. ఈ నిర్ణయం యిచ్చిన ఉత్సాహంతో ఉవ్వెత్తున రెక్కల మీద లేచి వచ్చిందారినే వెనక్కుపోయింది. యిక మర్నాటి నుంచి ప్రయత్నాలు మొదలయ్యాయి. రోజూ రేణుకాదేవి ఏదో బొమ్మ గీసి కాళ్లకు కట్టి పంపించడం, తెల్లపావురం తిన్నగా ఈ గుడిసె దగ్గర వచ్చి వాలడం. దానికి ఒకటర్థమైంది, రేణుకాదేవి పంపే బొమ్మలేవో ఈ కుమ్మరి మొహాన పడేస్తే, ఆ తర్వాత తాను గూట్లో దూరి పెంటిపావురంతో ఎన్ని సరాగాలాడినా, అది పెంకిగా ఎంత గోల చేసినా, కుమ్మరి వాడిక పట్టించునే ధ్యాసలో వుండడు. కాబట్టి అది వచ్చి వాలీవాలడమే కుమ్మరి వాడెక్కడుంటే అక్కడ వాలేది. వాడు అడుసు తొక్కుతున్నా, సారె తిప్పుతున్నా, కుండలకు మట్టు కొడుతున్నా, బానల్ని ఆవంలో కాల్చుతున్నా, ఎంత హడావిడి పనిలో వున్నా సరే, అన్నీ వదిలేసి పావురం దగ్గరకు వచ్చేసేవాడు. పావురం కాలికి కట్టివున్న కాగితం విప్పుకుని, ఓ మూలకి పోయి, దాన్నే చూస్తూ కూచునేవాడు. ఈ పరధ్యాసని అనుకూలంగా మార్చుకుని తెల్లపావురం నానా తైతక్కలూ ఆడి తొందర్లోనే పెంటిపావురాన్ని గెల్చేసుకుంది.

కుమ్మరివాడు యువకుడు. ఎన్నేళ్ళమట్టో సారె తిప్పుతున్న భుజాలతో, అడుసు తొక్కుతున్న కాళ్ళతో శరీరమైతే బిరుసెక్కింది గానీ, సారెపై మట్టిముద్దని వేలి అంచుల నిపుణమైన కదలికల్తో కుండగా మలిచేటప్పుడు కలిగే సీతాకోక రెక్కంత పల్చనైన పులకలురేపే ఆనందానికి స్పందించడంలో, మనసు మాత్రం స్నిగ్ధత్వాన్ని కోల్పోలేదు. అవే కుండలూ అవే బానలూ ఎన్నిసార్లు చేసినా, అంచు దగ్గర కొత్తగా పెట్టిన మెలికో, మూత మీద కొత్తగా తిప్పిన వంపో అతనికి ప్రతీ కుండ తయారీలోనూ ప్రత్యేకమైన సాఫల్య సంతృప్తిని కలిగించేది. అతని పనంటే అతనికి ప్రాణం. ఎలాగూ పూట గడవడానికి అక్కరకొస్తుంది కాబట్టి కానీ, లేదంటే ఎదురుడబ్బిచ్చైనా చేసేవాడే. రాత్రి పనికట్టేసి గుడిసె వాకిట్లో నులకమంచం వాల్చుకుని పడుకున్నపుడు మాత్రం, గుండెని బంకలా అంటుకున్న ఖాళీతనమేదో ఆవిరిలా అతణ్ణి ఆవరించుకునేది. ఈమధ్య పావురం తెస్తున్న బొమ్మలతో ఈ ఖాళీ కొంత భర్తీ అయింది. యిదివరకట్లా పైన నక్షత్ర ఖచిత ఆకాశమూ, అడపాదడపా తాగితూల్తున్న నక్షత్రాల్లా వంకర్లు తిరుగుతూ ఎగిరే మిణుగురులూ, ప్రక్కన పావురాళ్ళ గుడగుడలూ... యివన్నీ అతణ్ణి వశపర్చుకోలేకపోతున్నాయి. పడుకున్నపుడల్లా ఆ రోజొచ్చిన బొమ్మ గురించి ఆలోచించేవాడు. అవన్నీ అతణ్ణి ఆకట్టుకున్నాయి. బూడిదరంగు పావురాల్ని పూసిన రావిచెట్టూ, తెరచాపలు విడిచి వీధుల్లో తేల్తూ ప్రయాణిస్తూన్న మేడలూ, గిట్టలకు అంటిన పుప్పొడితో దేవగన్నేరు పూల చుట్టూ తుమ్మెదరెక్కల్తో చక్కర్లు కొడుతున్న బుల్లి గేదెలూ... యిలా వింతగా వుండేవి ఆ బొమ్మలు. ఒక్కో బొమ్మలో ఆహ్లాదం వుండేది, ఒక్కో బొమ్మలో దిగులు వుండేది, కానీ ప్రతీ బొమ్మలోనూ ఏదో తరుముకొస్తున్న తొందర వుండేది. బొమ్మల గీతల్లో ఏదో అందమైన మనసు శ్రద్ధ పెట్టి గీసినట్టు తెలిపే అపరిపక్వత వుండేది. అది అతనికి బాగా నచ్చింది. కానీ ఎవరికో నిర్దేశించబడిన ఈ సంకేతాలన్నీ పావురం కామ ప్రకోపం కారణంగా దారి తప్పుతున్నాయని ఆ పంపేవాళ్ళకెలా తెలియజెప్పాలో కుమ్మరివాడికి తెలిసింది కాదు. పావురం వెనక్కి వెళ్తున్నపుడు తిరుగుటపాలో ఏదన్నా రాసి పంపుదామంటే అతనికి చదువు రాదు. పైగా బోలెడంత కుతూహలం పెరిగిపోతోంది. చదువైతే రాదుగానీ, కుమ్మరిది కుశాగ్రబుద్ధి. ఒకనాడు పావురం తెచ్చిన బొమ్మలో కిటికీ ఊచల్లోంచి కన్పిస్తున్నజనార్దనస్వామి రథం వూరేగింపూ, దాని చిటారు కొమ్మ మీద తాటాకంత రెక్కల్ని అల్లలాడిస్తున్న పెద్ద గ్రద్ద వున్న దృశ్యం చూసాక, ఈ బొమ్మలెక్కణ్ణించి వస్తున్నాయో ఊహించగలిగాడు. కుంభవృష్టిగా వర్షం కురుస్తున్న ఓ రోజు, గుడిసె గొళ్ళెం వేసి, గొడుగు చేతపట్టుకుని, శ్రీపాదపట్నానికి ప్రయాణమయ్యాడు.

శ్రీపాదపట్నం పోవడానికి ఏరు దాటాలి. పడవలో వున్నంతసేపూ బొమ్మలున్న కాగితాల్ని కండువాలో మడతపెట్టి చంకలో దోపుకున్నాడు. తెడ్డేస్తున్న పడవవాడు వాన ధాటికి చుట్ట మాటిమాటికీ ఆరిపోతుంటే కాసేపు తెడ్డేయడం ఆపి కుమ్మరి పట్టుకున్న గొడుగులో దూరి కాల్చుకున్నాడు. చంకలో వున్నవేంటని అడిగాడు. సొమ్ములన్నాడు కుమ్మరివాడు. ఒకే గొడుగులో వున్నాక మాట కలపకపోతే బావుండదని, శ్రీపాదపట్నంలో ఆ యేడు రథంవూరేగింపు ఎలా జరిగిందని అడిగాడు పడవవాణ్ణి. వాడు పొగాకు ఉమ్ము ఏట్లోకి ఊసి, ప్రతీ యేడూ ముంగటి ఏడు కన్నా నాసిగా జరుగుతోందనీ, ఈ యేడూ అల్లానే అయిందనీ, జనార్దనస్వామి అజాపజా పట్టించుకునేవాళ్ళు లేకండాపోయారనీ, తిరణాలక్కూడా జనం రాటం లేదనీ, వేరే యాపారం పెట్టుకుందారని చూస్తన్నాననీ, యిదిగో పడవ అమ్మకానికే బేరం తెవలట్లేదనీ... మొత్తం కథంతా చెప్పుకొచ్చి, చుట్ట వో చివరి పట్టు పీల్చి, మళ్ళీ ఆదరాబాదరాగా తెడ్డేయడానికి వెళిపోయాడు. ఏనుగు తొండాల్తో కుమ్మరించినట్టు కురుస్తున్న వానలో జనార్దనస్వామి గుడిగోపురం లీలగా కనిపించడం మొదలుపెట్టింది.

