December 23, 2007

పుస్తక పఠనం – 2007

హిందూ లిటరరీ సప్లిమెంట్ చూసాక ఈ ఆలోచన తట్టింది. ప్రముఖులు ఈ సంవత్సరం తాము చదివిన పుస్తకాల్ని పరిచయం చేసారందులో. ఆఫ్ట్రాల్ మనకూ ఓ పత్రిక ఉంది కదా రాసిపడేద్దామని రాస్తున్నాను.

నాకు సంబంధించినంత వరకూ, పుస్తకాల పరంగా, 2007 కాస్త మందకొడి సంవత్సరమనే చెప్పాలి. కారణాలేమైతేనేం, తక్కువే చదివాను. అయితే కొత్త సంవత్సరం మాత్రం పుస్తక సంవృద్ధం కాబోతోందనడానికి అన్నీ అనుకూల సూచనలే కనిపిస్తున్నాయి; మొన్న హైదరాబాదులో జరిగిన జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో, "యులిసెస్" నుండి "స్వారోచిష మనుచరిత్రము" వరకూ చాలా పెద్ద గంపనే నెత్తికెత్తుకున్నాను. (ఫిగెరెటివ్‌గా కాదు, లిటరల్‌గానే గంపెడుంటాయ్!)

తెలుగు

"చంఘిజ్ ఖాన్", తెన్నేటి సూరి:

ఈ పుస్తకం నాకు కొత్త కాదు, ఈ పుస్తకానికి నేను కొత్త. నాకు పదేళ్ళప్పటినుండీ ఈ పుస్తకం మా ఇంట్లోనే ఉండేది; పదిహేనేళ్ళకే ఐదారుసార్లు నెమరేసి ఉంటాను. కాని పాఠకుడిగా కొంత పరిణితి సాధించాకా దీన్ని చదవడం ఇదే మొదటిసారి. అందుకే 'పుస్తకానికి నేను కొత్త' అన్నది. (పాఠకుడికీ పరిణితి కావాలి—రచనకు రచయిత ఉద్దేశించిన లక్ష్యాన్ని ఆకళింపు చేసుకుని చదవలిగే పరిణితి.)

నవల విషయానికొస్తే—పాశ్చాత్య చరిత్రకారులచే కర్కశమైన నియంతగా, నర హంతకుడిగా చిత్రీకరింపబడిన మంగోల్ వీరుడు చంఘిజ్ ఖాన్‌ను, మరో కోణంలోంచి చూపే ప్రయత్నం చేస్తుందీ నవల. అయితే ఈ నవల యొక్క చారిత్రక పార్శ్వం నాకు ఏనాడూ పెద్దగా ఆసక్తిని కలిగించలేదు. రచయిత కూడా ఈ చారిత్రకతను తన కథకు చక్కని నేపథ్యంగా మలచుకున్నాడేగానీ కథాగమనంలో అతిగా జొరబడనీయలేదు. సాధారణంగా చారిత్రక నవలల్లో కనిపించే (ఒకరకంగా అనివార్యమనిపించే) భారీ ఎత్తు నేపథ్యపు వర్ణనలేవీ ఇందులో కనిపించవు. రచయిత తన రచనా పటిమతో, కథను చారిత్రక నేపథ్యంలోంచి లాక్కొచ్చినట్టు కనిపించనీయకుండా, కథా గమనంతో పాటూ క్రమంగా చాప క్రింద నీరులా నేపథ్యాన్ని ఆవిష్కరింపజేస్తాడు.

నన్నీ నవలలో ముఖ్యంగా ఆకర్షించింది రచయిత యొక్క సన్నివేశ పరికల్పనా చాతుర్యం. ఏయే సంఘటనలు తన కథను చక చకా లాక్కుపోతాయో రచయితకు స్పష్టంగా తెలుసు; వాటినే సన్నివేశాలుగా మలచుకున్నాడు. పైకి ఇదంతా చాలా సులభమైన అల్లికలా కనిపించినా తరచి చూస్తే కనిపిస్తుంది—అక్కడ కష్టమేమిటో.

కథను సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, మంగోల్ తండా నాయకుడు యాసుకై గోబీ యెడారి లోని మిగతా తండాలన్నింటినీ జయించి తన ఏకచత్రాధిపత్యం క్రిందకు తీసుకు వస్తాడు. పాలన సుభిక్షంగా సాగుతుందన్న దశలో శత్రువులు అతడికి విషమిచ్చి చంపేస్తారు. గోబీ యెడారి కథ మళ్ళా మొదటికొస్తుంది: ఆధిపత్య కాంక్షతో తండాలన్నీ పరస్పరం కలహపడటం ఆరంభిస్తాయి. ఇలాంటి కల్లోల పరిస్థితుల్లో గద్దెనెక్కిన యాసుకై కుమారుడు టెమూజిన్ (చంఘిజ్ ఖాన్), తన తండా ఉనికిని ఎలా కాపాడుకున్నాడు, చెల్లాచెదురైన తండాలన్నింటినీ తిరిగి తన అధీనంలోకి ఎలా తెచ్చుకున్నాడు అన్నది అసలు కథ. ఉప కథగా టెమూజిన్ తమ్ముడు చమూగా కథ కూడా ఉంటుంది. చముగాకూ టెమూజిన్‌కూ మధ్య అనుబంధం ప్రేమ-ద్వేషాల సమ్మిశ్రమం. శాంతి కాముకుడైన చమూగాకు తన అన్న హింసా ప్రవృత్తి నచ్చదు; అలాగని అవ్యాజమైన సోదర ప్రేమ అతన్ని పూర్తిగా ద్వేషించేలాగూ చేయలేకపోతుంది. తమ్ముడిలో ఈ ద్వైధీభావనను గమనిస్తూ వచ్చిన టెమూజిన్, తను గెలుచుకున్న నైమాన్ తండాను తమ్ముడికి ధారాదత్తం చేసి సర్వాధికారాల్నీ కట్టబెడతాడు. చమూగా ఉప్పొంగి పోతాడు. ఇక తన ఆదర్శాల ప్రకారం తన రాజ్యాన్ని తీర్చిదిద్దుకోవాలనుకుంటాడు. కత్తులూ, కటార్లూ నిత్యం హస్త భూషణాలుగా తిరిగే తండా ప్రజల చేత నాగళ్ళు పట్టించి వ్యవసాయం చేయిస్తాడు; తను పుస్తకాల్లో చదువుకున్న చైనా మొదలైన పొరుగు దేశాల నాగరికతల స్ఫూర్తిగా, సంచార జీవనాన్ని మరిగిన తన తండా ప్రజలను స్థిర జీవనానికి పరిమితం చేస్తాడు; వారిచే యుద్ద విద్యలు మాన్పించి శాస్త్రీయ విధ్యా విధానాన్ని ప్రవేశ పెడ్తాడు. చమూగా దార్శనికుడనీ, సంస్కర్త అనీ పొగుడుతూనే, పొరుగు తండాల నాయకులు అతని తండాలోకి రహస్యంగా గూఢచారుల్ని చొప్పిస్తారు. అతని చుట్టూ చేరి, అతనికి పురి ఎక్కించి, సొంత అన్న టెమూజిన్ మీదకే యుద్దానికి ఉసిగొల్పాలని చూస్తారు. కాని అతను తన ప్రజలచేత కత్తి పట్టించేదిలేదని భీష్మించడంతో, అతన్నే పదవీచ్యుతుడ్ని చేస్తారు. చివరకు టెమూజినే తన తమ్ముడ్ని ప్రాణాపాయం నుండి ఆదుకోవలసి వస్తుంది. ఈ అవమానం భరించలేక అతను ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడు. సిద్ధాంతం ఎంత మంచిదైనా అలవిమాలిన చోట దాని ప్రయోగం ఎలా అభాసుపాలవుతుందో చమూగా వృత్తాంతం చెపుతుంది.

ఈ నవల యొక్క ఉద్దేశ్యం రాక్షస నియంతగా పేరుపడ్డ చంఘిజ్ ఖాన్‌లోని మానవీయకోణాన్ని దర్శింపజేయడమే కాదు; ఈ నవలా రచనాకాలంనాటి (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాతి) ప్రపంచ రాజకీయ పరిస్థితులను మైక్రోకాస్మిక్ వ్యూలో చూపించడం కూడా బహుశా రచయిత ఉద్దేశ్యం అయి ఉండొచ్చు. ఈ విషయకంగా రచయిత బ్రహ్మాండంగా సఫలీకృతమయ్యాడు. దీనికి తోడు అద్భుతమైన ఇమేజరీ!—ఈ నవల యొక్క దృక్చిత్ర పరిపుష్టతతో పోల్చి చూస్తే "గ్లాడియేటర్" లాంటి చిత్రాల ఇమేజరీ ఎందుకూ కొరగాదనిపిస్తుంది. గోబీ యెడారి, సారీకిహార్, మంచు తుఫాన్లూ, బంజర్ల జీవనం—మనకు ఊహామాత్రంగానైనా తెలియని లోకం—అంతా స్ఫటిక స్పష్టతతో మన కళ్ళముందు సాక్షాత్కరింపజేస్తాడు రచయిత. కరాచర్, యాసుకై, తుఘ్రల్‌ఖాన్—వీళ్ళంతా రక్తమాంసాలతో సజీవంగా మన కళ్ళముందు నడుస్తారు,మాట్లాడతారు, కత్తులు దూస్తారు, కుట్రలు పన్నుతారు, ప్రాణాలు విడుస్తారు.

నా పై వ్యాఖ్యానాన్ని మీకు సోదాహరణంగా నిరూపించదలచి, ఇపుడే ప్రక్క అలమారలోంచి ఈ పుస్తకాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకుని, పుటల్ని బొటనవ్రేలితో ఒత్తి పట్టి పరంపరగా వదుల్తూ, ఇచ్ఛ వచ్చిన చోట తెరిచిచూస్తే కంటబడిన కొన్ని యాదృచ్చిక వాక్యాలివి. చిత్తగించండి:

"ఆ యెడారిగుర్రపు డెక్కలవెంట లేస్తున్న మంచుదూగర, భూమిమీది నుంచి వాయుపథంలోకి వ్యాపించుతూ, పోయిన పొడుగునా మైదానానికి అడ్డంగా తెల్లటి వెండితెర సెల్లాను చుట్టవిప్పి అడ్డం పడుతున్నట్టు విచిత్రంగా కనిపించుతోంది. అంత వడిగా పరిగెత్తుతూ వుండటంచేత, గుర్రానికి వొళ్ళు వేడెక్కి చలి బాధ తీరి మరింత సర్దాగా, తోక కుచ్చు యెగబెట్టుకుని నాలుగు కాళ్ళ మీదా లేచి నిలబడి పరుగు తీస్తుంది."
* * *
""అబికా!"—అన్నాడు కళవళించిపోతున్న గొంతును కూడదీసుకుని. అబికా చివాల్న కనులు విప్పింది. రెండు కనుకొలకులవెంటా సూత్రం తెగిన ముత్యాల పేరుల్లా బొటబొటా కన్నీరొలికిపోయింది.""

Now you know what I mean! ఇలాంటి పుస్తకాల్ని గాలికొదిలేసి, మనం "మైదానం", "అసమర్థుడి జీవయాత్ర"ల్లాంటి చెరుకుపిప్పిని మేటి క్లాసిక్స్‌గా గౌరవించడం చూస్తుంటే, వాటి రచయితల్ని ఆకాశానికెత్తి కొలవడం చూస్తుంటే—are we worshipping the false gods అన్న అనుమానం వస్తుంది; దీనంతటి వెనుకా నా బుల్లి మెదడుకు అర్థంకాని ఏదో పెద్ద conspiracy theory దాగి ఉండాలనిపిస్తుంది. ("మైదానం" మంచి నవలేనేమో; గొప్ప నవల మాత్రం కాదు. అలాగే, "సంఘ పరిణామక్రమం – వ్యక్తి ప్రతిస్పందన" అనో వ్యాసం రాసిపడేస్తే పోయేదానికి, గోపీచంద్ అనవసరంగా "అసమర్థుని జీవయాత్ర" రాసి, పాపం అనవసరంగా సీతారామారావు మీద కక్ష తీర్చుకున్నాడనిపిస్తుంది.)

"చంఘిజ్ ఖాన్" నవల—శైలి పరంగా, శిల్ప పరంగా, ఇమేజరీ పరంగా, కథా పరంగా, ఆ కథ వెనుకాల రచయిత ఉద్దేశ్య పరంగా—ఏ రకంగా చూసినా మేటి నవల. "విశాలాంధ్రా" వారు ఈ మధ్యనే పునర్ముద్రించారు. చదవకపోతే వెంటనే చదవండి.