రేవులో దిగి వీధి పైకి నడిచాక అతనికి రాజ భవంతిని ఆనవాలు పట్టడం కష్టం కాలేదు. ఎందుకంటే పావురం తెచ్చిన చివరిబొమ్మ ప్రకారం రథం చిటారుకొమ్మ కిటికీలోంచి కనపడాలంటే అది రెండంతస్తుల భవంతి అయివుండాలి. ఆ వీధిలో రెండంతస్తులున్న భవంతి అదొక్కటే. దాని ఎదుట నిలబడి కాసేపు పై అంతస్తు కిటికీ వైపు చూసాడు. కానీ దళసరి వానతెర వల్ల ఏమీ స్పష్టంగా కనపడలేదు. చివరికి ఎత్తు అరుగుల మెట్లెక్కి, గొడుగు అరుగు మీద ఆరబెట్టి, లోపలికి తొంగి చూస్తూ పిలిచాడు. ఎవరూ పలకలేదు. చాలాసేపు చూసి చూసి యిక లాభం లేదని జంకుతూనే లోపలికి వెళ్లాడు. మొత్తం అంతా తిరిగాడు గానీ ఎవరూ లేరు. ఒక చోట పచ్చగా చెక్క మెట్లు పై అంతస్తుకి వెళ్తున్నాయి. ఎక్కి పైకి వెళ్ళాడు. లోపల గదిలో పందిరిమంచం మీద ఒకామె నిద్రిస్తోంది. లేపబుద్ది కాలేదు. లేచేదాకా వుందాంలే అని గుమ్మానికి ఆనుకుని నిలబడిపోయాడు. అంత అందమైన ముఖం వాడు అదివరకూ కలల్లో కూడా చూడలేదు. చూస్తూ వుండిపోయాడు. నిద్ర మధ్యలో ఓ సారి కళ్ళు తెరిచిన రేణుకాదేవి, యిలా తన గుమ్మం దగ్గర ఆనుకుని వున్న కొత్త మనిషి కూడా తన కలలో భాగమన్నట్టు, పలకరింపుగా నవ్వి మళ్ళీ నిద్రలోకి జారుకుంది. ఆమె కళ్ళు వెంటనే మూసేసినా, ఆమె నవ్వుకు ప్రతిగా కుమ్మరి నవ్విన నవ్వు మాత్రం కాసేపలానే అతని ముఖం మీద తారాడింది. పూర్తిగా నిద్రలేచింతర్వాత కూడా, ఆమె ఏ కొత్తా కనపరచలేదు. యిందాకటి నవ్వుకు కొనసాగింపులాగా పలకరింపుగా నవ్వి, నింపాదిగా లేచి కూర్చుని, లోనికి రమ్మని పిలిచింది.

కుమ్మరి అణకువగా లోనికి వచ్చి తనను పరిచయం చేసుకున్నాడు. ఉత్తరాలు దారి తప్పుతున్న సంగతి చెప్పి, వాటిని ఆమెకి అందించాడు. ఆమె అదేమీ పెద్ద విషయం కాదన్నట్టూ వాటిని తీసుకుని పక్కన పెట్టేసింది. ప్రయాణం సంగతి అడిగింది. అతను ప్రయాణం బానే జరిగిందని చెప్పి, తనకు చదువురానందువల్లనే ఈ విషయం తిరుగు టపాలో పంపలేక స్వయంగా రావలసివచ్చిందని, సంజాయిషీగా ఏదో మొదలుపెట్టాడు. ఆమె ఆ విషయంపై ఆసక్తి చూపించకుండా, కిటికీ దగ్గరున్న కుర్చీ లాక్కుని కూచోమంది. కుర్చీ లాక్కుంటున్నపుడు అతనికి కిటికీ ఊచల దగ్గర వానలో తడవకుండా మునగదీసుకు వణుకుతున్న తెల్లపావురం కనపడింది. ముద్దుగా పలకరించాడు గానీ, అదేమీ గుర్తించనట్టు ఓసారి ముక్తసరిగా కువకువమని మిన్నకుండిపోయింది. కుర్చీ పందిరిమంచానికి ఎదురువేసుకుని కూర్చున్నాక, రేణుకాదేవి అతని వివరాలు అడిగింది. మొదట్లో ఆమె వంటి రాచరికపు మనిషి తనబోటి వాడి జీవితం నుంచి ఏమి తెలుసుకోగోరుతుందని తను అనుకుంటున్నాడో ఆ వివరాలు చెప్పాడు. తన కుమ్మరి పని గురించీ, తను తయారు చేసే సరుకు రకాల గురించీ, ఈ మధ్య గిరాకీ ఎలా వుందన్న దాని గురించి, తమ వంశంలో మంచి పనివాళ్ళ గురించీ... యివన్నీ చెప్పుకొచ్చాడు. ఆమె తలాడిస్తూ వింది. కానీ కాసేపటికే ఒకటి గమనించాడు. ఆమె ఈ విషయాల మీద కన్నా, యివి చెప్పడంలో మాటవరసగా అడపాదడపా దొర్లే తన మనసుకు నచ్చిన విషయాల పట్లే ఎక్కువ ఆసక్తి చూపిస్తోంది. అవి అల్ప విషయాలు. గొప్పవాళ్ళ దగ్గర ప్రస్తావించేందుకు అనర్హమనిపించే తేలిక విషయాలు. ఒకసారి దొడ్లో బంతిపూల మొక్కల్ని కుందేలు వచ్చి ఊరికే కొరికేస్తుంటే, దాన్ని అదిలిద్దామన్చెప్పి, తిరుగుతున్న సారెని అలానే వదిలేసి పరిగెత్తాడు. తరిమేసింతర్వాత వచ్చి చూస్తే సారె మీద మట్టిముద్దగా కూలిపోయిన కుండ అచ్చంగా కుందేటి తలకాయలా వుందన్న విషయం చెప్పినపుడు ఆమె కళ్ళు విప్పార్చుకు విన్నది. అలాగే పొలాల్లో తిరిగే ఓ తోడేలు రాత్రుళ్ళు తన గుడిసెకి వచ్చి కుండల్లో తల పెట్టి ఊళ వేసేదని, తన పాట సోకుకీ గొంతు గంభీరానికీ తనే మురిసిపోయేదనీ చెప్తూంటే, ఆమె చెంపలు విప్పార్చి నవ్వింది. తన కిటికీ దగ్గర కూడా పావురాలు చేసే అలాంటి అల్లరి చేష్టల్ని చెప్పింది. తనకు నచ్చే మాట ఏది చెప్పినా ఆమెకి నచ్చుతోంది. అతను తొందర్లోనే జంకు వదిలేసాడు. ఎపుడూ వెలుగు చూడని లోపల్లోపలి కలలన్నింటికీ మాటలు ఏరి తెచ్చి బైటికి సాగనంపుతున్నాడు. ఆమె మంచం మీద కాసేపు బాసింపట్టు వేసుక్కూచునీ, కాసేపు కాళ్ళు కిందకి వేలాడేసి, కాసేపు శేషశయనుడైన విష్ణుమూర్తిలా తలగడ మీద వాలిపోయి, ఊ కొడుతూ వింటోంది. తనకు తోచినవి చెప్తోంది. ఒకరికొకరు ఎంత తెలిసిపోయారంటే, ఒకరి సంగతులు చెప్పుకుంటున్నపుడు మరొకరు వింటూ ఊరుకోకుండా, నువ్వలా చేసావంటే నమ్మను! అని ఆశ్చర్యపోవడమో, అబ్బే అందాకా వస్తే నువ్వెందుకూరుకుంటావని ఎగదోయడమో, నీకు చాలా బాధేసివుంటుందని జాలిపడడమో, యిలా ఎదుటివారి స్పందనని స్వంతం చేసేస్కుని మాటలు కలుపుతున్నారు. యిలా గంటలు కరిగించేశారు. కిటికీ దగ్గర తెల్లపావురం తల తిప్పుకుని వానాకాలాన్ని విసుక్కుంటోంది.

చీకటివేళ అయింది. బయట వర్షం నిరంతరాయంగా కురుస్తోంది. తర్వాత వెళ్దువు లెమ్మని రేణుకాదేవి అతణ్ణి నిలేసింది. అతనికీ వెళ్లాలని లేదు. అసలు ముందూ వెనకలేం పట్టడం లేదు. అతని ప్రపంచమంతా ఆమె ప్రభావంలో చకితమైపోయివుంది. క్షణాలు ఉద్విగ్నమై మనోహరమై బిగుస్తూ వదులవుతూ ప్రజ్వలించి సంచలిస్తున్నాయి. మనసు స్థలకాలాలకు అతీతమై చీకటి శూన్యంలో ఒకేవొక్కటై వెలుగుతోంది. నేల మీద చమురుదీపపు వెలుగువలయంలో యిద్దరూ కూర్చున్నపుడు ఆమె తన బొమ్మల్ని చూపిస్తూంటే భుజం మీంచి తొంగి చూస్తున్నవాడల్లా ఆమె చెంపలకి చెంప ఆనించకుండా వుండలేకపోయాడు. అతని వేడి చెంపని ఆమె అనునయంగా స్వీకరించింది. బుజ్జగిస్తూ ముందు బొమ్మలు చూడమంది. అతను అప్పటికే కాలిపోతున్నాడు. ఆమెను వళ్ళో లాక్కున్నాడు. మెత్తని ఆమె శరీరాన్ని వడి నిండా పరచుకున్నాడు. తర్వాత ఏం చేయాలో తెలియని కంగారులో పడ్డాడు. మరో శరీరాన్ని ఎన్నడూ అంత చేరువగా తాకలేదు తడమలేదు అదుముకోలేదు. సారె మీద వేళ్ల మధ్య నలిగే మట్టి ముద్ద కన్నా మెత్తగా వుంది ఆమె శరీరం. తేలికైన ప్రాణాన్ని దాచుకున్న పక్షిఎదను నిమురుతున్నట్టు వుంది. ఆమె కూడా, సర్వాంగాలూ పరాధీనాన్ని అంగీకరించి కొత్త స్పందనల్ని చూపిస్తూంటే ఆసరా అందని భయంలో మొద్దుబారిపోయినట్టయి చాలాసేపటి దాకా మృతశరీరంలా అతను ఎటు తిప్పుకుంటే అటు తిరిగింది. అతని శరీరానికి అనుబంధమైపోయి మసలుకొంది. అతను సున్నితత్వం మర్చిపోయాడు. వేటకందిన జీవి ప్రాణంపోగొట్టుకుంటున్న వేదనామయ వొంటరి క్షణాల్లో చంపుతున్న తనే ఆసరా అందిస్తున్నట్టు పులి తన పంజాల్తో ఎంత దగ్గరగా పొదువుకుంటుందో అలా ఆమెని పొదువుకుంటూ, మెడ నోటకరిచి ఎలా అనువైన భంగిమలకి తిప్పుకుంటుందో అలా ఆమెని తిప్పుకుంటూ రమించాడు. చివరకు చలిగా జలదరించి విగత వీర్యుడై ఆమె చిరుచెమటల ఎదపై నిస్సత్తువుగా వాలినాకనే ఆమె పునర్జీవితురాలైనట్టు మరలా నవ్వింది.

ఆ రాత్రి చాలాసేపు నేల మీదే ఎదురుబొదురు ఒత్తిగిలి పడుకుని చమురుదీపం వెలుగులో మసగ్గా కనిపిస్తున్న ఒకరి మొహాల్ని ఒకరు చూసుకుంటూ, ఊరికే ఒకర్నొకరు తడుముకునేందుకు సాకుగా మధ్య మధ్యలో అల్ప విషయాలను, అవి కేవలం మాటలే కానక్కర్లేదు, ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసాలైనా మూలుగులైనా నవ్వులైనా సరే గొణుక్కుంటూ, అతను ఆమె చెవి తమ్మెల్నో, ఆమె అతని ఛాతి వెంట్రుకల్నో నిమురుతూంటే, ఒళ్ళిక ఒళ్ళు కాకుండా పోయి మళ్ళీ కాక రేగి, మీదకు జరిగి మైథునానికుపక్రమిస్తూ, మొత్తం రాత్రంతా యిలాగే, అతని ప్రహరణాల్ని ఉరుములూ ఆమె మణికూజితాల్ని పావురాళ్ళ కువకువలూ మింగేస్తూండగా ఎప్పటికో సుదీర్ఘంగా తెల్లారింది. ఆ తర్వాతి కొన్ని రోజులూ కూడా యిలాగే సాగాయి. అయినా ఒకరి శరీరంపై ఒకరికి తనివి తీరలేదు. ఒకరి కబుర్లలో మరొకరికి కొత్త కథలు వినిపిస్తూనే వున్నాయి. కానీ అతనిలో దిగులు మొదలవసాగింది. ఆమెను గుడిసెకు తీసుకుపోవాలన్నది అతని ఆశ. మాటల్లో జంటగా తామిద్దరి భవిష్యత్తును ఆమె కళ్ళకు కట్టించడానికి ప్రయత్నించేవాడు. ఆ ప్రస్తావన వచ్చినపుడు ఆమె ఎపుడూ నిశ్శబ్దాన్ని అవలంబించేది. అతను కాసేపు అనునయంగా బుజ్జగించేవాడు, కాసేపు అసహనంగా వేడుకునేవాడు. ఆమె తల దించుకుని పరికిణీ అంచుల్ని మడతపెట్టడమో, నేల మీద గీతలు గీయడమో చేస్తూండేది. ఆమె ఎప్పుడూ ప్రస్తుతంలోనే వుండేది, ఈ క్షణాలు చాలదా అన్నట్టు ప్రవర్తించేది. ఎందుకు సరిపెట్టుకోవాలో అతనికి తెలియదు.

ఒకనాడు రేణుకాదేవి ప్రవర్తన వింతగా వుంది. చంచల చిత్తంతో కంగారుగా వుంది. అతని కౌగిట్లో వుండీ లేనట్టు వుంది. మునుపటి క్షణం వరకూ ఎంత సన్నిహితంగా వుందో, మరుసటి క్షణమే అంత పరధ్యానంగానూ ప్రవర్తిస్తోంది. అతనిలో దిగులూ అసహనం తారాస్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఏదీ తేలని అనిశ్చితి విసుగు పుట్టిస్తోంది. ముందువెనకల్లేని ఈ త్రిశంకు స్వర్గం అయోమయం కలిగిస్తోంది. చివరి అస్త్రం ప్రయోగించి చూద్దామనుకున్నాడు. తాను వెళిపోదల్చుకున్నాననీ, తనతో కలిసి బతకదల్చుకుంటే పావురంతో కబురంపమనీ చెప్పి కదిలాడు. ఆమె ఏమీ మాట్లాడకుండా తలదించుకుంది. కనీసం ఆగమని కూడా అడకపోవడం చూసి విసురుగా గడపదాటి చరచరా మెట్లు దిగేసాడు. క్రిందకి వచ్చేసరికి యిపుడు వెళిపోతే తనకేమి మిగులుతుందో తలచుకుంటే గుబులు వచ్చేసింది. దాంతోపాటే అనుకున్నపుడల్లా మౌనంతో తన అంతరంగ ద్వారాల్ని మూసేసుకుని తనని వెలుపలే నిలబెట్టే ఆమె మంకుతనం మీద కోపం వచ్చేసింది. అదే వేగంతో మెట్లెక్కి గదిలోకి వచ్చి ఆమెను దూషించసాగాడు. తర్జని చూపిస్తూ ఆరోపణలు చేయసాగాడు. బెదిరింపులకూ దిగాడు. అన్నీ బయటకు కక్కేసి ఖాళీ అయిపోయిం తర్వాత, ఈ ఉపద్రవంలో తానెంత వెలికిరాలేనంతగా, వెలికిరాయిచ్ఛగించనంతగా కూరుకుపోయాడో అర్థమై, వెక్కి వెక్కి ఏడ్వసాగాడు. ఆమె కదిలి వచ్చి అతణ్ణి కౌగిలిలోకి తీసుకుంది. అలిసిపోయినవాడై యిక తన జీవితాన్ని నిగూఢమైన ఆమె మనస్సాక్షి యిచ్ఛకు వదిలేసినట్టు నిస్సత్తువగా ఆమె చేతుల్లోకి వాలిపోయాడు. యిద్దరూ నేల మీదకు ఒరిగిపోయారు. ఆమె అతణ్ణి వళ్ళోకి తీసుకుని తల నిమురుతూ చెప్పింది, తనకు చావు రాసిపెట్టి వుందనీ, మృత్యువు తన ప్రాణాన్ని తీసుకుపోవటానికి రేపు రాత్రే వస్తుందనీ, అపుడు ఎక్కడున్నా ఒకటేననీ, కానీ నువ్వు నా దగ్గరుండటం ముఖ్యమనీ చెప్పింది. అతను తలెత్తి ఆమె కళ్ళల్లోకి శూన్యంగా చూశాడు. మొద్దుబారిన మనసుతో అయోమయంగా ఆమెను నలిపేస్తూ కౌగలించుకున్నాడు. ఆమె ఉప్పటి కన్నీటి కళ్ళ మీద ముద్దుపెట్టుకున్నాడు. చావుని రానివ్వనన్నాడు. అడ్డం నిలబడతానన్నాడు. ఆమె ఏదో విషయం గుర్తు వచ్చిననట్టు అతణ్ణి విడిపించుకు లేచింది. పందిరిమంచం వైపు నడిచి, పరుపు పైకెత్తి, అక్కడున్న ఒక పెద్ద దబ్బనాన్ని తెచ్చి అతని చేతికి యిచ్చింది. మృత్యువు వచ్చినపుడు ఈ దబ్బనంతో తన గుండెల్లో పొడిస్తే తాను మారు రూపం దాలుస్తాననీ, మృత్యువు గుర్తుపట్టలేక వెళ్ళిపోతుందనీ, తర్వాత ఆ మారిన రూపాన్ని మళ్ళీ పొడిస్తే తిరిగి పూర్వరూపానికి వస్తాననీ చెప్పింది. అతనికి ఆ రాత్రి నిద్రపట్టలేదు. ఆమె నిద్రిత ముఖాన్ని చూస్తూ వుండిపోయాడు.