"రక్తరేఖ (నా డైరీ)", గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ:

ఈ పుస్తకం శేషేంద్ర శర్మ తన కవితా ప్రస్థానపు నేపథ్యంలో రాసుకున్న రాండమ్ నోట్స్‌ను, ఒకే చోట కూర్చి ప్రచురించిన సంకలనం. ముఖ్యంగా కవిత్వాన్ని ఒక శాస్త్రంగా ఎలా అభ్యసించాలో, ఆ అవసరమేమిటో చెపుతుంది. వచనాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా విరగొట్టేసి అదే కవిత్వమని మురిసిపోతూన్న కుహనా కవులందరూ తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం. కవిత్వపు లక్షణాల్ని నిశితంగా పరిశీలించి, de-construct చేసి విశదీకరిస్తాడు రచయిత. ఉదాహరణకు ఈ క్రింది పేరా చదవండి:

"'నదీం పుష్పోడుపవహాం' అని ఒక వాక్య శకలం. ఇది మన కళ్ళకు తెచ్చే దృశ్యంలో సారభూతమైన ఆత్మ—ప్రవహించే అందం; సౌందర్య లహరి. అదే సృష్టిలో ఎడతెగకుండా ప్రవహించే జీవనది. ఆ దృశ్యంలో ఇదే దర్శించాడు మహర్షి వాల్మీకి. —ఇది చదివినపుడు నాకు బోదిలేర్ వాక్యాలు గుర్తుకొస్తాయి: "The flowing streams even are as though asleep. The universal ecstacy of created things does not express itself in any sound." వాల్మీకి వాక్య శకలానికి అర్థం పూలపడవలు మోసే నది అని. ఈ చిన్న మాట లోతుల్ని ఆవిష్కరించడానికి ఒక మాటల సమూహం తెచ్చుకోవాలి. "గట్ల మీది చెట్లు రాల్చిన పూలు పడవల్లా తమ ప్రవాహాల్లో తేలిపోతున్న నదులు," అని చెపితేగాని కవి ఉద్దేశించిన మొత్తం చిత్రం ఆవిష్కృతం కాదు. కానీ ఈ చిత్రాన్ని ఆవిష్కరించిన మాటల గుంపంతా కవిత్వం కాదు. దృశ్యానికి జీవం ఇచ్చే ప్రవాహిమ ఏదయితే ఉందో దాన్ని పట్టి ఇచ్చే, "గ్రథన కౌశలం"తో బంధింపబడిన నాలుగు మాటలు కవిత్వం అవుతాయి. పూలపడవలు అన్నపుడు కవిత్వపు శీర్షోదయం అయింది; మోసే నదులు అన్నపుడు గుండెకాయతో సహా మొండెమూ ఉద్భవించింది. పూలు, పడవలు, నదులు అన్న వస్తువుల్లోగానీ వాటిని చెప్పే శబ్దాల్లోగానీ కవిత్వం లేదు. ఆ శబ్దాలతో కవి ఒక సృష్టి చేస్తాడు; ఆ సృష్టే కవిత్వం. Graham Hough అనే ప్రసిద్ధ సాహిత్వ శాస్త్రవేత్త ఇలా అన్నాడు: "There is no reality for a man until he has created it in symbolic form. Art is one of the systems of symbolic forms." శబ్దాలూ అర్థాలూ వట్టిమాటలూ కవిత్వం కావు. కవిత్వానికి కవి సృష్టి కావాలి, ఆ సృష్టి లేని శబ్దార్థాలు కవిత్వం కావు అన్నట్లయితే—ఏమిటా సృష్టి? ఆ సృష్టి స్వరూప స్వభావాలేమిటి? అని ప్రశ్న ఉదయిస్తుంది..."

కవిత్వం రాయాలన్న ఆసక్తి నాకు లేకపోయినా, కవిత్వాన్ని మరింత నిశిత దృష్టితో చదవడానికి, అర్థం చేసుకోవడానికి కొంత తోడ్పడుతుందని కొన్నాను. "కొంత" కాదు, చాలా ఉపయోగ పడింది. కవితా నిర్మాణానికి ఇంత పరిశీలన, పరిశోధన అవసరపడతాయా అన్న అబ్బురపాటును కలిగించింది. కొన్ని చోట్ల రచయిత యొక్క didactic prose, ఇతర తెలుగు కవుల్నందర్నీ ఒకే గాటన కట్టి విమర్శించడం కొంత ఇబ్బందిని కలగజేసినా, ఆయన కవిత్వాన్ని పెద్దగా చదవలేదు గనుక, అది సముచితమైన స్వాతిశయమేనా లేక అనుచిత ఆడంబరమా అన్నది నిర్ణయించే అర్హత నాకు లేదు. మొత్తంగా మంచి పుస్తకం. కవిత్వ సాధకులకైతే "పెద్ద బాలశిక్ష"లాంటి తప్పనిసరి పుస్తకం. [తొలి ప్రచురణ: 1974]

"తెరవని తలుపులు", కాశీభట్ల వేణుగోపాల్:

ప్రస్తుతం తెలుగులో, రచయితల తామర తంపరలో, తనకంటూ ప్రత్యేకమైన శైలీ సంవిధానాలు కలిగిన ఏకైక రచయిత కాశీభట్ల వేణుగోపాల్. ఆయన రచనలు—నేనూ చీకటి, తపన, దిగంతం, మంచు పూవు మొదలైనవి—ఆయన మాత్రమే రాయగలిగేవి. కథకు వాతావరణాన్ని అల్లడంలో, పాత్రల అంతర్లోకపు చీకట్లని నగ్నంగా వెలిచేసి చూపించడంలో ఆయన కలం నిశితమైనది, నిర్థాక్షిణ్యమైనది. "తెరవని తలుపులు" ఆయన ఐదో నవల.

తనకు నిమిత్తంలేని బాటలో ఏమరుపాటుగా జీవితాన్ని చివరిదాకా జీవించేసి, మృత్యువు ముంగిట తెప్పరిల్లి, చుట్టూ ఆవరించి ఉన్న తనదికాని జీవితాన్ని చూసుకుని బిత్తరపోయిన వ్యక్తి కథ ఇది. ఇక అప్పుడు కళ్ళెం పుచ్చుకుందామన్నా, అప్పటికే పరిస్థితి చేయి దాటిపోయి ఉంటుంది. జీవితం, నడి సంద్రంలో చిల్లు పడ్డ నావ చందాన మిగిలిఉంటుంది. కథ సరిగ్గా ఈ మునక దశలో ప్రారంభమౌతుంది.

కథానాయకుడు యాభైరెండేళ్ళ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంజనీరు. అతని చుట్టూ ఉన్న ఏ అనుబంధం ప్రేమ పునాదిగా ఏర్పడింది కాదు. భార్యా భర్తలిరువురూ "ఒకే చూరు క్రిందకొచ్చి చేరిన అపరిచిత కాందిశీకులు"; తండ్రీ కొడుకులిరువురూ వైరి పక్షాల ఎదురుబొదురు శతఘ్నులు; సంఘంతో కూడా అతని ప్రతీ సంబంధం యాంత్రికమే. వీటికి తోడు వ్యసనాలతో తూట్లు పడ్డ శరీరం. అతని డాక్టర్ స్నేహితుడు, అతిగా పొగ త్రాగడం వల్ల అతని కాళ్ళు పుచ్చి పోయాయని (టి.ఒ.ఎ), యాంప్యుటేషన్ చేసి కాళ్ళు తీసేయక తప్పదనీ చెప్తాడు. మరుసటి రోజు ఆపరేషన్ అనగా, ముందు రోజు అతను విస్కీతో పాటు నిద్ర మాత్రలు మింగి ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడు.

కథ ఇంతే. నిజానికి కాశీభట్ల వేణుగోపాల్ రచనల్లో వేటికీ చెప్పుకోదగ్గ కథ ఉండదు. కానీ పాత్రల అంతశ్చేతనా ప్రవాహ తరంగాల్ని ఏక్యురేట్‌గా నమోదు చేయడంలోనూ, పాత్రలని ఆవరించి ఉన్న వాతావరణాన్ని సమగ్రంగా అక్షరీకరించడంలోనూ అతని ప్రతిభ, అతని రచనల్ని ఆసక్తిగా చదివేలా చేస్తుంది. ఈ నవల స్థాయి అతని ముంగటి నవలలు "నేనూ చీకటి", "తపన"లతో పోలిస్తే నిమ్నమే అయినా, స్వతహాగా చూస్తే మంచి నవలే. [తొలి ప్రచురణ: 2004]

"కొమ్మ కొమ్మకో సన్నాయి", వేటూరి సుందర్రామ్మూర్తి:

ఇది పలువురు సినీ ప్రముఖులపై వివిధ సందర్భాల్లో వేటూరి రాసిన వ్యాస సంపుటి. వేటూరి వచనం రాస్తే ఎలా ఉంటుందీ అన్న ఆసక్తే నన్నీ పుస్తకానికి పురికొల్పింది. ఎలా ఉంది?—షడ్రుచుల విందుగా ఉంది! "కావేరీ తీరపు కొబ్బరి తోటల్లో అసుర సంధ్యా కాంతులు వైరాగ్య వర్ణాలతో కషాయ దీధితులు చిందే వేళ, 'సారమతి' వంటి రాగాలు త్యాగబ్రహ్మ నోట వెలువడినట్లు, రమేష్ నాయుడు గారి మానస సరోవర స్వరహంసికలు చేసిన అవ్యక్త మధుర కలకలారావాలు చిరంతనానందనిధులై శ్రోతల హృదయాల్లో నిలిచిపోయాయి"—ఇలాంటి వచనాన్ని అలవోకగా రాయగలిగినవాడు, నేలబారు సినీ గీతాల్ని విడిచిపెట్టి, నిజమైన సాహితీ సృజనకు నడుం కట్టి ఉంటే, తెలుగు సాహిత్యపు జవసత్వాలు మరో వంద రెట్లు పెరిగి ఉండేవనిపిస్తుంది. అయితే, ఆయన సినీగీత రచయిత కాకపోయి ఉంటే, నిత్యం జనం నోళ్ళలో నానుతూండే ఏకైక సాహితీ ప్రక్రియ యొక్క నాణ్యత మరో వెయ్యి రెట్లు పడిపోయి ఉండేది. అంతే కదా మరి; ఆయనే సినీ గీత రచయిత కాకపోయిఉంటే, "హృదయ లయల జతుల గతుల థిల్లానా"ల్నీ "క్షుద్రులెరుగని రుద్రవీణ నిర్ణిద్రగానా"ల్నీ అవధరించే వినితరించే అదృష్టం మనకెక్కడ లభించి ఉండేది? మంచి పుస్తకం.

"మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రి కథలు":

ఈ పుస్తకం పై ఇదివరకే ఒక పోస్టు రాసి ఉన్నాను (థాంక్ గాడ్!) కనుక ఇపుడేమీ రాయబోవడం లేదు. Suffice it to say: they are gems... little little gems.

"హిమ జ్వాల", వడ్డెర చండీదాస్:

నేను ఈ సంవత్సరం చదివిన పుస్తకాల్లో నా సహనాన్ని మిల్లీమీటర్ల వరకూ పరీక్షించిన పుస్తకంగా దీన్ని చెపుతాను. ఎంతో ఉత్సాహంతో, ఎన్నో అంచనాలతో దీనిని సమీపించి దారుణంగా భంగపడ్డాను. గహన భావనల్ని ఘనీభవింపజేసి పదాల్లో పేర్చే రచయితలంటే నాకిష్టమని ఇక్కడే ఎక్కడో చెప్పాను; కానీ తేలికైన సంగతిని కూడా గహనం చేసి గందరగోళపరిచే ప్రతిభ వడ్డెర చండీదాస్ దగ్గిర పుష్కలంగా ఉంది. దీని సంక్షిప్త వర్ణనగా ఒకే వాక్యం సరిపోతుంది: an utter chaos pointing out to no where. కథన్నాక ఎటోకటు తీసుకుపోక పోతుందా అన్న ఆశతో రెండు అధ్యాయాలు ఎదురు చూసాను; కాని, గమ్యమేదీ కనుచూపుమేరలో కానరానీయకుండా జాగ్రత్త పడుతూ, అనంతంగా సా...గు...తూ...నే ఉంది. ఈ మానసిక మబ్బుకంతా ఎప్పుడో, ఎక్కడో ఒక అర్థాన్నీ, గమ్యాన్నీ కల్పిస్తాడేమో రచయిత; కానీ, నా దురదృష్టమో అదృష్టమో, అందాకా పోయే ఓపిక నాకు లేకపోయింది. "ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ, ౠ, ఎ, ఏ"ల్లాంటి 16 అమాయక అక్షరాలపై కత్తి గట్టి వాటిని నిర్మూలించబూనటంలో రచయిత చూపిన శ్రద్ధ, కాస్త నవల plotting పై కూడా పెట్టి ఉంటే ఇది నిజంగా మంచి నవల అయ్యుండేది. [తొలి ప్రచురణ: 1969]

ఇంగ్లీషు

"ఎ రూమ్ విత్ ఎ వ్యూ", ఇ.ఎమ్. ఫోస్టర్:

ప్రేమ కథ. సాధారణంగా అమ్మాయిలకు నచ్చే "ఫీల్ గుడ్" ప్రేమ కథ. చదివినంతసేపూ బాగుందనిపిస్తుంది; చదివాక మర్చిపోతాం. సంవత్సరం మొదట్లో చదివాను. ఇపుడు గుర్తుకు తెచ్చుకుందామంటే "ప్రేమ కథ" అని తప్పించి మరేమీ స్ఫురణకు రావడం లేదు. కనీసం కథాసంక్షిప్తాన్ని పరిచయం చేద్దామన్నా, కళ్ళెదుటే ఉన్నా, పుస్తకం మళ్ళీ తెరవాలనిపించడం లేదు. [తొలి ప్రచురణ: 1908]

"లొలీటా", వ్లదీమర్ నబొకొవ్:

"Lolita, light of my life, fire of my loins. My sin, my soul. Lo-lee-ta: the tip of the tongue taking a trip of three steps down the palate to tap, at three, on the teeth. Lo. Lee. Ta.