మరుసటి రోజు పౌర్ణమి. ఉదయమంతా ఎవరి లోకం వారిదన్నట్టు వున్నారు యిద్దరూ. లేక అతణ్ణి అతని లోకంలో వుండనియ్యడం కోసం ఆమె దూరంగా వుందేమో, అతనికి తెలియదు. ఆ రోజు వాన వెలియడంతో కిటికీ దగ్గర పావురాళ్ళు మునుపట్లా సందడి చేసాయి. రేణుకాదేవి ఆ రోజు తెల్లపావురాన్ని ఒకటే ముద్దు చేసింది. అతను మాత్రం గదిలో ఓ మూల వొదిగి గుబులు గుండెల్తో ఆమెనే చూస్తూ కూర్చున్నాడు. అతనికి తన గుడిసె, కుండలూ గుర్తొచ్చాయి. అదంతా చేరుకోలేని దూరంగా, తిరిగిరాని గతంగా అన్పించింది. రాత్రి కానే వచ్చింది. పూర్ణచంద్రుడు ఏటి మీద పెద్దగా ఉదయించాడు. కాసేపటికే బయటంతా పిండారబోసినట్టు వెన్నెల. వున్నట్టుండి పావురాళ్ళు ఒక్కొకటిగా కిటికీ వదిలి తమ గూళ్ళకు వెళిపోయాయి. వెళ్ళలేక అక్కడే తచ్చాడుతున్న తెల్లపావురాన్ని ఆమె బుజ్జగించి పంపించేసింది. అతని వైపు తిరిగింది. మూలనున్న అతను చేతులు చాచి రమ్మంటే దిగులుగా వెళ్ళి వళ్ళో కూచుంది. ఎవరూ లేచి చమురు దీపం వెలిగించలేదు. కిటికీలోంచి ముద్దగా పడుతున్న వెన్నెల వెలుగు సరిపోయింది. నేల మీద కిటికీ ఊచల్తో సహా పరుచుకున్న వెన్నెల పలక అతనికి ప్రమాదకరంగా, తమ గూటిలోకి ఆగంతక చొరబాటుగా అనిపించింది. యిద్దరూ గది మూల మసక చీకటిలోనే చాలాసేపు ఒదిగి కూచున్నారు. అతని గడ్డం మీద ముద్దు పెట్టి ధైర్యాన్నిస్తున్నట్టు వీపు నిమిరింది. ఆమె రొమ్ముల కింద నుంచి చేతులు కట్టి దగ్గరకు లాక్కున్నాడు. యిరువురి గుండె సవ్వళ్ళే విరామచిహ్నాలుగా గడియల గద్యం గుబులుగా గడిచింది. అర్థరాత్రి అవుతుందనగా ఆమె అతని కౌగలి విడిపించుకులేచింది. వెళ్ళి పందిరిమంచం మీద పడుకుంది. అతనికి సమయం ఆసన్నమైనట్టు అర్థమైంది. లేచి కిటికీ దగ్గరకు వెళ్ళాడు. వంటి మీద చలి మరకలా వెన్నెల పాకింది. బయట రేవులో పడవలు గాలికి జోగుతున్నాయి. నీళ్ళు ఒడ్డుకేసి కొట్టుకుంటున్నాయి. రావి ఆకులు గలగల్లాడుతున్నాయి. ఎక్కణ్ణించో తోడేటి ఊళ వినిపిస్తోంది. అతనికి ఉన్నట్టుండి పడమటి దిక్కున క్షితిజరేఖకు పైనగా ఏటి అవతల్నించి ఏదో నల్లగా ఎగురుకుంటూ రావడం కన్పించింది. పక్కకు తిరిగి ఆమె వైపు చూసాడు. మసక చీకట్లో ఆమె కళ్లు విప్పారి చూస్తున్నాయి. వేగంగా పందిరిమంచం మీద ఎక్కి ఆమెని వెనక నుంచి కౌగలించుకుని చెక్కిలిపై ముద్దు పెట్టాడు. కళ్ళు మూసుకుని దబ్బనాన్ని పిడికిలి మధ్య బిగించి గుండెల్లో గట్టిగా పొడిచాడు. కౌగిట్లో ఆమె శరీరం విలవిల్లాడటం కాసేపు తెలిసింది. తర్వాత హఠాత్తుగా ఆమె శరీర స్పర్శ లేకుండాపోయింది. కళ్ళు తెరిచి చూసేసరికి పక్క మీంది ఓ కప్ప క్రిందకి దూకుతూ కన్పించింది. అతను దిగ్గున లేచి కూర్చున్నాడు. అదే సమయానికి కిటికీ దగ్గర రెక్కల చప్పుడూ, ఏదో వాలిన అలికిడీ వినిపించింది. దాని నీడ నేల మీద వెన్నెల పలకలో కన్పిస్తుంది. అతను లేచి కిటికీ దగ్గరకు వెళ్ళాడు. తాటాకంత రెక్కల్తో ఒక పెద్ద గ్రద్ద ఊచల్లోంచి తలపెట్టి తొంగిచూస్తోంది. అతను దబ్బనాన్ని వీపు వెనక దాచుకుని కిటికీకి ఎదురెళ్ళి నుంచున్నాడు. కానీ అది మాత్రం అతనక్కడ లేనేలేడన్నట్టు మెడ అటూయిటూ తిప్పుతూ గది అంతా కలయజూస్తోంది. ఎవరూ కన్పించకపోయేసరికి అసహనంగా అతనివైపు చూసి వికృతమైన అరుపు అరిచింది. రెక్కల్ని తాటించుకుంటూ వెనక్కి ఎగిరిపోయింది. అది రావి చెట్టు దాటి, పడవల తెరచాపలు దాటి, ఏరు దాటి, క్షితిజరేఖపై చిన్న చుక్కగా మారిపోయేంత వరకూ కుమ్మరివాడు కిటికీ దగ్గరే నిలబడి చూశాడు. తర్వాత కూడా చాలాసేపు అక్కడే వుండి, అది మరిక తిరిగి రావటం లేదని నిశ్చయించుకున్నాక, అప్పుడు కప్ప కోసం గదంతా కలయజూసాడు. ఎక్కడా లేదు. చమురు దీపం వెలిగించి పందిరిమంచం పైనా క్రిందా, గది మూలమూలల్లోనూ వెతికాడు. తలుపు సందు ఓరగా తెరిచి వుండడం చూసి ఆందోళనగా మెట్ల మీదకు వెళ్ళాడు. దీపంతో మెట్లు పరీక్షించాడు. కప్ప తడి కాళ్ళ ముద్రలు కన్పించాయి. హఠాత్తుగా అతని మనసులో ఒక అనుమానం ప్రవేశించింది. ఆమెకు మనిషిగా వున్నప్పుడు తాను ప్రియుణ్ణన్న స్పృహ వుంటుంది. కప్పగా వున్నపుడు వుండకపోతే. తనిప్పుడు ఆమెకి ఏమీ కాకపోతే. ఆ తెలివిడి కూడా ఆమెకి లేకపోతే. అతని చేతిలో దీపం వణికిపోసాగింది. అతను మొత్తంగా వణికిపోసాగాడు. జారుతోన్న గుండెల్తో కింద అంతస్తు గదులన్నీ వెతికాడు. పేరుపెట్టి పిలిచాడు. పొంగి వస్తున్న ఏడుపు కంఠంలోనే దిగమింగుకుని కప్ప బెకబెకల కోసం చెవులు రిక్కించి విన్నాడు. చివరకు నిర్మానుష్యమైన నిశీథి వీధిలోకి వెళ్ళి వెన్నెల వెలుగులో కన్నీటి మసకను తుడుచుకుంటూ అంతా వెతికాడు. ఏటి ఒడ్డున బురదలోంచి బెకబెకలు విన్పించి చివ్వున లేచి అటు మళ్ళాడు. కానీ అక్కడ ఒక్కటి కాదు, వందల కప్పల బెకబెకలు వినిపిస్తున్నాయి. అటు పరిగెత్తుకు వెళ్ళాడు గుండెలవిసేలా ఏడుస్తూ.