She was Lo, plain Lo, in the morning, standing four feet ten in one sock. She was Lola in slacks. She was Dolly at school. She was Dolores on the dotted line. But in my arms she was always Lolita."

...ఇలా మొదలౌతుంది అసహ్యం కలిగించే హంబర్ట్ హంబర్ట్ యొక్క పీడోఫిలిక్ స్వగతం. ఇక్కడ నేను "అసహ్య"మనే విశేషణాన్ని వాడింది హంబర్ట్ - ద పిడోఫైల్‌కే గాని అతని స్వగతానికి కాదు, అతని స్వగతానికి నబొకొవ్ అరువిచ్చిన వచనానికి కాదు. ఏం వచనమది! పిచ్చి పట్టినట్టు చదివిందే చదివి ఒక్కో వాక్యాన్నీ ఎన్నిసార్లు చదివాను! పుస్తకం కొన్నది గత సంవత్సరం చివర్లోనే; కాని ఇప్పటికే ఇది మూడో రివిజన్! The cadentical succession of those "most precise words" (le mot juste), those scrupulously built images... ఏ రచయితా (కాఫ్కాను మినహాయిస్తే) తను సృజించిన ప్రపంచాన్ని నా కింత స్పష్టంగా చూపించలేదు.

కొన్ని కథలు సంక్షిప్త వర్ణనలకు లొంగవు—లొలీటా అలాంటి కథే. సున్నితమైన కథాంశం నా అసమర్థత వలన మీకు మరోలా కనిపిస్తే, మిమ్మల్ని ఒక మంచి పుస్తకానికి విముఖుల్ని చేసిన వాడ్నవుతాను; కాబట్టి ఆ పని చేయను. ఫేస్ వాల్యూతో తీసుకుంటే, ఇక్కడ ఒక నలభై యేళ్ళ పీడోఫైల్ ఒక పన్నెండేళ్ళ పసిదాన్ని చెరబట్టి ఆమె అమాయకపు బాల్యాన్ని చిధ్రం చేయడాన్ని సవిస్తారంగా సమర్థించుకుంటున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ నబొకొవ్ యొక్క మిగతా నేరేటర్ల లాగానే హంబర్ట్ కూడా un reliable narrator—వాళ్ళని ఫేస్ వాల్యూతో తీసుకోలేం. నిజమైన కథ వీళ్ళు మనకి చెప్పేది కాదు; వీళ్ళు మనకి చెప్పనిది. నబొకొవ్ (లేదా హంబర్ట్) లొలీటా పరంగా కథ ఎక్కడా చెప్పక పోయినా, మనకు వినిపించేది మాత్రం ఆ ఆవలి తీరపు జాలి ఆక్రందనలే. సోకాల్డ్ సామాన్య పాఠకుడు (నిజానికి సోమరి పాఠకుడు) "లొలీటా" జోలికి వెళ్ళక పోవడమే మంచిది; వాడికి ఇందులో బూతు తప్ప మరేమీ కనిపించదు.

"లొలీటా" కథకు ప్రేరణ ఏమిటని అడిగితే నబకొవ్ తను దిన పత్రికలో చదివిన ఒక వార్తాంశాన్ని ప్రస్తావించాడు: ఒక చింపాంజీ చేతికి కుంచెనిచ్చి దాని సంరక్షకులు దాన్ని కొన్ని నెలల పాటు దువ్వగా-దువ్వగా అది అతికష్టం మీద ఒకే బొమ్మ గీయగలిగిందట: దాని బోనుకున్న ఇనుప చువ్వలు! ఈ కోణం లోంచి ఆలోచిస్తే హంబర్ట్ మీద కొంత జాలి కూడా కలగకపోదు: ఇక్కడ హంబర్ట్ కూడా తను చిక్కుకున్న ఇరుకు బోనునే విశాలంగా, అందంగా వర్ణించుకుంటున్నాడు.

నబొకొవ్ రచయితే కాక ప్రసిద్ద లెపిడోప్టెరిస్టు (సీతాకోకచిలుకల పై పరిశోధకుడు) మరియు చదరంగపు క్రీడాకారుడు కూడా: ఈ కోణం లోంచి చూస్తే ఈ నవల, లొలీటా అనే పన్నెండేళ్ళ అల్లరి సీతాకోక చిలుకను కేంద్రంగా పెట్టి అల్లిన చదరంగపు పజిల్‌లా అనిపిస్తుంది. ("లొలీటా" నవల ఒక అందమైన పజిల్ అని నబొకొవ్ కూడా చెప్పుకున్నాడు.) ఇది నా ఆల్‌టైమ్ ఫేవరెట్ల జాబితాలోని పుస్తకం. ఇప్పటికి మూడుసార్లు చదివాను; చచ్చేలోగా ఇంకెన్ని సార్లో ఊహకందదు. [తొలి ప్రచురణ: 1955]

"లవ్ ఇన్ ద టైమ్ ఆఫ్ కలరా", గాబ్రియెల్ గార్సియా మార్కెజ్:

ఈ రచయితను ఆయన మాగ్నమ్ ఒపస్ నవల "ఒన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సొలిట్యూడ్"(నూరేళ్ళ ఒంటరితనం)తోనే తొలి పరిచయం చేసుకుందామనుకున్నాను. కాని ఈలోగానే, ఈ నవలపై ప్రముఖ రచయిత థామస్ పింఛన్ రాసిన వ్యాసం చదివి నిలవలేకపోయాను; ఆ నవలా నాయకుడిది కొద్దిగా నా కేసే అనిపించింది: ప్రేమతో జబ్బు పడిన వ్యక్తి అతను. ఎంతగా అంటే, తన ప్రేయసి ఒంటి పరిమళాన్ని తనలోకి ఇముడ్చుకోవాలనే వెర్రి తాపత్రయంతో, ఆమె పరిమళంతో సరిపోలే పూల రేకుల్ని తిని వాంతి చేసుకునేంత! కథాంశాన్ని స్థూలంగా చెప్పాలంటే ప్రేమని శాశ్వతత్వ ప్రాతిపదికన సాధన చేసే, immortalగా భావించి జీవించే వ్యక్తి కథ ఇది. నిజానికి యౌవనంలో అందరూ ఇలాగే భావిస్తారు. కానీ వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఆ తీవ్రత తగ్గి ప్రేమక్కూడా దాని హద్దులూ, పరిమితులూ ఉంటాయన్న సత్యం (సత్యమేనా!) అవగతమౌతుంది. ఇక్కడే మన కథానాయకుడు కొంత మొండితనాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు.

కథా వివరాల్లోకి వస్తే: కొలంబియాలో ఒక కాల్పనిక తీరపట్టణంలో, వడ్డీ వ్యాపారం చేసుకుంటూ బ్రతికే ఒక విధవరాలి కుమారుడు ఫ్లొరెంటినో అరిజా. తన తొలి యౌవన దినాల్లో, అతను ఒక వర్తకుడి కుమార్తె ఐన ఫెర్మినా దాజా పై మనసు పడతాడు. ప్రయత్నం మీద ఆమె మనసునూ గెలుచుకుంటాడు. ఆమె తండ్రి ఈ సంగతి తెలిసి, కూతురి మనసు మార్చడానికి కొన్నాళ్ళు విదేశాల్లోని బంధువులింటికి తీసుకుపోతాడు. తిరిగి వచ్చేసరికి, ఫెర్మినాకు తను "ప్రేమ" అనుకున్న ఆకర్షణ భ్రమలు తొలగిపోతాయి. ఫ్లొరెంటినోను తిరస్కరిస్తుంది. తండ్రి ప్రోద్భలంతో, సంఘంలో పలుకుబడి ఉన్న ఒక వైద్యుడ్ని పెళ్ళి చేసుకుంటుంది. ఫ్లొరెంటినో మొదట ఖిన్నుడైపోతాడు; కాని ఏనాటికైనా ఆమెను తిరిగి చేరుకునే అవకాశం వస్తుందనే నమ్మకంతో, వేచి ఉండటానికే నిశ్చయించుకుంటాడు. (ఈ నిరీక్షణాక్రమంలో సుమారు 600 మంది స్త్రీలతో శారీరక సంపర్కం పెట్టుకున్నా, తన మనసు మాత్రం ఫెర్మినాకే అంకింతం కాబట్టి, తను పవిత్రుడననే, బ్రహ్మచారిననే నమ్ముతాడు.) చివరకు, అక్షరాలా యాభై-ఒక్కసంవత్సరాల తొమ్మిదినెలల నాల్గురోజుల నిరీక్షణ తర్వాత, అతను ఎదురు చూస్తున్న శుభ ఘడియ సమీపిస్తుంది: ఫెర్మినా భర్త చనిపోతాడు. భర్త కర్మకాండ జరిగిన రోజునే ఆమెను కలుస్తాడు. అప్పటికే డెబ్భైయ్యోపడిలో వున్న ఆమెతో తిరిగి తన ప్రేమ ప్రస్తావన తెస్తాడు:

"Fermina," he said, "I have waited for this opportunity for more than half a century, to repeat to you once again my vow of eternal fidelity and everlasting love."

భూతాన్ని చూసినట్టు చూసి, "చచ్చే వరకూ నీ మొఖం మళ్ళీ నాకు చూపించొద్దు అవతలికి పొమ్మ"ని చీదరించుకుంటుంది ఫెర్మినా. ఇక ఇక్కడినుంచీ, తన జీవితపు ఈ మలి సంధ్యలో, తిరిగి తన ప్రేయసి మనసు గెలుచుకోవడమనే పరీక్షను అతను ఎలా ఎదుర్కున్నాడు, విజయం సాధించాడా లేదా అన్నది మిగతా కథ.

ఇంత అవాస్తవికమైన పాత్రను మన ముందుంచి కూడా, తన రచనా నైపుణ్యంతో, అతన్ని మన అభిమానానికీ జాలికీ ప్రేమకూ పాత్రుడ్ని చేస్తాడు రచయిత. శిల్ప విషయకమైన వైవిధ్యం కథకు అదనపు సొబగు. కథనం వరుస క్రమంలో సాగకుండా, కథా-కాలగతి లో ముందు వెనుకలకు కప్పగెంతులేస్తూ చలాగ్గా పరిగెడుతుంది. (మొదటి అధ్యాయం ఫెర్మినా భర్తతో ఫ్రారంభమై, అతని మరణంతో, తర్వాత ఫ్లొరెంటినో ప్రేమ ప్రస్తావనతో అంతమౌతుంది.) గాబ్రియెల్ గార్సియా మార్కెజ్ దగ్గర మాజిక్ రియలిజం మాటేమోగానీ, పాఠకుల్ని మంత్ర ముగ్దుల్ని చేయగల మాజిక్ టూల్ మాత్రం ఒకటి ఉంది: అతని శైలి. అతని వచనంలో ఏదో తెలుగుదనపు తడి అనుభవానికి వస్తుంది. వచనం మనకు దూరంగా ఉండి కథను చూపించదు; మనను గాఢంగా హత్తుకుపోయి కథను అనుభూతింపజేస్తుంది.

ప్రేమ యొక్క విశ్వరూప సందర్శనం కావాలంటే ఈ పుస్తకం తప్పక చదవండి. మరొక సూచన: ఈ పుస్తకాన్ని చదవాలంటే ముందుగా మీరు సమకూర్చుకోవాల్సింది—సమయం; 350 పేజీల పుస్తకాన్ని ఏకబిగిన చదవడానికి సరిపడినంత సమయం. ఎందుకంటే, మొదలు పెట్టాక మధ్యలో ప్రక్కన పెడతానంటే ససేమిరా ఒప్పుకోదీ పుస్తకం. [తొలి ప్రచురణ: 1985]

"నో ఒన్ రైట్స్ టు ద కల్నల్", గాబ్రియెల్ గార్సియా మార్కెజ్:

ఇది డెబ్బై పేజీల చిన్న నవలిక. ఒక పరాధీన దేశంలో, సైనిక పాలనలో దేశీయుల తిరుగుబాట్లు, పాలకుల అణిచివేతలు ఈ కథకు నేపథ్యం. కానీ నేపథ్యం ఎక్కడా కథా పరిధిని మించి వర్ణించబడదు. వృద్ధ కల్నల్, ఉబ్బస వ్యాధి గ్రస్తురాలైన అతని భార్యా కటిక దారిద్ర్యంతో, ఇంట్లోని వస్తువులు ఒక్కొటిగా అమ్ముకుంటూ రోజులు వెళ్ళదీస్తుంటారు. కథా ప్రారంభానికి ముందే, వీరి ఒక్కగానొక్క కొడుకు, రహస్యంగా విప్లవ సాహిత్యం పంచిపెడుతున్నాడన్న ఆరోపణతో, ప్రభుత్వంచే కాల్చివేయబడతాడు. ప్రతి శుక్రవారం లాంచీలో పట్టణాన్ని చేరుకునే తపాలా కోసం, ఆ తపాలాలో తనకు రావలసి ఉన్న యుద్ధ పింఛను మంజూరు-ఉత్తర్వు కోసం, కల్నల్ గత పదిహేనేళ్ళుగా ఎదురుచూస్తూ ఉంటాడు; కథ ముగిసే పర్యంతం ఎదురు చూస్తూనే ఉంటాడు. దీనికి తోడు కొడుకు వాళ్ళకు వదిలివెళ్ళిన ఒకే ఒక ఆస్తి—పందెపు కోడిపుంజు. మరో రెండునెలల్లో ఊళ్ళో జరగబోతున్న కోళ్ళ పందాలకి దాన్ని సిద్ధం చేయడమా, లేక, తమ పోషణే కష్టమౌతున్న ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో, ఎవరికైనా అమ్మివేయడమా అన్నది ఆ వృద్ధ దంపతుల మరో సమస్య. కథ మొదటి నుండి చివరి వరకూ దాదాపు ఏమీ జరగదు; అంతటా వర్ణింపసఖ్యం కాని పారభౌతిక శూన్యత పరచుకొని ఉంటుంది. అయితే ఈ శూన్యత ఏమీలేనితనంతో ఏర్పడింది కాదు—నలువైపులా అదమబడుతున్న అధిక పీడనపు శూన్యత. ఈ శూన్యత ప్రతీ నిస్సారమైన, అప్రధానమైన అల్పాంశాన్నీ అదనపు స్పష్టతతో మన కళ్ళ ముందు ప్రత్యక్షపడేలా చేస్తుంది. నిజానికి ఈ కథలో కాస్త నిప్పు రాజేయడానికి, చిన్న మెలిక తిప్పడానికి చాలా అవకాశాలు ఉన్నాయి; కానీ రచయిత ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆ పని చేయడు. ఎందుకంటే, నేను పైన వర్ణించిన దృశ్య సంచయం కాదు ఇక్కడ కథ; అసలుకథ ఈ శూన్యతే.

"లవ్ ఇన్ ద టైమ్ ఆఫ్ కలరా" నవల రచయిత తన అరవయ్యోపడిలో రాసింది కాగా, ఈ నవలిక ఇరవయ్యవపడి ఉత్తరార్థంలో రాసింది. (అరవైలలో ప్రేమ కథ, ఇరవైలలో వృద్ధుల కథ!) బహుశా అందుకే ఈ రెండింటిలో శైలీ శిల్పాలలో చాలా తేడా కనిపిస్తుంది: పై నవల చతురమైన శిల్ప విన్యాసంతో సాగిపోయేది కాగా, ఈ నవలికలో deliberate గా శిల్పం ప్రక్కకు తొలగించబడింది. పై నవలలో గాబ్రియెల్ మార్కెజ్ యొక్క సొంత శైలి ప్రస్ఫుటమౌతుంది; ఈ నవలికలో ఆయన తన అభిమాన రచయితగా పేర్కొన్న హెమింగ్వే ప్రభావం అధికంగా కనిపిస్తుంది. వచనంలో, నేను పై నవలకు పేర్కొన్న తడి, హత్తుకుని చెప్పే ఆప్యాయత కనిపించవు. హెమింగ్వే రకం పొడి-పొడి మాటల శైలి నాకంతగా రుచించదు; అందుకే ఈ రెండింటిలో ఒక దాన్ని ఎన్నుకొమ్మంటే నేను "లవ్ ఇన్ ద టైమ్ ఆఫ్ కలరా"నే ఎన్నుకుంటాను. But in its own right, it is one splendidly written book. [తొలి ప్రచురణ: 1958]

"ద అవుట్ సైడర్", అల్బెర్ట్ కామూ:

యండమూరి "అంతర్ముఖం" చదివేసాం కదా ఇంకేం చదువుతాంలే అని దీన్ని వాయిదా వేస్తూ వచ్చాను. కానీ గత సంవత్సరం(2006) కామూ మరో నవల "ద ఫాల్" చదివాక దీనిపై ఆసక్తి పెరిగింది.

కథను క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే—తను చేసిన హత్యకుగాక, తల్లి కర్మకాండ రోజున తను ఏడవనందుకు ఉరిశిక్ష పడుతుంది కథానాయకుడు మీర్‌సాల్ట్‌కు.

తరాలనుండీ మనకు దిగుమతవుతున్న సంప్రదాయక (conventional) మాయపొరలను విచ్చదీసుకు చూడగలిగితే ప్రపంచంలోని అబ్సర్డిటీ అంతా నగ్నంగా మన కళ్ళబడుతుంది. కాని అలా చూడ గలిగే ధైర్యం కొంతమందికే ఉంటుంది. మీర్‌సాల్ట్‌కు ఉంది. నవలకు తన చివరి మాటలో కామూ ఆ పాత్రని ఇలా విశ్లేషిస్తాడు:

“[T]o get a more accurate picture of his character, or rather one which conforms more closely to his author’s intentions, you must ask yourself in what way Meursault doesn’t play the game. The answer is simple: he refuses to lie. Lying is not only saying what isn’t true. It is also, in fact especially, saying more than is true and, in the case of human heart, saying more than one feels. We all do it, every day, to make life simpler. But, contrary to appearances, Meursault doesn’t want to make life simpler. He says what he is, he refuses to hide his feelings and society immediately feels threatened.”

"Saying more than one feels"—అదీ అసలు లోపం. ఒకసారి, "ద టైమ్స్" పత్రిక వారు "ప్రపంచంలో లోపం ఏమిటి?" (What's wrong with the world?) అన్న అంశంపై వ్యాసాలు రాసి సమర్పించాల్సిందిగా కోరుతూ పలువురు రచయితలకు కబురు పంపించారట. దానికి సమాధానంగా ప్రముఖ రచయిత జి.కె.చెస్టర్‌టన్ నుండి అందిన క్లుప్తమైన కంట్రిబ్యూషన్ ఇది:

Dear Sirs,

I am

Sincerely yours,
GK Chesterton.

బ్రతుకు బండి ఏ సంఘర్షణా లేకుండా సాఫీగా దొర్లిపోవడానికి మనం చాలా సార్లు నమ్మని వాటిని నిజమని ఒప్పుకుంటాం; అనుభూతించని భావాల్ని ముఖంపై పులుముకుంటాం; లేని బాధతో కన్నీరు కారుస్తాం, ఉన్న ఆనందాన్ని అణగదొక్కుకుంటాం; నటిస్తాం. కాని మీర్‌సాల్ట్ ఇలా నటించడానికి అంగీకరించడు. "He refuses to play the game." ఫలితంగా ప్రపంచం ద్వారా చట్టబద్ధంగా హత్య చేయబడతాడు.

ఈ నవలలో నేను పదే పదే గుర్తు చేసుకొనేదీ, ప్రపంచాన్ని నూతన దృక్కోణంలో చూపించే శక్తిగలదీ అయిన వాక్యం ఒకటుంది [అమెరికన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ లోనిది]. ఉరి తీయబోయే ముందురోజు రాత్రి, తనను దైవపు శరణు వేడుకొమ్మని నచ్చచెప్పబోయిన జైలు మతగురువు పై విరుచుకుపడి బయటకు తరిమేసాక, మీర్‌సాల్ట్ స్వగతం ఇలా సాగుతుంది:

“As if that blind rage had washed me clean, rid me of hope, for the first time, in that night alive with signs and stars, I opened myself to the gentle indifference of the world. Finding it so like myself—so like a brother, really—I felt that I had been happy and was happy again.”

ఎందుకో ఎన్ని సార్లు చదివినా ప్రతీసారీ కొత్త అర్థాన్ని వినిపింపజేస్తుంది ఆ వాక్యం—ముఖ్యంగా 'gentle indifference' అన్న పదబంధం.

ముందే "అంతర్ముఖం" చదివి ఉండటం నా "అవుట్ సైడర్" పఠనానుభవాన్ని కొంత పాడు చేసిందనే చెప్పాలి. ఏదీ subtle గా ఉంటే మనకు ఎక్కదు: బాలకృష్ణ "నీ ఇంటి కొచ్చా... నట్టింటి కొచ్చా" అని అరుస్తూ తలల్ని కొబ్బరి బొండాలు చెక్కినట్టు చెక్కేస్తుంటే కానీ మనలో రౌద్ర రసం పలకదు; హీరోయిన్ నడుమును ముందుకూ వెనక్కూ ఆడిస్తూ, నానా కచ్చాళీ చేస్తే తప్ప మన నరాల్లో సెన్సువల్ ఫీలింగ్ జాగృతమవదు—మొద్దుబారిన మెదళ్ళకి మొద్దుబారిన కళే కావాలి. "అంతర్ముఖం" నా ఉద్దేశ్యంలో "అవుట్ సైడర్"ని అలా మొద్దుబార్చి రాసిన వెర్షనే. యండమూరి ఆ నవలకి తాను పడిన కష్టమంతా మరో సొంత ఐడియాకి పెట్టుంటే మనకో ఒరిజినల్ నవల లభించి ఉండేది—"ఆనందో బ్రహ్మ" లాంటిది.

మీర్‌సాల్ట్ స్వగతానికి రచయిత సమకూర్చిన భావ రహితమైన శైలిని "stripped to bare essentials" అని చెప్పొచ్చు; వచనానికి అనవసరమైన హంగులేవీ ఉండవు. "Mother died today. Or may be yesterday, I don't know" ఇలా ప్రారంభమయ్యే అతని స్వగతం మొదటి రెండు వాక్యాల్లోనే అతని గురించి చాలా చెప్పేస్తుంది. మంచి నవల. చదవాలనుకునే వారికి నా సలహా ఏంటంటే, "ద అవుట్‌సైడర్" గా వెలువడిన బ్రిటిష్ ట్రాన్స్‌లేషన్ కన్నా "ద స్ట్రేంజర్" పేరుతో వెలువడిన అమెరికన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ చదవండి; ఆ అనువాదం మీర్‌సాల్ట్ పాత్రకు నప్పే informal tone తో సాగుతుంది. [తొలి ప్రచురణ: 1942]

"ఇన్విజిబుల్ మాన్", హెచ్.జి. వెల్స్:

ఇది ఏ పది-పదిహేనేళ్ళ లోపులోనో చదివివుంటే అద్బుతమనిపించేదేమో. కానీ ఇపుడు, కాఫ్కాయెస్క్ డార్క్‌నెస్ పరిచయమయ్యాక, ఇలాంటివన్నీ చిన్న పిల్లల సరుకనిపిస్తున్నాయి. ఈ కథలో తెలివైన plotting ఉంది; దానికోసమైనా మరోమారు చదవాలి.

"ఎటోన్‌మెంట్", ఇయాన్ మెక్ఇవాన్:

నేను ఈ సంవత్సరం చదివిన నవల్లలో నాకు బాగా నచ్చిన నవల. అత్యుత్తమమైన శిల్పం, ఎక్కడా బిగి సడలని కథనం. ఈ నవల యొక్క ప్రధాన కథాంశం—problems of perception. ఒకే సంఘటనను (సంఘటనలోని ఫిజిక్స్‌ను, మెటాఫిజిక్స్‌ను) వేర్వేరు వ్యక్తులు, వేర్వేరు దృక్కోణాలలో ఎలా పరికిస్తారో/అర్థం చేసుకుంటారో, ఈ భిన్నత్వం వల్ల మనుష్యుల మధ్య అపార్థాలు ఎలా ఏర్పడతాయో చూపించడం నవల యొక్క ఉద్దేశ్యం.

కథాకాలం: రెండవ ప్రపంచ యుధ్ధకాలం. స్థలం: సర్రేహిల్స్, లండన్. ఒక వేసవికాలపు మందకొడి మధ్యాహ్నం, పదమూడు సంవత్సరాల బైరనీ టల్లిస్, తమ ఎస్టేటు పై అంతస్తు కిటికీ గూండా క్రింద ఫౌంటెన్ దగ్గిర ఒక దృశ్యాన్ని చూస్తుంది: యుక్త వస్కురాలైన తన సోదరి సిసీలియా టల్లిస్‌కూ, తమ తండ్రి వితరణతో వైద్య విద్యనభ్యసిస్తున్న పనివాడి కుమారుడు రాబీ టర్నర్‌కూ మధ్య అక్కడ జరిగిన ఒక చిలిపి తగాదాలో, ఆమె పసి మనసు ఏదో కీడు ఎంచుతుంది. ఈ చిన్ని అపార్థం ఆ భవిష్య ప్రేమికులిరువురి జీవితాల్లోనూ ఎలాంటి వేదనాభరితమైన పరిణామాలకు దారితీసిందనేది అసలు కథ.