శ్రీపాదపట్నానికి తెల్లారింది. ఏటి మీదకు పడవలు తీసికెళ్దామని వచ్చిన బెస్తవాళ్ళకు నీటిలో వెల్లకిలా తేల్తున్న కప్పల కళేబరాలు చాలా కన్పించాయి. కాస్త దూరాన వంటినిండా బురదతో తుప్పలన్నీ వెతుకుతున్న మనిషి కూడా ఒకడు కనపడ్డాడు. బెస్తవాళ్ళు వాణ్ణి పట్టుకున్నారు. జనం పోగయ్యారు. పెద్దలు వచ్చారు. కాస్త గొడవా గోలా జరిగింతర్వాత సంగతి అర్థమై వాడి మానాన వాణ్ణి వదిలేశారు. ఎవరి పనుల్లో వాళ్ళు పడిపోయారు. కాలక్రమేణా బురదగుంటల్లో దబ్బనం పట్టుకు తిరిగే అతని వాలకం జనానికి అలవాటైపోయింది. వాణ్ణి కప్పలోడని పిలిచేవారు. పుణ్యానికి అపుడపుడూ పిలిచి అన్నం పెట్టేవారు. తెల్లపావురం అతణ్ణి జాలితో చూసేది. అది కూడా దొరికిన తిండేదో అతని భుజంపై చనువుగా వాలి నోటి కందియ్యడానికి ప్రయత్నించేది. ఒక్కోసారి నోరు చాపేవాడు, ఒక్కోసారి విదిలించుకునేవాడు. ఆ పావురం తర్వాత చాన్నాళ్ళు బతికింది. బతికినంత కాలం తన రెక్కలపై రేణుకాదేవి రక్తపు మరకలు చెరిగిపోకుండా వుంటానికి వానలో తడవకుండా జాగ్రత్త పడేది.

_______

ప్రశాంత క్షణం

2011-07-04T21:27:00.000-07:00

సగ సగాల రంగుల్లో, అతికీ అతకని వంపుల్లో విరిగిన ఇంద్ర ధనుస్సు,
చెదిరిన నిదుర విసుగ్గా విసిరేసిన స్వప్నం.

ఎండా నీడా కానీ చూరు వాలులో వగురుస్తూ ఊరపిచ్చిక,
ముడిచిన మూతి వెనుక రుస రుసలాడే బక్కకోపం.

గాలి కడలి మీద కనపడని తెప్పకి తెరచాపలా వాన,
వెక్కిళ్ళు సవరించి ప్రియ స్వనాలుగా మార్చే ప్రణయం.

ఉరుము సడి తాకగానే పురి విప్పిన నెమలి క్రేంకారం,
ఎడబాటు ముగియగానే ఎగిసిన ఉల్లాసం.

రాలిపడిన ఆకు, ఈకల పరిష్వంగం, పరిచిత సంభాషణం,
ప్రశాంత క్షణాల్లోకి పరితపనల పయనం.

మల్లెల యువరాజు (తమిళ జానపద కథ)

2011-06-16T07:44:00.000-07:00

ఒకానొక రాజ్యంలో ప్రజలంతా రాజుని ‘మల్లెల యువరాజు’ అని పిలిచేవారు. ఎందుకంటే అతనెప్పుడు నవ్వినా మల్లెల పరిమళం మైళ్లవరకూ వ్యాపించేది. కానీ అతను తనంతటతాను నవ్వాలి. ఎవరూ కితకితలు పెట్టకూడదు. బలవంతపెట్టకూడదు. అలా జరిగితే మల్లెల పరిమళం రాదు.

మల్లెల యువరాజు పాలించే రాజ్యం చిన్నది. సార్వభౌముడైన మరో మహారాజుకి విధేయుడై సామంతునిగా వుండేవాడు. ఆ మహారాజుకి ఈ వార్త చేరింది. కేవలం నవ్వడం ద్వారా మల్లెల పరిమళాన్ని వెదజల్లే ఈ వింతను తనే స్వయంగా చూడాలనుకున్నాడు. యువరాజుని తన రాజధానికి అతిథిగా ఆహ్వానించి, పురప్రముఖులంతా ఆహూతులుగా కొలువుదీరిన నిండుసభలో, నవ్వమని అడిగాడు. కానీ ఆజ్ఞాబద్ధుడై నవ్వడం యువరాజుకు చేతకాదు. ఎంతో ప్రయత్నించినా నవ్వలేకపోయాడు. మహారాజు దీన్ని అవమానంగా భావించాడు. “మా ఆజ్ఞ ధిక్కరిస్తున్నాడు! మమ్ము పరిహసిస్తున్నాడు!” అనుకున్నాడు. నవ్వే వరకూ యువరాజుని శివార్లలోని చెరసాలలో బంధించమని ఆదేశాలిచ్చాడు.

చెరసాలకు సరిగ్గా ముందున్న గుడిసెలో ఒక అవిటివాడున్నాడు. వాడి ప్రేమలో పడిన రాజ్యపు పట్టపురాణి వాణ్ణి కలవడానికి ప్రతీ రాత్రీ రహస్యంగా గుడిసెకు వచ్చేది. ఆమె రాకపోకల్ని తన ఊచల కిటికీ నుండి గమనించాడు మల్లెల యువరాజు. “ఇది నాకు సంబంధం లేని విషయం” అనుకుంటూ, తానేమీ చూడనట్టే మసలుకున్నాడు. ఒక రాత్రి రాణి రావడం కాస్త ఆలస్యమైంది. అవిటివాడు కోపం పట్టలేకపోయాడు. ఆమె రాగానే మీదపడి చితగ్గొట్టాడు. మొండి చేతులతో పొడుస్తూ, కుంటి కాళ్లతో తన్నాడు. ఆమె ఒక్కమాట అనకుండా దెబ్బలన్నీ భరించింది. వెంట తెచ్చిన రాచభోజ్యాలు అతనికి వడ్డించింది. ఆమె చేతి ముద్దలు తింటూంటే తన క్రూరత్వానికి పశ్చాత్తాపం కలిగింది వాడికి. “నిన్ను కొట్టినందుకు బాధగా లేదా?” అనడిగాడు. ఆమె నవ్వుతూ అంది, “ఎందుకు బాధ! ఆనందంగా వుంది. ఒక్కసారే పద్నాలుగులోకాలూ చూసొచ్చాను!”

వాళ్ళిద్దరూ యిలా మాట్లాడుకుంటున్న గుడిసె బయట చూరు క్రింద చీకట్లో ఓ మూలగా పేద చాకలి వాడొకడు చలికి మునగదీసుకుని కూర్చున్నాడు. వాడి గాడిద ఎక్కడో తప్పిపోయింది. నాలుగు రోజులుగా దాని కోసం వెతకని చోటు లేదు. యిక ఎప్పటికీ దొరకదేమోనని దిగాలుగా వున్నాడు. యిపుడు రాణి అన్న మాటలు వినగానే, వాడికో ఆలోచన తోచింది, “ఈ మడిసి పద్నాలుగు లోకాలూ చూసొచ్చి వుంటే, ఈమెకి నా గాడిద ఏడనో కనపడే వుంటది!” వాడు గుమ్మం వైపు తలతిప్పి లోపలికి వినపడేట్టు బిగ్గరగా అడిగాడు, “ఓయమ్మా! నా గాడిదనెక్కడన్నా చూసావా?”

చెరసాల కిటికీ నుంచి యిదంతా వింటున్న మల్లెల యువరాజు, నవ్వు పట్టలేకపోయాడు. తెరలు తెరలుగా వెలువడిన నవ్వు చుట్టూ రాత్రిలోకి పాకింది. గాలిలో కొన్ని మైళ్ల మేర మల్లెల పరిమళం వ్యాపించింది. తెలవారడానికి యింకా కొన్ని గంటలు వుండగానే, చెరసాల భటులు పరుగుపరుగున వెళ్ళి మహారాజుకి నవ్వు సంగతీ, మల్లెల పరిమళం సంగతీ విన్నవించారు. పొద్దుపొడిచేదాకా ఆగలేకపోయాడు మహారాజు. వెంటనే మల్లెల యువరాజుని రాజభవనానికి రప్పించుకుని అడిగాడు, “స్వయానా మాకోసం నవ్వమని అడిగినపుడు నువ్వు ససేమిరా అన్నావు. యిప్పుడు నిన్ను, అదీ అర్థరాత్రివేళ, నవ్వించగలిగేంతటి గొప్ప సంగతేం జరిగింది?”

యువరాజు తన నవ్వుకు కారణాన్ని దాయాలని చాలా ప్రయత్నిచాడు. కానీ రాజు పట్టుపట్టడంతో చివరకు నిజం చెప్పేసాడు. విషయంతా విన్న తరవాత మహారాజు రెండు ఆజ్ఞల్ని జారీ చేశాడు. ఒకటి మల్లెల యువరాజుని సాదరంగా అతని రాజధానికి పంపించడం, రెండు తన పట్టపురాణిని పట్టికెళ్ళి సున్నపు బట్టిలో కాల్చి చంపించడం.