నవల నేరేషన్ పద్ధతిని "Third Person Limited"గా చెప్పవచ్చు: ప్రతీ అధ్యాయం ఏదో ఒక పాత్రను దగ్గిరగా అనుసరిస్తూ, ఆ పాత్ర దృక్కోణంలోంచి కథను చూపిస్తుంది. పుస్తకపు రెండో భాగం పూర్తిగా రెండో ప్రపంచ యుద్ధపు నేపథ్యంలో, స్పీల్‌బర్గ్ "సేవింగ్ ద ప్రైవేట్ ర్యాన్", రోమన్ పొలాన్‌స్కీ "ద పియానిస్ట్" లాంటి సినిమాల దృశ్యాలతో పోటీపడే ఇమేజరీతో సాగుతుంది. కథలో ఎవరు ఎవరికి ప్రాయశ్చిత్తం (Atonement) చేసుకుంటున్నారన్నది నవల చివరి ట్విస్టు. ఇక ఈ పుస్తకానికి కొసరు తీపి (ఐస్‌క్రీంపై చెర్రీ ముక్కలా) ఏమిటంటే, ఇందులో అద్భుతమైన వర్ణనతో కూడిన ఒక మైథున సన్నివేశం ఉంది. ("శృంగారం" దానికి చాలా లేత పదం!) నేనిప్పటి వరకూ చదివిన ఏ పుస్తకంలోనూ (ఆ మాటకొస్తే చూసిన ఏ సినిమాలోనూ కూడా [believe me; I have seen a lot of them]) దీనికి సాటిరాగలిగే సన్నివేశం నాకు తటస్థించలేదు. ఆ శైలిలోని clinical precision!—నాకు తెలిసి, సమకాలీన ఇంగ్లీషు రచయితల్లో శైలి పరంగా ఇయాన్ మెక్ఇవాన్‌తో పోటీ పడగలవారెవరూ లేరు. [తొలి ప్రచురణ: 2001]

"ఎండ్యూరింగ్ లవ్", ఇవాన్ మెక్ఇవాన్:

"ఎటోన్‌మెంట్" నవలలో ఈ రచయిత యొక్క విశ్వరూప విన్యాసాల్ని చవి చూసాక, దానితో పోల్చి చూస్తే, ఈ నవల కొంత వెల వెల బోయినట్టే కనిపిస్తుంది. ఇందుకు ముఖ్య కారణం బహుశా ఈ నవలకు రచయిత ఎన్నుకున్న వస్తువు కావచ్చు. పై నవల 'problems of perception'లాంటి వస్తు సాంద్రత కల్గిన అంశం చుట్టూ అల్లుకోబడింది కాగా, ఈ నవల 'Erotomania' అనే మానసిక వ్యాధిని ఆధారంగా చేసుకుని అల్లబడింది.

అపుడపుడు పేపర్లలో చదువుతుంటాం—తమ అభిమాన తారల్ని వారు ఏ షూటింగ్‌కి వెళ్ళినా వెంబడించే వారిని గురించి, వారి ఇంటి చుట్టూ తచ్చాడే వారిని గురించి, ఇంకా శృతిమించి ప్రహరీ గోడలు దూకి వారి పడగ్గదిలోకి దూరిపోయేవారిని గురించి (ముఖ్యంగా హాలివుడ్‌లో); లేదా ఇష్టపడ్డ అమ్మాయిని నిరంతరం వెంబడించే వారిని గురించి. వీరిని మామూలుగా మనం స్టాకర్లంటాం. మానసిక శాస్త్ర పరిభాషలో 'ఎరటోమానియాక్స్' అంటారు. మామూలు ప్రేమాభిమానాలకీ, ఈ ఎరటోమానియా (లేదా క్లీరెంబాల్ట్ సిండ్రోమ్)కూ మధ్య విభజన రేఖ చాలా సున్నితమైనది. ప్రేమ యొక్క ఈ వికృత పార్శ్వాన్ని మన ముందు పరుస్తుందీ నవల.

జో రోస్‌కు అన్నీ సానుకూలతలే—తనను ప్రేమించే భార్యా, తను ప్రేమించే ఉద్యోగం, భద్ర జీవితం. సంతాన లేమి తప్ప ఆ దంపతులిరువురికీ వేరే ఏ లోటూ లేదు. ఒక ఆహ్లాదకరమైన నీరెండ ఉదయాన, భార్యతో కలిసి పిక్నిక్‌లో ఉండగా, జో సమక్షంలో ఒక బెలూన్ ప్రమాదం జరుగుతుంది: బెలూన్ గంపలో ఒక పిల్లవాడు ఉండగా, గాలికి అది తాళ్ళు త్రెంచుకుని పైకి లేచిపోతుంది. జోతో కలిసి మరో నలుగురు అతి కష్టం మీద ఆ పిల్లవాడ్ని రక్షించగలుగుతారు. కాని ఈ ప్రయత్నంలో సమన్వయలోపం వల్ల, వారిలో ఒకరు బెలూన్‌తో కట్టిన తాళ్ళతో పాటు ఆకాశంలోకి లేచిపోయి, పట్టు జారి క్రిందపడి మరణిస్తారు. జో తో పాటూ ఈ రక్షక బృందంలోని ఒక యువకుడు, జెడ్‌పారీ, ఈ సంఘటన ద్వారా జో రోస్‌కూ తనకూ మధ్య ఏదో అతీంద్రియమైన అనుబంధం ఏర్పడిందని భావిస్తాడు; ఈ బెలూన్ ప్రమాదం, అప్పటి వరకూ అపరిచితులైన తననూ జోనూ ఏకం చేయడానికి, దైవం అల్లిన అల్లికలో ఒక భాగమని నమ్ముతాడు. ఇక్కడితో జో రోస్ జీవితంలో విషాద ఘట్టానికి తెరలేస్తుంది. జెడ్ యొక్క మానసిక రుగ్మత జో ప్రశాంత జీవితంలో ఎలాంటి అల్లకల్లోలాన్ని రేపిందీ అన్నది తదుపరి కథ. నేను చదివిన నవలలన్నింటిలోకీ మంచి బిగువైన నేరేషన్ కలిగిన ప్రధమాధ్యాయం దీనికి ఉంది. ఈ నవల ఇదే పేరుతో, ప్రస్తుత జేమ్స్‌బాండ్ డానియెల్ క్రైగ్ కథానాయకుడిగా, సినిమాగా కూడా తీయబడింది. [తొలి ప్రచురణ: 1998]

"లవింగ్", హెన్రీ గ్రీన్:

ఈ నవల పరిచయాన్ని ఇక్కడ 'గుంపులో గోవిందా'గా కానిచ్చేయడానికి ఎందుకో మనసొప్పడం లేదు. దీని గురించి విడిగా ఎప్పుడైనా పరిచయం చేస్తాను. ఇక్కడ మాత్రం ఒక్క వ్యాఖ్యానంతో సరిపెడతాను: ఇంగ్లీషు భాషని హెన్రీ గ్రీన్ ఉమయోగించుకున్న తీరున ఉపయోగించుకున్న రచయితలు నాకింతదాకా తారసపడలేదు. [తొలి ప్రచురణ: 1945]

"ద మాన్ హూ వజ్ థర్స్‌డే", జి.కె.చెస్టర్‌టన్:

ఈ సంవత్సరం నా బెస్ట్ డిస్కవరీ—జి.కె. చెస్టర్‌టన్, ద ప్రిన్స్ ఆఫ్ పేరడాక్స్. కాఫ్కా, బోర్హెస్ మొదలైన రచయితల అధివాస్తవిక సాహిత్యానికి పునాది వేసిన ఆద్యుడాయన. ఉదాహరణగా ఆయన చిన్న కథ "The Angry Street" ను సంక్షిప్తంగా పరిచయం చేస్తాను:

గత నలభై సంవత్సరాలుగా క్రమం తప్పకుండా ఒకే వీధి గూండా తన ఆఫీసుకు వస్తూ పోతూన్న ఒక ఉద్యోగి, ఒక రోజు, యధావిధిగా ఆఫీసునుండి వస్తూ, వీధి అమరికలో చిత్రమైన మార్పు గమనిస్తాడు. రోజూ నమ్మకంగా తనను ఓల్డ్‌గేట్ రైల్వేస్టేషన్ దాకా తీసుకుపోయే వీధి, ఇప్పుడు తన ముందు ఊర్థ్వ దిశన, ఏటవాలుగా ఆకాశంలోకి పోతూ కనిపిస్తుంది! ఆశ్చర్యపోయిన ఉద్యోగి, వీధి ప్రక్కన నిలబడి మానవాతీత వ్యక్తిలా గోచరిస్తూన్న ఒక ఆగంతకుడ్ని, సందేహిస్తూనే "ఏమిటీ వైపరిత్య"మని అడుగుతాడు. బరువైన నిశ్శబ్దం తర్వాత, "నువ్వేమిటని అనుకుంటున్నావ్" అని ఎదురు ప్రశ్న వేస్తాడా ఆగంతకుడు. "ఇది బంప్టన్ స్ట్రీట్ అఫ్‌కోర్స్... ఇది ఓల్డ్‌గేట్ స్టేషన్‌కు వెళ్తుంది," నమ్మకంగా సమాధానమిస్తాడు ఉద్యోగి. "అప్పుడప్పుడూ ఇది అక్కడికి వెళ్తూంటుంది; కానీ ఇపుడు మాత్రం ఇది స్వర్గానికి పోతుంది." గంభీరంగా నమ్మబలుకుతాడు ఆగంతకుడు; "స్వర్గానికా! ఎందుకు?!" అంటూ బిత్తరపోయిన ఉద్యోగికి ఇలాంటి ఒక హేతుబద్ధమైన సమాధానం కూడా ఇస్తాడు:

"'It is going to heaven for justice,' he replied. 'You must have treated it badly. […] You have worked this street to death, and yet you have never remembered its existence. If you had owned a healthy democracy, even of pagans, they would have hung this street with garlands and given it the name of a god. Then it would have gone quietly. But at last the street has grown tired of your tireless insolence; and it is bucking and rearing its head to heaven. Have you never sat on a bucking horse?'"

పోతున్న మతిని బలవంతాన కూడదీసుకుంటూ, "ఇదంతా నాన్సెన్స్. వీధులు తాము ఎక్కడికి చేరుకోవాలో అక్కడికే చేరుకుంటాయి. ఒక వీధి ఎప్పుడూ తనకు నిర్దేశించిన గమ్యానికే చేరాలి," దిటవుగా సమాధానమిస్తాడు ఉద్యోగి.

"వీధుల గురించి నువ్వెందుకలా అనుకుంటున్నావ్?" అమాయకంగా ప్రశ్నిస్తాడు ఆగంతకుడు.

నషాళానికంటిపోతూంటే ఇలా విరుచుకుపడతాడా ఉద్యోగి: "ఎందుకంటే ఎప్పుడూ అలాగే జరుగుతుంది కాబట్టి... అలాగే జరగడం చూసాను కాబట్టి! రోజు తర్వాత రోజు, సంవత్సరం తర్వాత సంవత్సరం, ఈ వీధి ఎప్పుడూ ఓల్డ్‌గేట్ స్టేషన్‌కే పోయింది కాబట్టి!"

సమాధానంగా అంతే తీవ్రతతో విరుచుకు పడతాడు ఆగంతకుడు: "మరి నువ్వు? ...వీధి నీ గురించి ఏమనుకుంటుందనుకున్నావ్? ఈ వీధి నిన్ను బతికున్న వాడికిందే జమ కడుతుందనుకుంటున్నావా? నువ్వసలు బతికే ఉన్నావా? రోజు తర్వాత రోజు, సంవత్సరం తర్వాత సంవత్సరం, నువెళ్ళేదీ ఓల్డ్‌గేట్ స్టేషన్ కే కదా?"
* * *
ఒకరకంగా ఈ కథ కాఫ్కా "మెటమార్ఫసిస్", బోర్జెస్ "సర్క్యూలర్ రూయిన్స్" లాంటి కథలకు ప్రథమ సంకేతంగా చెప్పవచ్చు. (బోర్జెస్ తనపై చెస్టర్‌టన్ ప్రభావాన్ని అంగీకరించాడు కూడా.) జి.కె. చెస్టర్‌టన్ రచనలన్నింటిలో ప్రాచుర్యం పొందిన రచన "The Man Who Was a Thursday" (గురువారం మనిషి) కూడా ఇదే కోవలోకి వస్తుంది.