* —— * —— *

This is translated from a Tamil folktale `The Jasmine Prince' collected in A.K. Ramanujan’s “Folktales from India”. I have read only the first six tales. Some are good, like this one; and others are so-so. (I loved the 3rd para of this story especially, which seems like a story within the story. And I liked too the indifference rest of the story is maintaining towards it.) I am particularly fascinated by how amoral all these tales are. They deny you any moral vantage point to judge from. I liked it. I wish that tradition had sustained, without Victorian morality of the British strangling it in the midway.

రాబందు ~ కాఫ్కా

2011-06-15T17:57:00.000-07:00

ఒక రాబందు నా కాళ్ళను పొడుస్తోంది. ఈసరికే నా బూట్లను మేజోళ్ళనూ చింపి చీలికలు చేసింది, యిప్పుడు తిన్నగా నా కాళ్ళ వరకూ వచ్చేసింది. పదే పదే వాటినే పొడుస్తూ, మధ్యలో నా చుట్టూ అసహనంగా చక్కర్లుకొట్టి, మళ్ళీ తిరిగివచ్చి పని ప్రారంభిస్తోంది. ఒక పెద్దమనిషి అటు వచ్చాడు, కాసేపు ఆగిచూసి, ఎందుకు ఆ రాబందుతో అలా బాధపడుతున్నావని అడిగాడు. "నేను నిస్సహాయుణ్ణ"ని చెప్పాను. “యిది వచ్చి నా మీద దాడి మొదలుపెట్టినపుడు, నేను దీన్ని అదిలించడమే కాదు, గొంతు నులిమేందుకూ ప్రయత్నించాను, కానీ యీ జంతువులకి చాలా శక్తి వుంటుంది, యిది నా మొహం మీదకు దూకబోయింది, దానికి బదులు కాళ్ళను బలిపెట్టడం మంచిదనుకున్నాను. యిప్పుడవి దాదాపు ముక్కలైపోయాయి,” అన్నాను. “యిలాంటి హింస భరిస్తున్నావంటే ఆశ్చర్యం! ఒక్క తూటా చాలు, రాబందు చస్తుంది,” అన్నాడు. “నిజమా? అలా చేయగలవా!” అనడిగాను. “ఓ ఆనందంగా! నా యింటికి వెళ్ళి తుపాకీ తెచ్చుకోవాలంతే. ఒక్క అరగంట వేచివుండగలవా?” అన్నాడు. “ఏమో చెప్పలేను” అన్నాను, నొప్పితో మొద్దుబారి క్షణంపాటు అలానే నిల్చున్నాను. చివరికి: “ఏదో ఒకటి చేయి దయచేసి!” అడిగాను. “సరే, వీలైనంత తొందరగా వచ్చేస్తాను,” అన్నాడు. ఈ సంభాషణ పర్యంతం రాబందు నిశ్శబ్దంగా విన్నది, నన్నూ పెద్దమనిషినీ మార్చి మార్చి చూస్తూ. దానికంతా అర్థమైందని నాకు తెలిసిపోయింది; అది గాల్లోకి లేచింది, జోరు అందుకునేందుకు వీలుగా వెనక్కి వంగి, ఈటె విసిరేవాడిలా, దాని ముక్కును నా నోటి ద్వారా నా లోపలికంటా దూర్చింది. వెనక్కి పడుతూ నేను, అది నా రక్తంలో దుర్లభమై మునిగిపోతూండగా, వెల్లువైన రక్తం నాలోని ప్రతీ లోతూ నింపి ప్రతీ ఒడ్డునీ ముంచెత్తుతుండగా, విముక్తుణ్ణయ్యాను.

Translated from Kafka's "The Vulture"

పుస్తకాల్ని ఎందుకు పద్ధతిగా సర్దుకోవాలంటే…!

2011-06-10T17:20:00.000-07:00

నేను గది చేరే సరికి రాత్రయింది. తలుపు తాళం తీసి లోపలకు అడుగుపెట్టాను. లైటూ ఫానూ వేసి, పగటి దుస్తులు విడిచి, టవల్లోకి మారి స్నానానికి వెళ్ళబోతూ, అదాటున చెంబుడు చన్నీళ్ళు వంటి మీద పడితే కలిగే బిత్తరపాటు భరించడానికి శరీరం అప్పుడే సన్నద్ధంగా లేకపోవడంతో, కాసేపు తాత్సారం చేద్దామని, అరలోంచి పుస్తకం తెచ్చుకుని కుర్చీలో కూర్చున్నాను. అట్ట తీసానో లేదో కరెంటు పోయింది. ఒక్కసారిగా కళ్ళముందు దట్టమైన నలుపు పులుముతూ కటిక చీకటి కమ్ముకుంది. కరెంటుతో పాటూ నా ఉనికిని నిరూపించే నాలోని యింద్రియమేదో కూడా ఆరిపోయినట్టయింది. నేనక్కడ లేను. వట్టి గది వుంది. అప్పటిదాకా నా నిర్లక్ష్యాన్ని భరించిన గది అదను చూసుకుని తన ఉనికిని చాటింది. నేనున్నానంది. నువ్వు లేవంది.

ఈ గది నన్నింకా పూర్తిగా స్వీకరించలేదు. క్షణం క్రితం వరకూ గెడ బయటవేసి వుంది, యిపుడు లోపల వేసి వుంది. అంతే తేడా. యీ గదిలో నా గైర్హాజరీ యింకా కొనసాగుతుంది. ఈ గది...! పొద్దున్న నేను తలుపు తాళం వేసివెళ్ళిందగ్గర్నించి, ఒక నిముషం క్రితం తాళం తీసేవరకూ, తన మానాన తానున్న గది! బయట రోజెలా మారుతుందో పట్టించుకోని అంతర్ముఖీన గది! నేను ఆఫీసులో వున్న క్షణాల్లో యిదిక్కడ యేం చేస్తుందో, నా కోసం ఎదురుచూస్తుందో లేదో, అసలు నా రాకడ దీనికి ఆహ్వానదాయకమో కాదో, నా పోకడ వెనక యిది చప్పట్లు కొట్టి సంబరం చేసుకుంటుందోయేమో! నేను లేని క్షణాల్లో నా గది ఎలా సమయం గడుపుతుందో యోచించాను. గది కన్నా ముఖ్యంగా, గదిలో నా పుస్తకాలు ఎలా కాలక్షేపం చేస్తాయోనని ఆలోచించాను.

(అవి గది కన్నా సజీవంగా అనిపిస్తాయి. ఎందరెందరో రచయితలు, ఏవేవో దేశాలవాళ్ళు, ఏవేవో కాలాలవాళ్ళు, వారివారి వ్యక్తిగత జీవిత వేళల్లో, కుదుర్చుకున్న సమయాల్లో, ఏ తెల్లారగట్లో మధ్యాహ్నాలో నిశిరాత్రుళ్ళో, ఏ యిరుకు గదుల్లోనో, విశాలమైన గదుల్లోనో, ఏ తెల్లకాగితాల మీదో, టైపు రైటర్ల మీదో, కంప్యూటర్ తెరల మీదో... సాగించిన స్వీయ చైతన్య మథనానికి ఫలితాలు కదా ఈ పుస్తకాలు. ప్రతీ పుస్తకం యేదో మస్తిష్కపు చైతన్యాన్ని అక్షరాలనే చిహ్నాల్లో నిలుపుకుని వెంట తెచ్చుకున్నదే కదా. కాబట్టి గది కన్నా, అందులో యితర వస్తువుల కన్నా, యివి సజీవత్వపు పాత్రని బాగా పోషిస్తాయి.)

నేను లేని సమయాల్లో నా పుస్తకాలు సామరస్యంగానే వుంటున్నాయా, సఖ్యతతో కాలక్షేపం చేస్తున్నాయా? ఆలోచన యింకా మొదలవకుండానే... భళ్ళున కళ్ళను వెలిగిస్తూ చుట్టూ కరెంటు వచ్చింది. పుస్తకాల అల్మరాని తేరిపార చూసాను. అవి నేను లేనపుడు ఎంత అసహనాన్ని భరిస్తున్నాయో గ్రహించడానికి ఎక్కువసేపు పట్టలేదు.