కథా సంక్షిప్తం:— లండన్ పొలిమేరల్లోని సాఫ్రన్ పార్క్ ప్రాంతంలో, భీతిగొలిపే వర్ణ మిశ్రమాల్ని పడమటి ఆకాశానికి పులిమి సూర్యుడు దిగులుగా అస్తమిస్తున్న ఓ అసుర సంధ్యా సమయంలో, అప్పటి వరకూ ఆ ప్రాంతానికి తిరుగులేని కవిగా చెలామణీ అవుతున్న అరాచక వాద(అనార్కిష్టు) కవి గ్రెగొరీకి తొలి ప్రతిఘటన ఎదురవుతుంది: అక్కడో కొత్త కవి ప్రవేశిస్తాడు. సైధ్థాంతిక సంవాదం రూపేణా వారివురి నడుమా ఆధిపత్యపోరు మొదలవుతుంది. ఆ కొత్త కవి, గాబ్రియెల్ సైమ్, గ్రెగొరీ అరాచకవాద సిధ్థాంతాన్ని లోప భూయిష్టమని దృష్టాంత సహితంగా నిరూపించడమే కాకుండా, అసలు గ్రెగొరీకి తన అనార్కిజమ్ పట్ల కూడా నిబద్ధత లేదని ఉంటే ఇలా కవిత్వం చెపుతూ కూర్చోడని ఎద్దేవా చేస్తాడు. ఈ భంగపాటుతో గ్రెగరీ ఉడికిపోతాడు. కాసేపటి తర్వాత ఒంటరిగా దొరికిన సైమ్‌ని ఆపి, అన సిధ్థాంతం పట్ల తనకెంత నిబద్ధత ఉందో చూపిస్తాను రమ్మని తనతో తీసుకు పోతాడు. తానిపుడు బయట పెట్టబోయే రహస్యాన్ని పోలీసులకు చెప్పవద్దని మాట తీసుకుని, సైమ్‌ను భూఅంతర్భాగంలో నిర్మించబడిన తమ అరాచకవాదుల అడ్డాకు తీసుకుపోతాడు గ్రెగొరీ. తానేమీ ఆషామాషీ అనార్కిష్టును కాదనీ, తనకు తన సిద్థాంతంపై చిత్తశుద్ధి ఉందనీ, అది నిరూపించడానికే సైమ్‌ను ఇలా తీసుకొచ్చానని అంటాడు గ్రెగొరీ. అతని మాటల ద్వారా 'కేంద్రీయ అరాచకవాదుల మండలి' అనేది ఒకటుందని, దాని అధ్యక్షుడి (మారు)పేరు 'ఆదివార'మనీ, అతని క్రింద ఆరువారాల పేర్లతో ఆరుగురు ఉపాధ్యక్షులున్నారనీ, వీరిలో కొద్దిరోజుల క్రితమే మరణించిన 'గురువారం' స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి, కొద్ది క్షణాల్లో అక్కడ హాజరవబోతున్న మండలి సమావేశంలో, నూతన ఉపాధ్యక్షుడి ఎన్నిక జరగబోతుందనీ సైమ్‌కు తెలుస్తుంది. అంతేకాదు, ఆ ఎన్నిక కేవలం లాంఛనమనీ, అందులో ఎన్నుకోబడబోయేది తానేనని వినయంగా ఒప్పుకుంటాడు గ్రెగొరీ. ఇదంతా తాపీగా విన్న సైమ్ తనకు కూడా ఒక రహస్యం ఉందని, గ్రెగొరీ రహస్యాన్ని తాను బయటపెట్టనని మాట ఇచ్చాడు కాబట్టి, తనకు కూడా అతను అలాంటి మాట ఇవ్వాలని కోరతాడు. గ్రెగొరీ భోళాగా మాట ఇచ్చేసాక, తాను అరాచకవాదుల ఆటకట్టించడానికి నియమితుడైన స్కాట్‌లాండ్‌యార్డ్ పోలీస్ డిటెక్టివ్‌నని చావు కబురు చల్లగా బయటపెడతాడు సైమ్. బిత్తరపోయిన గ్రెగొరీ ఈ వాస్తవాన్ని జీర్ణించుకునే లోపలే అక్కడకు మిగతా సభ్యులు రావడం, ఎన్నికకు ప్రారంభ ఉపన్యాసాలు మొదలవడం జరిగిపోతుంది. ఇంకా షాక్‌లోనే ఉన్న గ్రెగొరీ, ఒక పోలీసుకు తమ అరాచకవాదుల అసలురంగు బయటపడనీయకూడదన్న ఉద్దేశ్యంతో, అసలీ అరాచకవాదుల కూటమి అంతా ఉత్తుత్తి హడావుడే తప్ప పసలేదన్న అభిప్రాయాన్ని సైమ్‌కు కలగజేసేవిధంగా, ఉభయతారకమైన ఉపన్యాసాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. కానీ ఈ ఉపన్యాసం ద్వారా తన కామ్రేడ్స్‌కు తనపై ఎలాంటి చులకన భావాన్ని కలగజేసుకుంటున్నాడో గ్రహించలేకపోతాడు. ఉపన్యాసానికి కొంత వ్యతిరేకత ఎదురైనా, ఎన్నిక ఫలితం ముందే నిర్దేశించబడింది కాబట్టి, అందరూ అయిష్టంగానే గ్రెగొరీ ఎన్నికకు సంసిద్దులౌతారు. "ఉపాధ్యక్షుడిగా గ్రెగొరీ ఎన్నికపై ఎవరికైనా అభ్యంతరం ఉందా" అంటూ లాంఛనంగా అడిగిన ప్రశ్నకు, సభ నిశ్శబ్దంలోంచి, "నాకు ఉంది" అంటూ అనూహ్యంగా సైమ్ పైకి లేస్తాడు; "కామ్రేడ్స్" అంటూ ఉరిమి తన ఉత్తేజవంతమైన ఉపన్యాసాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. అరాచకవాదపు ఉత్కృష్టతను చాటి చెప్తూ గ్రెగొరీని తూర్పారబడుతూ ప్రవాహఝరితో ప్రసంగించి (నిజంగా ఏం ఉపన్యాసం!), గ్రెగొరీ నోరెళ్ళబెట్టి చూస్తూండగానే, చప్పట్లతో ఈలలతో హర్షాతిరేకమైన కేకలతో, 'కేంద్రీయ అరాచకవాద మండలి'కి నూతన ఉపాధ్యక్షుడిగా, 'గురువారం' పదవికి ఏకపక్షంగా ఎన్నికవుతాడు. ఇలా, ఒక పోలీస్ డిటెక్టివ్ అరాచకవాదుల కోటలో పాగా వేస్తాడు.

కాని ముందున్నది ముసళ్ళ పండగని సైమ్‌కు 'ఆదివారా'న్ని, ఇతర ఐదువారాల్ని కలిసేదాకా తెలియదు. పులుల బోనులోకి వచ్చిపడ్డ కుందేల్లా కుదేలైపోతాడు. ముఖ్యంగా 'ఆదివారం' అతనికి రాక్షసుడిలా, తన రహస్యాన్ని ఏ క్షణాన్నైనా బయటకు లాగి చిత్రవధ చేసేట్టు కనిపిస్తాడు. ప్రాణాలు చిక్కబట్టుకుని, ఆ అరాచకవాదుల గుంపు నగర వినాశనానికి రహస్యంగా పన్నుతున్న కుట్ర ఏమిటో తెలుసుకునే ప్రయత్నంలో, క్రమంగా, ఒక చిత్రమైన సంగతి బయటపడుతుంది: ఒక్కొరుగా—సోమవారం, మంగళవారం, బుధవారం, శుక్రవారం, శనివారం—తనతో కలిపి ఆరువారాలూ పోలీసు గూఢచారులేనన్న నిజం అతనికి తెలుస్తుంది. నెమ్మదిగా వీరంతా ఒక్కటై, అసలు ఇంతమంది శత్రు గూఢచారుల్ని తన అనుచరులుగా నియమించుకున్న ఈ 'ఆదివారం' ఎవరూ? ఇందులో అంతరార్థం ఏమిటీ? అన్నది తెలుసుకోవడానికి నడుంబిగిస్తారు. ఇక్కడి వరకూ కేవలం ఒక డిటెక్టివ్ కథలా కనిపించిన నవల ఇకనుండి నడక మార్చి (నా వర్ణనకు అందని) ఒక మెటాఫిజికల్ థ్రిల్లర్‌గా రూపాంతరం చెంది, చివరకు అనూహ్యమైన తాత్విక, ఆధ్యాత్మిక పర్యవసానానికి పయనిస్తుంది. గొప్ప నవల. ఈ నవల యొక్క మెటాఫిజికల్ ఇంప్లికేషన్స్‌ని పూర్తిగా అవగతం చేసుకోవాలంటే మరోమారు చదవాలేమో.

చెస్టర్‌టన్ సాహిత్యం చాలా వరకూ వెబ్‌లో లభిస్తుంది. "ఫాదర్ బ్రౌన్" స్టోరీస్, ఇంకా ఆయన వ్యాస సంకలనం పుస్తకాలుగా ప్రస్తుతం ప్రచురణలో ఉన్నాయి. చెస్టర్‌టన్‌దంతా ఆనందమయ ప్రపంచం; ఇక్కడ మానసిక సంక్లిష్టతలూ, అస్థిత్వపు అర్థాన్వేషణలూ కనిపించవు. నాకు చాలా చాలా నచ్చాడు. [తొలి ప్రచురణ: 1908]

"రాబర్ట్ బ్రౌనింగ్", జి.కె.చెస్టర్‌టన్:

ఇది బ్రౌనింగ్ కవిపై చెస్టర్‌టన్ రాసిన లిటరరీ బయోగ్రఫీ లాంటది. అయితే బ్రౌనింగ్ కన్నా చెస్టర్‌టన్ మీద ఆసక్తే నన్నీ పుస్తకానికి ఆకర్షితుడ్ని చేసింది. చెస్టర్‌టన్ ప్రధాన పనిముట్లు—paradox & parallelism—ఇక్కడ మరింతగా పదునుదేరి తమ సత్తా చూపిస్తాయి. ఎటువంటి సంక్లిష్ట భావనకైనా తగు సమాంతర సాదృశ్యాన్ని వెతికి తెచ్చి, విషయాన్ని సరళ పరిచి చెప్పడంలోని చెస్టర్‌టన్ యొక్క ప్రతిభ, ఈ పుస్తకాన్ని మేధావుల మేతగా మిగిలిపోనీయకుండా, అందరికీ అర్థమయ్యే రీతిలో విశదపరుస్తుంది. ఉదాహరణకు—బ్రౌనింగ్ కవి కాదు; తత్వవేత్తా, తార్కికవాదీ మాత్రమే అని వాదించిన విమర్శకుల విమర్శలపై చెస్టర్‌టన్ ప్రతిస్పందన ఇది:

Mr. William Sharp, in his Life of Browning, quotes the remarks of another critic to the following effect: "The poet's processes of thought are scientific in their precision and analysis; the sudden conclusion that he imposes upon them is transcendental and inept."

This is a very fair but a very curious example of the way in which Browning is treated. For what is the state of affairs? A man publishes a series of poems, vigorous, perplexing, and unique. The critics read them, and they decide that he has failed as a poet, but that he is a remarkable philosopher and logician. They then proceed to examine his philosophy, and show with great triumph that it is unphilosophical, and to examine his logic and show with great triumph that it is not logical, but "transcendental and inept." In other words, Browning is first denounced for being a logician and not a poet, and then denounced for insisting on being a poet when they have decided that he is to be a logician. It is just as if a man were to say first that a garden was so neglected that it was only fit for a boys' playground, and then complain of the unsuitability in a boys' playground of rockeries and flower-beds.

ఈ ఒక్క చివరి వాక్యపు జోడింపుతో పాఠకుడికి పై సంక్లిష్టత అంతా అరటిపండు ఒలచి పెట్టినట్టు అర్థమైపోతుంది. ఇదే నేను పైన చెప్పిన 'తగు సమాంతర సాదృశ్యాల్ని వెతికి తేవడం'లోని అర్థం. ఇది ఒక రాండమ్ ఉదాహరణ మాత్రమే. ప్రతీ పేజీలోనూ ఇలాంటి సరళమైన విశ్లేషణలు అద్బుతమైన శైలికి తోడయి, సాధారణంగా సాహితీ విమర్శక గ్రంథాల్లో మనకు ఎదురయ్యే దుర్భేద్యతనూ రసహీనతనూ నివారించి, పఠనాన్ని నల్లేరు పై బండి నడకలా సాగిపోయేలా చేస్తుంది. ముఖ్యంగా బ్రౌనింగ్, ఎలిజబెత్ బారెట్‌ల మధ్య ప్రణయానికి సంబంధించిన అధ్యాయమైతే, ఏ కాల్పనిక ప్రేమ కథా సాటిరాని శైలితో, వర్ణనతోసాగుతూ పాఠకుల్ని మంత్రముగ్దుల్ని చేసి చదివిస్తుంది. ఇంతేకాక ఈ పుస్తకంలో, సాహిత్యకారుడుగా బ్రౌనింగ్ విశిష్టతను వివరిస్తూనే, అన్యాపదేశంగా, అంతర్లీనంగా చెస్టర్‌టన్ తన సాహిత్య దృక్పథాన్ని కూడా మనకు పరిచయం చేస్తాడు. నిజానికి నేనీ పుస్తకాన్ని చదవగోరింది అందుకే. పైగా ఒక రచయిత జీవిత చరిత్ర మరో అద్భుతమైన రచయిత చేత రాయబడే సందర్భం సాహితీ చరిత్రలో అరుదుగా సంభవిస్తుంది; అలాంటి అవకాశాన్ని ఎలా నిరాకరించడం. అందుకే, సాధారణంగా జీవిత చరిత్రల్నీ సాహిత్య విమర్శల్నీ విసుక్కునే నేను, ఈ పుస్తకాన్ని మాత్రం చాలా ఆసక్తిగా సమీపించాను. ప్రస్తుతం "చార్లెస్ డికెన్స్" మీద చెస్టర్‌టన్ రాసిన మరో విమర్శనాత్మక గ్రంథాన్ని ఎప్పుడు చదువుదామాని ఉవ్విళ్ళూరుతున్నాను. ఇవికాక చెస్టర్‌టన్ యొక్క "ఫాదర్ బ్రౌన్ స్టోరీస్"(డిటెక్టివ్ కథలు), "సెలెక్టెడ్ ఎస్సేస్" కూడా సగం-సగం పూర్తయి, నా అలమారలోంచి తమ పని కానియ్యమని నన్ను తొందర పెడుతున్నాయ్. [...] దేవుడా నాకు రెండు కళ్ళూ ఒక మెదడే ఎందుకిచ్చావ్!

*********

పుస్తకాల జోలికి రాగానే నాకో "indescribable itch" కల్గుతూంటుంది. దాని ఫలితమే ఇంత పెద్ద పోస్టు. కానీ అత్యుత్సాహంతో ఇలా అన్ని పుస్తకాల్నీ ఒకే చోట సమీక్షించబోయి అన్ని పుస్తకాలకీ అన్యాయం చేసానా అనిపిస్తుంది. పుస్తకానికో పోస్టు రాసే మరింత సమగ్రమైన ఫలితం వచ్చి ఉండేది. ఉదాహరణకి "చంఘిజ్ ఖాన్" నవలకి నా నోస్టాల్జియా అంతా కలిపి మరో పేజీ రాయవచ్చు; "లొలీటా" గురించి మరో పది పేజీలు రాసినా తక్కువే; చెస్టర్‌టన్ "ఫాదర్ బ్రౌన్" కథల్ని అసలు ముట్టుకోనే లేదు. కాని ఏంచేస్తాం!—ఈ సారికిలా కానిచ్చేద్దాం. ఇకనుండి, దిగబెట్టకుండా, ఎప్పుడు చదివిన పుస్తకానికి అప్పుడే పోస్టు రాసేస్తే సరి.

అందరికీ నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు
;

December 7, 2007

భ్రమలు వీడే క్రమం

My life, as I see it, won’t get any validation from this world. What shall I do then: transgress this triviality and go on living as I see it; or, distrusting my own instincts, shall I submit myself to this world? (Dairy ’86—87)

* * *


"ఏవైనా సరే ఈ సినిమాలో అయిటం నంబరుండాల్సిందే," మాధవ్ నెత్తిన సుత్తి మోదినట్టు మరోమారు ఉద్ఘాటించాడు నిర్మాత సాంబశివరావు.

మాధవ్ నిస్సహాయంగా నా వైపు చూసాడు. అతని చూపు పట్టుకుని, సాంబశివరావు తనూ నా వైపు తిరిగి నన్నూ వాదంలోకి గుంజాడు, "ఏం రవిగారూ, ఇరవైయేళ్ళ పైబడి ఇండస్ట్రీని చూస్తన్నాం మనం—నిర్మాతగా నేనూ, రైటర్‌గా మీరూ; మీరైనా చెప్పండి ఇతగాడికి—ఏది క్లిక్కైద్దో, ఏది క్లిక్కవ్వదో; నా మాటలు చెవికెక్కట్లేదల్లే ఉంది."

అప్పటి వరకూ విజయవంతంగా తాటస్థ్యాన్ని అవలంబించిన నాకు, ఇక తప్పేది లేదులా ఉంది. అయినా ఎవర్ని సమర్థించాలో ఆట్టే ఎంచి చూడక్కర్లేదు: మాధవ్ నిన్న లేడు; ఇవాళ ఉన్నా, రేపుంటాడా లేదా అన్నది దేవుడికే ఎరుక; కానీ సాంబశివరావ్ రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ఇక్కడే పాతుకుపోయి ఉన్నాడు. అంతేకాక, ఆరేడేళ్ళుగా అతని నిర్మాణ సంస్థకి నేను దాదాపు ఆస్థాన రచయిత హోదాను అర్జించుకున్నాను; కాబట్టి చాలా సులభమైన ఛాయిస్. సిగరెట్ నుసి యాష్‌ట్రేకి తాటించి, మాధవ్ వైపు తిరిగి అనునయంగా అందుకున్నాను, "ప్రొడ్యూసర్‌గా ఆయన ఆబ్లిగేషన్స్ ఆయనకుంటాయ్—మనం అర్థం చేసుకోవాలి. అసలాయనంటూ లేకపోతే ఈ ప్రొడక్టే లేదు కదా—"

మధ్యలో మాట తెగొట్టి సాంబశివుడు జొరబడ్డాడు, "కాదా మరి!" నాతో అని; మరలా మాధవ్ మీదికి లంఘించాడు, "నిన్నెంచుకున్న కాణ్ణించీ అందరూ చెవినిల్లుకట్టుకు పోరతన్నారయ్యా: 'ఇన్‌స్టిట్యూట్‌నుండొచ్చినోడు, ఎక్స్‌పీరియన్సు లేదు, డైరక్టర్ని చేసి చేతిలో నాలుక్కోట్లు సినిమా పెట్టుక్కూర్చున్నావ్—బుగ్గైపోతావ్‌రోయ్' అంటా నా డ్రైవర్ కాణ్ణించి ప్రతీవోడూ ఇయ్యే బెదిరింపులు; ఇయన్నీ నీ దాకా రానిచ్చానా. ఏదో వర్తున్నోడివనిపించి పెత్తనమంతా నీకే వదిలేసేను; ఆ నమ్మకానికి నువ్వు గౌరవమియ్యాలా లేదా! నమ్మకం మాటొదిలేయ్ పోని, డబ్బులు పెడతన్నోడ్ని—కొంత నా మాటా ఆలకించాలి కదా. నేనేవడిగాను—స్టోరీ మార్చమన్నానా, కేరెక్టరైజేషను మార్చమన్నానా; ఓ అయిటం నంబరే కదా!—పెట్టేస్తే పోయేదానికి ఏదో విజనూ, గ్లిజరినూ అంటావేందయ్యా!" ఆయాసంతో ఆగి ఓ పెగ్ ఎత్తి నోట్లో బోర్లించుకున్నాడు.

"అది కాదు సర్," గొంతు వెనక ఎంత లావాని అదిమి పెడుతున్నాడో—మాధవ్ మాటలు నొక్కి పట్టినట్టు స్ఫుటంగా వస్తున్నాయ్," స్క్రీన్-ప్లే అంతా సటిల్‌గా ఒక ఫ్లోలో పోతుంది; ఇప్పుడు మధ్యలో ఈ ఐటెమ్-సాంగ్ దూర్చామంటే లౌడ్‌గా, వెకిలిగా ఉంటుంది—ఇమడదు."

ఈ సరికే విస్కీ ప్రభావం మొదలైనట్టుంది—సాంబశివరావు తన చూపుడు వేలును ఇరుసుగా దూర్చి గ్లాస్‌ని టేబిల్‌పై గింగిరాలు తిప్పుతున్నాడు. మాధవ్ మాట్లాడటం ఆపగానే గ్లాసు ఆపి, శబ్దంతో టేబిల్ పై బోర్లించాడు. ముఖ-భంగిమను వెకిలిగా వంకర చేసి, కాసేపు నిశ్శబ్దంగా మాధవ్ వైపు నవ్వి ఇలా మొదలు పెట్టాడు: "స్క్రీన్-ప్లే... హి-హి... స్క్రీన్-ప్లే గురించి నాకు చెప్తున్నావా నువ్వు! ఇరవైయేళ్ళు!—ఏం ఏమీ తెలియకుండానే నెట్టుకొచ్చామనుకుంటున్నావా. స్క్రీన్-ప్లే అంటే నీకు ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో నేర్పినట్టుండదిక్కడ—మాధవా—నేన్నేర్పుతానుండు స్క్రీన్-ప్లే నీకు. ఏంటి 'ఫ్లో-ఫ్లో' అంటావ్ మాటాడితే; అదే 'ఫ్లో'లో హీరో బార్‌కెళ్ళినట్టు పెట్టు; తాగి బార్‌గర్ల్‌తో డాన్సాడినట్టు టిస్టిద్దాం... య్యోవ్, టెక్నిక్ తెలవాలేగానీ ఎలాగైనా కిట్టించచ్చయ్యా."

"నా హీరో తాగడు; తాగినా డాన్స్ చేయడు."

"ఏం రోగవఁటా!" ఉరుముతూ పైకి లేచాడు; కాని, మద్యం ప్రభావంతో, నిలదొక్కుకోలేక టేబిల్ మీదకు తూలబోయాడు. నేను గభాల్న లేచి పొదివి పట్టుకున్నాను; "ఉండవయ్యా రవీ, నాకేం కాదు; ఎన్నిసార్లు పడలేదు, ఎన్నిసార్లు లేవలేదు," అంటూ నా భుజాలు పట్టుకుని ఒద్దికగా కూర్చుండబెట్టాడు; "ఇదిగో మాధవా—చాలా సహించేను; చాలా ఫిర్యాదులొస్తన్నాయ్. నిన్నటికి నిన్న, లాంగ్‌షాట్ నుండి జూమిన్ పోదామని కెమెరామన్ అంటే, క్లోజప్ కట్ చేయమన్నావంట; సర్థి చెప్పబోతే గఁయ్‌మని ఆయన మీదకి లేచావంట. నాకన్నీ తెలస్తానే ఉంటాయ్. ఏం ఆయన కన్నా ఎక్కువ తెల్సా నీకు. క్లోజప్ పెడితే లైటింగ్ సెటప్పంతా మార్చొద్దా; ఇలోగా హీరోయిన్, మహాతల్లి!, మేకప్ వేనెక్కిందంటే గంటగ్గానీ దిగిరాదు—ఎంత టయిం వేస్టు! ఎవడి డబ్బులు ఎవడు తింటన్నట్టయ్యా నాకు తెలవకడుగుతాను! ఏం తమాషాకిందుందా!" ఇలోగా చేతిలో పళ్ళెంతో మా క్యూబికల్‌లోకి వచ్చిన వెయిటర్‌ని వేలెత్తి చూపిస్తూ, "ఇదిగో ఈడ్ని డైరెక్టర్‌గా పెట్టి సినిమా తీసుకోగల్ను నేను; నాకు నువ్వే అవసరం లేదు; నిన్ను చూసెవడూ కొనడు సినిమాని."

మాధవ్ పాలముఖం జేవురురంగు లోకి మారిపోయింది. మరో క్షణంలో బద్దలయ్యేవాడే—నేను టేబిల్ క్రింద నుండి అతని తొడపై అర్థ సూచకంగా నొక్కి, సాంబశివరావ్‌తో, "మీరెళ్ళండి సార్... నేన్నచ్చచెబ్తాను," అన్నాను. మాధవ్ గిరుక్కున తల తిప్పి నా వంక ద్రోహిని చూసినట్టు చూస్తున్నాడు.

సాంబశివరావు తూలుకుంటూ, టేబిల్ వెనక నుండి దారి చేసుకుంటూ, "చెప్పవయ్యా, నువ్వు చెప్పు—ఇలా అయితే మన సినిమా థియేటర్లలో ఆడే మాటేమో గానీ; ఎవడూ కొనక, ప్రివ్యూ థియేటర్లో ఆడుద్ది వంద రోజులూ. ఆ తర్వాత బయ్యర్ల # #లు పట్టుకొని బ్రతిమాలుకోవాల్నేను. అర్థవఁయ్యేట్టు చెప్పు కాస్త డైరెక్టర్‌గారికి," అంటూ; సెర్వ్ చేసి వెళిపోతున్న వెయిటర్‌ని ఆగమని, అతని భుజంపై ఊతంగా నడుస్తూ బయటికి వెళిపోయాడు.

తుఫాను వెలిసిన నిశ్శబ్దం ఆవరించింది కాసేపు మా ఇద్దర్నీ. మాధవ్ నిస్పృహగా టేబిల్ మీద మోచేతుల్తో వాలి, తలను అర చేతుల్లో ఇరికించుకున్నాడు. నేను గ్లాసులోకి విస్కీ వంపి రెండు ఐస్-క్యూబ్స్ వేసుకున్నాను. అర్థరాత్రి దాటుతున్నా ఇంకా బార్‌లో జనసమ్మర్థం తగ్గలేదు: కొన్ని మాటలు, కొన్ని నవ్వులు, కొన్ని వాదనలు—కలగాపులగంగా ఏకమైపోయి, మేం కూర్చున్న క్యూబికల్‌లోకి అస్పష్ట శకలాలుగా రాలి పడుతున్నాయి. అతను బొటన వేళ్ళతో ఇరు కణతలూ నులుముకొంటూ, తల వంచుకునే, స్వగతంలా మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు, "అక్కడ జూమిన్ షాట్ వాడితే ఆ డైలాగ్‌ని అనవసరంగా ఎంఫసైజ్ చేసినట్టవుతుంది; ఆ డైలాగ్‌కి అంత సీన్ లేదు; అందుకే క్లోజప్ కట్ చేయమన్నాను," హఠాత్తుగా తలెత్తి నా కళ్ళల్లోకి చూస్తూ, ఆవేశంగా, "ఈ తిక్కనాకొడుక్కి—ప్రొడక్షన్ టైమ్ పెరిగిపోతుందని ఏడవడమే తప్ప—అక్కడ స్క్రీన్ టైమ్ అనవసరంగా సాగలాగితే ఎంత ఎబ్బెట్టుగా ఉంటుందో అర్థం కాదేం," సాంబశివరావ్ నిష్కృమించిన దిశగా చేయి ఎక్కు పెట్టి గాల్లో పొడుస్తూ అరిచాడు.