కొన్నంటే సరే, సఖ్యంగానే వున్నాయనిపించింది. భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు ప్రక్కన ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ మొదట్లో కాస్త భక్తిగా ఒదిగినా, కాసేపట్లోనే గురువుగారి దగ్గర కొత్త పోగొట్టేసుకుని చిలిపి జోకులు పేల్చేస్తాడు. కొండొకచో అవి పేలేవి చుట్టూ వున్న రచయితల బోడి సీరియస్నెస్ మీదే! క్రింద అరలో శ్రీపాదకీ బానే సాగుతోంది. ప్రక్కనే మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి వున్నాడుగా. “ఆహా ఒహో మీ వచనం! తెలుగుతనానికి నారాయణ కవచం!” అంటూ మునగచెట్టెక్కించేస్తాడు. ప్రక్క అరలో జి.కె. చెస్టర్‌టన్ ద్వారా చార్లెస్ డికెన్సుకీ యిదే వైభవం జరుగుతుంది. ఆ పై అరలో కాస్త టెన్షన్ లేకపోలేదు. కళ పట్ల ఫ్లొబేర్ మొండి సిద్ధాంతాలకి మనసులో సణుక్కుంటూనే, గొడవెందుకు అందర్లాగే పైకి వినయంగా వుంటే పోలా అని నిమ్మకుంటాడు సాల్‌బెల్లో. దాస్తొయెవ్‌స్కీ ప్రక్కనున్న అల్బెర్ట్ కామూ క్షణాల్ని యిట్టే కరిగించేసుకుంటాడు. ఎడ్మండ్ వైట్ చెప్పే హోమోసెక్సువల్ పిట్ట కథల్ని డి.హెచ్. లారెన్సు “జెండర్ మారితే ఏమైందిలే సెక్సు సెక్సే కదా” అని సరిపుచ్చేసుకుని చెవులప్పజెప్పేస్తాడు.

వీళ్ళందరి సంగతీ ఫర్లేదు. ఏదోలా సఖ్యంగానే కాలక్షేపం చేసేస్తారు. కానీ మిగతా వారందరి సంగతీ! నబొకొవ్‌కి తన ప్రక్కనే వున్న దాస్తొయెవ్‌స్కీ పొడంటేనే గిట్టదాయె. “చవకబారు సెంటిమెంటలిజమూ, లేకితనమూ నువ్వూనూ...” అంటూ నానా మాటలూ లంకించుకుంటాడు. అంతటితో ఆగుతాడా, ఆ ప్రక్కనే దాస్తొయెవ్‌స్కీ నించి అస్తిత్వవాద సారాన్నంతా జుర్రేసుకుంటూ వూహుఁ పలవరించిపోతున్న అల్బెర్ట్ కామూని “కాస్త గమ్మునుండగలవా మెస్యూర్ కామూ” అని విసుక్కోడూ! ఇంతున్న విషయాన్ని అంత చేసి మాట్లాడే రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన ప్రక్కన “ప్రతీ మాటా నిశ్శబ్దం మీదో మరక” అంటూ నోరు విప్పని శామ్యూల్ బెకెట్‌ని పాపం ఎలా తట్టుకుంటాడో. ఠాగూర్ మీద ఈ నింద మోపేది పై అరలోనున్న బోర్హెసే. అంతేనా, అతణ్ణి “వట్టి స్వీడీష్ ఇన్వెన్షన్” అని తీసిపారేస్తాడు కూడా. నిజమెంత వున్నా, ఆ నోబెలేదో తనకి రాలేదన్న దుగ్ధే చూడరూ జనం ఆ మాటల్లో! అక్కడికి ఆయనకీ ఏం మహా సుఖం లేదు తన అరలో. ఎందుకంటే, తన మొత్తం పుస్తకాలన్నింటిలోనూ ఒక్కటంటే ఒక్క శృంగారపూరితమైన పేరా కూడా రాయని ఈ కామ విరాగిని తీసుకుపోయి పిలిఫ్ రాత్ ప్రక్కన (అదీ బోలెడు సెక్సున్న ‘పోర్ట్నీస్ కంప్లెయింట్’ ప్రక్కన) పెడితే యిబ్బంది పడడూ! బోర్హెస్‌కి మరో ప్రక్క వున్నది నబొకొవ్! అతనేదో అభిమానం చూపిస్తున్నా, అతని అతిశయం బోర్హెస్‌కి గిట్టదు. గొప్పగా రాస్తాడు సరే! మరీ ఆ విషయాన్ని స్వయానా గుర్తెరిగివున్నట్టు ప్రవర్తిస్తే ఎలా! కాస్త నిరాడంబరంగా ‘అబ్బే అంతేం లేదు’ అని బిడియపడరాదూ, తనలాగా! అందుకే, “కాస్త ఆ పై అరలో ఎడ్గార్ అలెన్‌పోకీ, రాబర్ట్ లూయీ స్టీవెన్సన్‌కీ మధ్య నన్ను పారేయరాదూ” అని అడుగుతున్నాడు. కాఫ్కాకి హొమోఫోబియా వున్నట్టు ఎక్కడా చెప్పబడలేదు. కనుక యిటు ప్రక్కన మార్సెల్ ప్రూస్ట్‌తో బానే కాలక్షేపం చేసేయగలడు. కానీ రెండో ప్రక్కన జిడ్డు కృష్ణమూర్తికి బదులు చివరనున్న ఆర్థర్ షోపనార్ అయితే బాగుండుననుకుంటాడు. జె. డి. శాలింజర్ బాధ వేరు. ఏ సొరుగు మూల్లోనో పడేయక, యిలా బాహటంగా అందరూ వున్న అల్మారాలో యిరికించేసానని సంకటపడతాడు. ప్రక్కనున్న గురువుగారు మార్క్ ట్వయిన్‌ కూడా అతని ఆదుర్దానేమీ తగ్గించలేడు. హెన్రీ డేవిడ్ థొరూ పరిస్థితీ యిదే. ట్రాఫిక్ శబ్దాలు లీలగా వినిపించే గదిలో, యినుప అల్మారాలో, ఒద్దికైన వరుసల్లో పద్ధతైన కృతక జీవనం నచ్చదు. విశృంఖలత్వం కావాలి. ప్రకృతి కావాలి. వాల్డెన్ సరస్సుని కలవరిస్తాడు. మరో అరలో బెర్గ్‌సన్‌ యేమో భావవాదంతోనూ, బెట్రండ్ రస్సెలేమో భౌతికవాదంతోనూ బుర్రలు బాదేసుకుంటారు. డేవిడ్ హ్యూమ్ హేతువుకీ, అరబిందో ఆధ్యాత్మికతకీ పొసగక పోట్లాటలు మొదలవుతాయి. స్పినోజాకి కాఫ్కా బాధ అర్థం కాక అయోమయ పడతాడు. యింకో అరలో రోవెర్తొ బొలాన్యొ సాటి లాటిన్ అమెరికన్ రచయిత మార్కెజ్‌ని "నువ్వూ నీ బొందలో మేజిక్ రియలిజం" అంటూ ఈసడించుకుంటాడు. బాగా క్రింద అరలోనేమో అయాన్ రాండ్ తలవాచేట్టు శామ్యూల్ జాన్సన్ అమ్మనా చీవాట్లూ పెట్టడం ఖాయం. వడ్డెర చండీదాస్‌‌కి యిటుప్రక్కగా ‘అంపశయ్య’ నవీన్ బానే కాలక్షేపం చేస్తాడు గానీ, అటుప్రక్క వున్న మధురాంతకం రాజారాం మాత్రం అమాయకంగా బిక్కచచ్చిపోతాడు. అందరికన్నా యిబ్బంది పడేది విశ్వనాథ. వెంకటచలాన్ని మోయలేక విసుక్కుంటాడు. చలం పాపం ఎక్కడున్నా సర్దుకుపోతాడు. ఆ యిబ్బంది లేదు. ప్రక్కన వున్నది కమలాదాస్ అయితే యింకస్సలు లేదు. పై అరలోంచి సుబ్బారావు గారి ఎంకిపాటలూ వినపడుతున్నాయాయె. బుచ్చిబాబు గారి ‘దయానిధి’ పడే వున్నతమైన అస్తిత్వ వేదనల్ని చూసి, యిటుప్రక్క గురజాడ వారి గిరీశం మర్యాదగా పొట్టకదలకుండా కిసకిసమని నవ్వుకుంటూంటే, మరోప్రక్క తెన్నేటి వారి చంఘీజ్‌ఖాన్ మాత్రం, ఎంతైనా సూటూ బోడ్గా బట్ టెంగ్రీ కదా, ఎవడికి జడిసేది, ‘ఇహ్హహ్హా’ అని బాహటంగా పగలబడిపోతాడు. అక్కిరాజు ఉమాకాన్తం కసుర్లు వినపడేంత దూరంలోనే వున్నాడు దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి. ప్రమాదమే కదా.

యిలా ఒకట్రెండనేమిటి! అల్మరాల్లోని ప్రతీ అరలోనూ ఏవో గొడవలే, గిల్లికజ్జాలే, పొరపొచ్చాలే, ఆరోపణలే, హెచ్చుతగ్గుల పోట్లాటలే కన్పిస్తున్నాయి. యిలాగైతే నేను గది తలుపు మూసుకుని ఆఫీసుకు వెళ్ళిందగ్గర్నించీ గదిలో ఏమన్నా ప్రశాంతత వుంటుందా! పరస్పర సఖ్యత లేని యిలాంటి చోట నిశ్శబ్దపు మధ్యాహ్నాలని పుస్తకాలేమన్నా ఆస్వాదించగలుగుతాయా! అందుకే, పుస్తకాల్ని ఒక పద్ధతిలో సర్దుకోవాలి! పితూరీల్లేకుండా, గొడవలు రాకుండా చూసుకోవాలి!

రైల్వే కూలీ

2011-05-30T21:41:00.000-07:00

"చుకు చుకు రైలు వస్తుంది, దూరం దూరం జరగండి, ఆగిన తర్వాత ఎక్కండి"

ఆగీ ఆగని బండిలోకి ఎక్కాలంటే

దిగేవారిని నెట్టి ముందడుగు వేయాలంటే

బరువు మూటలకి వల వేయాలంటే

ఒడుపు కావాలి, కూలీ పదవి చేపట్టాలి

బేరాలు బీరాలు తలపడాలి

కూలీ రాజ్యపు శివార్లలో

ప్రయాణీకుడు శరణార్థి కావాలి

తప్పని సంధిలో ఎర్రచొక్కా ఎలుగెత్తాలి

ఐదు పదుల తగ్గొగ్గులకే అబ్బబ్బా ఏమి తగవు?

మూట మీద మూట సర్ది, ట్రంకుపెట్టి తలకెత్తి,

చేతికొక సంచీ తగిలించి,

కనపడని కొరడాతో తనకు తానే అదిలించుకుంటూ

రైలు రవాణాలు తుదిగమ్యానికి చేర్చాలి

ప్లాటుఫారాలు మారేలోగా లోకాభిరామాయణాలు

మూణ్ణెల్ల విరహమో, ఆర్నెల్ల దేశాంతరమో,

మనవడి చూపుకో, కూతురి ఇంటికో,

పరీక్షకో, పెన్షను పనికో,

ఎదురుకోలు లేని ఏకాకి కో

మొదటి బంధువు అతడు కాదూ?

ఎండకాచిన పూట చెమట తానాలు,

వాన నిలవని నాడు ఊపిరికాపులు

చలికా, గాలికా రెక్క ఆగేది?

పూట కూలీకి రైలు రాక పెద్ద పండుగ

సత్తువ పెట్టుబడితో తప్పని వ్యాపారం

ఎపుడో ఓ జాలిగుండె ముందు తగాదా మరిచి

"చిల్లర ఉంచుకోవోయ్" అనకమానదు

తరుచూ కూలీకన్ను "పాపం కాసుల మూటల బికార్లు" అని

సర్దుకుపోకాపోదు.

స్టేషనువాసుల సాంప్రదాయం.

కూలీ, కూలీ, కూలీ... నిత్య జపమంత్రం

"ఇదిగో అబ్బీ, అంత ఆశ తగదు"

"అమ్మా, సారు, మేడమ్..." రణ సారధ్యాలు

ఎన్నిసార్లు విన్నా కొత్తగా ఉంటాయా వాదోపవాదాలు

*************************************

ఇదేనెల్లో మెహెర్ రాసిన పోస్టు లోని రైలు తాలూకు ప్రస్తావనల్లో నాకు కలిగిన వివిధ స్పందనల్లో ముఖ్యంగా తాకిన జ్ఞాపకం/అనుభవం పోర్టర్/కూలీ. ఇది రాసుకోవడం ఒక విధంగా ఆ పోస్ట్ తాలూకు ఒక స్పందన ని నాకొచ్చిన రీతి గా స్పష్టపరుచుకోవడమే!

కాఫ్కా - బ్లూ అక్టేవో నోట్‌బుక్స్ నుంచి...

2011-05-24T14:17:00.001-07:00

ఎట్టకేలకు మా సైన్యాలు దక్షిణద్వారం గుండా నగరంలోకి చొరబడటంలో సఫలమయ్యాయి. నా దళవిభాగం నగరశివార్లలోని ఒక తోటలో, సగం కాలిన చెర్రీ చెట్ల మధ్య మకాం వేసి, ఆదేశాల కోసం ఎదురుచూస్తోంది. కానీ ఎప్పుడైతే దక్షిణద్వారం నుంచి పెద్దగా జయభేరుల మ్రోత విన్నామో, యిక మమ్మల్నేదీ పట్టివుంచలేకపోయింది. అస్తవ్యస్థంగా ఎవడికి ముందు దొరికిన ఆయుధాలు వాడు తీసుకుని, ప్రతీవొక్కడూ సహచరుని చుట్టూ చేయి వేసి, మా యుద్ధ నినాదం “కహీరా కహీరా!”ను అరుచుకుంటూ, చిత్తడినేలల గూండా బారులు తీరి నగరం వైపు నడిచాం. దక్షిణద్వారం వద్ద మాకు కనపడిందల్లా శవాలూ, పసుపు పొగా – నేల అంతా వ్యాపిస్తూ అన్నింటినీ కనుమరుగు చేస్తూ. కానీ మేం కేవలం వెనకబడ్డ దండుగానే వుండిపోదల్చుకోలేదు, దాంతో వెంటనే, యిప్పటిదాకా యుద్ధపు తాకిడి తగలని యిరుకైన ప్రక్క సందుల్లోకి మళ్ళాం. మొదటి యింటి తలుపు నా గొడ్డలి క్రింద తునకలైంది. మేమెంత ఉన్మాదంతో గదిలోకి చొరబడ్డామంటే మొదట కాసేపు అయోమయంలో ఒకరిచుట్టూ ఒకరం కలదిరిగాం. ఒక ముసలివాడు మా వైపు వచ్చాడు, పొడవాటి ఖాళీ వసారా గూండా. వింతైన ముసలివాడు – అతనికి రెక్కలున్నాయి. వెడల్పాటి, విచ్చుకున్న రెక్కలు, వాటి అంచులు అతని కన్నా ఎత్తు వున్నాయి. “అతనికి రెక్కలున్నాయి!” నేను నా సహయోధుల వైపు అరిచాను. మేం కాస్త వెనక్కు తగ్గాం, వెనక నుంచి తోసుకొస్తున్న వాళ్ళు ఎంత వీలుపడనిస్తే అంతవరకూ. ముసలివాడన్నాడు, “నువ్వు ఆశ్చర్యపడుతున్నట్టున్నావు. మా అందరికీ రెక్కలున్నాయి, కానీ అవి మాకు ఒనగూర్చింది ఏమీ లేదు, వాటిని పెరికివేయగలిగితే అలాగే చేసివుండేవాళ్ళం.” “నువ్వు ఎందుకు ఎగిరిపోలేదు?” నేను అడిగాను. “మా నగరాన్నించి బైటకి ఎగిరిపోవాలా? యింటిని విడిచిపెట్టి? మృతుల్నీ, దేవతల్నీ విడిచిపెట్టి?”

[Translated from Kafka's "Blue Octavo Note Books"]

పగులు వారిన అద్దం

2011-05-24T00:15:00.000-07:00

నేలకి తగిలిన కవుకు దెబ్బలు
పూలు విసిరికొట్టిన కొమ్మలకి
కనపడవేమో

నీడలు నల్లనెత్తుటి చారికలని
గుర్తుకు తెస్తున్నాయి

ఖాళీ పడక్కుర్చీ నిట్టూర్పులు
మనసు ఒలకబోసి వెళ్ళిన మనిషికి
వినపడవేమో

నలిగిన మెత్తలు
మురిగిన కన్నీటిని మోస్తున్నాయి

దూరమైపోతున్న నిన్నమొన్నలు
రెప్పల గంటలు కొట్టి
రేపుని ఆహ్వానించే కంటికి తెలియవేమో

గతం హడావుడిగా అరలు
సర్దుకుంటుంది

బీరువా తలుపు తీయగానే
చేజారిపడే తాళాల గుత్తిలా
ఈ ఒక్కసారికీ నిశ్శబ్దం గళ్ళుమంటే బావుణ్ణు

పగులు వారిన అద్దం ఉంటేనే
తెలియని ప్రతిబింబాలు గోచరిస్తాయి

వీస్వావ షింబోర్‌స్కా నోబెల్ ప్రసంగానువాదం

2011-05-19T23:04:00.000-07:00

ఇది ఏడాది క్రితం చేసిన అనువాదం. ప్రతీ వాక్యమూ వున్నదున్నట్టు తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించాను. "పుస్తకం.నెట్" అప్పట్లో తలపెట్టబూనిన ఒక ప్రణాళిక కోసం దీన్ని చేసాను. ఆ ప్రణాళిక తర్వాత అనుకున్నట్టు నెరవేరలేదు. ఈ ప్రసంగాన్ని ఎన్నుకోవడంలో ఆమె రచనలపై పట్ల వున్న అవగాహన కన్నా (నేను చదివింది కొన్ని కవితలే), ఆ ప్రసంగం విడిగా నాకు నచ్చడమే ప్రధాన కారణం. దాని నిడివి తక్కువుండడం కూడా ఒక కారణమే.