నేను చేదుగా ఓ గుటకేసి గ్లాస్ టేబిల్ మీద పెడుతూ అన్నాను, "మేటరది కాదు; నీకూ తెలుసు. వాడు ప్రొడ్యూసర్; నువ్వు వాడికి పని చేస్తున్నావ్—"

"తొక్కలో ప్రొడ్యూసర్, నేనేం వాడికి పన్చేయట్లేదు; నా కథకు పన్చేస్తున్నాను," విసురుగా అన్నాడు.

"కానీ నీ కథ తెరదాకా రావాలంటే వాడు డబ్బు పెట్టాలి."

ఆ విషయం అప్పుడే స్ఫురించినట్టు నీరుగారి నిస్త్రాణగా వెనక్కి వాలిపోయాడు, "ఛ! మీకు తెలియద్సార్—ఆ స్క్రీన్-ప్లేకి నేనెంత కష్ట పడ్డానో; సిడ్‌ఫీల్డ్‌కి పాఠం చెప్పే స్క్రిప్టది. నిజానికి నాకు ఐటెమ్-సాంగ్స్‌తో ఏ ప్రాబ్లెమ్ లేదు. కానీ ఈ పర్టిక్యులర్ స్టోరీ ఒక కన్సిస్టెంట్ టోన్‌తో, ఫీల్‌తో వెళ్తుంది. పాత్రల కేరెక్టరైజేషన్‌కి ఒక యూనిటీ ఉంది. ఇపుడు సినిమా మధ్యలో నా హీరో అబ్‌రప్ట్‌గా—వాడి గంభీరత్వం, గ్రేస్, ఎలిగెన్స్... అంతా వదిలేసి బార్‌గర్ల్‌తో తైతక్కలాడతాడా! ఆర్టిస్టిక్ ఇంటెగ్రిటీ అనేది ఒకటుంటుంది సార్!"

"ఆ మాటే ఇందాకనాల్సింది—నువ్వేదో ఇంగ్లీష్‌లో బూతుల్తిడుతున్నావనుకొని పీకుచ్చుకొనేవాడు," సంభాషణని తేలిక చేయ ప్రయత్నించాను.

"హుఁ," జీవం లేని నవ్వొకటి అతని పెదాలపై ఉల్కలా మెరిసి మాయమైంది. నేను రెండో పెగ్‌తో గ్లాసెత్తబోతుంటే అన్నాడు: "నాక్కూడా కొంచెం పోయండి." "నువ్వు తాగవు కదా!" ఆశ్చర్యంగా అడిగాను. "పోయండి సార్... లేకపోతే నిద్ర పట్టదివాళ," బ్రతిమాలుతూ గ్లాసుతో నా ముందు చేయిజాచాడు. గ్లాసు సగం నింపగానే, 'రా' అలాగే ఎత్తి నోట్లో పోసేసుకున్నాడు. ఇంత వరకూ రుచి తెలియదనుకుంటా—మింగలేక, కక్కలేక; ఆ చేదును కాసేపలాగే అంగిలిలో పుక్కిలింత పట్టి, దీర్ఘశ్వాసతో ధైర్యాన్ని కూడదీసుకుని, ఒకే గుటకతో లోపలికి మింగేసాడు. మొహం వికారంగా వంకర్లు త్రిప్పి, గ్లాసు మరలా నా ముందు పెట్టాడు—నింపమన్నట్టు. "టేకిటీజీ! స్టఫ్ తీసుకో ముందు," అదిలించాను. తల అడ్డంగా ఊపుతూ, పోయమన్నట్టు గ్లాసు నా ముందు ఊగించాడు. గత్యంతరం లేక మరలా నింపాను. దాన్ని కూడా ఒకే గుటకలో త్రాగేసి, "ఊ! ఇక చెప్పండి—ఈ ఐటమ్-సాంగ్‌ని ఎక్కడ అతకెయ్యచ్చో," అంటూ కులాసాగా కుర్చీలో వెనక్కి వాలాడు. నేను తలకెక్కిన మద్యపు మత్తు విదిల్చుకుంటూ, మేధోమథనానికి ఉపక్రమించాను: పాట ఎక్కడ వస్తే బాగుంటుందో (కనీసం ఎబ్బెట్టుగా ఉండకుండా ఉంటుందో) వివరించాను. హీరోయే బార్‌కెళ్ళి త్రాగాడనడం కన్నా, స్నేహితుల బలవంతం మీద త్రాగినట్టు; అక్కడ కూడా బార్‌గర్లే అతని మీద పడి, రెచ్చగొట్టి డాన్సాడించినట్టు పెడదామని సూచించాను. ఇలా కాసేపు నా ధోరణిలో నేను ఈ సన్నివేశాన్ని సవివరంగా విస్తరించుకు పోతూ, మధ్యలో ఎందుకో అనుమానం వచ్చి అతన్ని తేరిపార పరకాయించి చూసాను. అతను "ఊఁ" కొడుతున్నాడే కాని వినడం లేదు; అసలతనిక్కడ లేడు—నాకు అందని ఏవో అతీతమైన అందలాల్లోంచి నన్ను చులకనగా అధివీక్షిస్తున్నట్టు పెదాలపై సన్నని అపహాస్యపు చిరునవ్వొకటి కదలాడుతుంది. ఇక సాగేలా లేదనిపించి, "పద వెళ్దాం," అంటూ లేచాను. అతను భారంగా పైకి లేచాడు. బిల్ చెల్లించి బయట పడే పర్యంతం—లాంజ్‌లో, తర్వాత పొడవైన కారిడార్ గూండా—అతను నావెనకే తూలుకుంటూ, నిశ్శబ్దంగా పెంపుడు జంతువులా అనుసరించాడు.

బయట వాతావరణం చలిగా ఉంది. నిర్మానుష్యమైన రోడ్డుని ఓ కుక్క సావకాశంగా దాటుతుంది. పైన "నిర్వాణా బార్ అండ్ రెస్టారెంట్" పేరుతో మలచబడిన నియాన్ దీపపు కాంతులు, ప్రక్కన పార్కింగ్‌లో మరో రెండు కార్లతో జత కట్టి నిల్చున్న నా హోండాసిటీ పై వేర్వేరు వర్ణాల్తో వెలుగులు చిమ్ముతున్నాయి . కార్ తాళం తీయబోతుంటే వెనక నుండి, "రవీ," అని పిలిచాడతను. వెనక్కి తిరిగాను: "వాడికంటే తెలీదనుకోవచ్చు; కానీ నీకు తెలుసుగా క్రాప్ట్ గురించి; నీకు తెలుసుగా అక్కడ ఇలాంటి పాట పెడితే ఎంత ఎగతాళిగా ఉంటుందో—మరి నేను లోపల అంతలా గొంతు చించుకుంటుంటే నాకు సపోర్ట్‌గా కనీసం ఒక్క మాటైనా ఎందుకు మాట్లాడలేకపోయావ్?"

నేను నాటకీయంగా నిట్టూర్చి, "మళ్ళీ మొదటికొచ్చావా; వాడికి చెప్పి లాభం లేదు మాధవ్. వాడు వినే—"

"యూ–ఫకింగ్–హిపోక్రాట్," ప్రతీ పదాన్నీ కసిగా ఒత్తి పలుకుతూ అన్నాడు.

"ఏయ్!!"

"ఏం? పౌరుషమా? నిజంగా అదే నువ్వు—ఎవడి నెత్తికి నీడ పడదామాని నీ కళని గొడుగు చేసి వాడుకునే లుచ్చావి. ఆ తింగరి వెధవ, సాంబశివరావ్, వాడి నుండి అంత కన్నా ఏమీ ఆశించలేం... వాడికంతే తెలుసు, మరి నీకు... యునో వాట్ క్రాప్ట్ ఈజ్—అవునా కాదా; చెప్తే వాడు వింటాడా వినడా అన్నది పక్కనబెట్టి, కనీసం నువ్వు నమ్మింది చెప్పాలా వద్దా? అక్కడ నువ్వు నేనూ మేటర్ కాదు; వాడి క్రింద మనం పన్చేస్తున్నామా అన్నది కూడా మేటర్ కాదు; కళ—దటీజ్ ఆల్ దట్ మేటర్స్. యాజే క్రాప్ట్స్‌మన్, యు హావ్ టు డిఫెండ్ ద క్రాప్ట్; అది తెలియనపుడు నీ పెన్‌కి మూత పెట్టి మూల పడేయ్; వాడకు." : మద్యపు మత్తు వలన అతిశయించిన ఆంగికంతో, చేతులు ఊపుతూ, మధ్య-మధ్యలో తర్జని నా వైపు ఎత్తి పొడుస్తూ, అతను నన్నిలా ముప్పేట ముట్టడిస్తుంటే; చేష్టలుడిగి చూడటం తప్ప నాకు మరేం చేతకాలేదు. అతను నా నుండి ఏదో హింసాత్మకమైన ప్రతిస్పందనను ఆశిస్తూ నా కళ్ళల్లోకి ఉద్వేగంగా చూస్తున్నాడు. నాకు కోపం కలగలేదు; "పద వెళ్దాం," అంటూ అతని భుజంపై చేయి వేసి కారు వైపు లాగబోయాను.

"యె ఛీ!" విదిలించుకున్నాడు; "నీకన్నా వాడే నయం—కనీసం నమ్మిందేదో ధైర్యంగా బయటకి చెప్తున్నాడు. కానీ నువ్వలా కాదే—ఓ నానెంటిటీ లాగా, మబ్బులాగా... ఇలా మన ఇన్‌స్టింక్ట్స్‌ని చంపేసుకు బతికే బతుకూ ఓ బతుకేనా; నువ్వు నిజంగా బతుకుతున్నావనే నమ్ముతున్నావా! నో; శవానివి నువ్వు, నడిచే శవానివి... జోంబీ... జోంబీస్ వాట్ దే కాల్ యూ," అంటూ చేతివేళ్ళని పంజాలు మడిచి ముఖం ప్రక్కల గుండ్రంగా ఆడిస్తూ; ముఖాన్ని వికృతమైన వంకర్లు తిప్పుతూ; ఏదో సి-గ్రేడ్ హాలీవుడ్ హారర్‌లోని జోంబీలాగా, వెకిలిగా, "బూ" అంటూ నన్ను వెక్కిరించడం ప్రారంభించాడు. దీనికి తోడు—అక్కడ, రెప్పపాటులో తళుకు-బెళుకుగా రంగులు మారిపోతూన్న నియాన్ దీపపు వెలుగులు; అతని ముఖంపై ఎరుపుగా, పచ్చగా, పసుపుగా, నీలంగా అలుముకొంటూ అతన్ని మరింత భయానకంగా చూపిస్తున్నాయి.

సహనం సడలిపోతుంటే, "కారెక్కుతావా లేదా," చిరాగ్గా అన్నాను.

"నేనెక్కను. ఐ 'మ్ గొనా వాక్ మై హోమ్ టుడే. నువ్వు ఫో! ... పోయి మళ్ళీ నీ గోరీలో దూరి పడుకో," అంటూ నిరసనగా వెనుదిరిగాడు.

నిట్టూర్చి, కారులో కూర్చున్నాను. అర్థమౌతుంది: ఈ రాత్రి ఇక్కడో ఆత్మహత్య జరగబోతుంది. రేపు షూటింగ్ స్పాట్‌కి నడచి వచ్చేది మాధవ్ కాదు, అతని శవం; ఇరవైయేళ్ళ క్రితపు స్వానుభవం. నాలాగే మరో జోంబీ తయారవుతుంది. అయితే—అది resurrection కానీ, putrefaction కానీ—మాధవ్ రేపు తిరిగి రావడం మాత్రం ఖాయం.

కారు రోడ్డు ఎక్కించి వెనక్కి తిరిగి చూసాను. మాధవ్ దూరంగా, చిన్నగా; వీధి దీపాల వెలుగు-చీకట్లలో, రోడ్ మీంచి పుట్‌పాత్ మీదకి పుట్‌పాత్ మీంచి రోడ్ మీదకు చేతులు పక్షి రెక్కల్లా బారజాచి పరిగెడుతున్నాడు. "బూ" అంటూ ఇంకా లీలగా వినవస్తుంది అతని గొంతు. కారు అద్దాలెత్తి మ్యూజిక్ సిస్టమ్ ఆన్ చేసాను.

* * *